ADAR JIYAN
adarjiyan@mynet.com

Bi guherîna rewşa pergala cîhanê ya nû re ramyariya gerdûnê dikeve kirasekî din û rewşa cîhanê dirûvekî nû digire. Dixuye ku ji îro pê de, dê li şûna şer û pevçûnên aborî, bîrdozî û ramyarî, têkoşînên çandî û zanyarî rû bidin û

welatên dinê bidin bin bandora xwe. Her çend ku ev yek wekî bayekî hênik bête dîtin û pêşî li xweşiya mirovan biçe jî berê vê çûyinê ne li xêrê ye. Çimkî ev yek jî bi destê desthilatdariya dinê pêk tê û mirovahî bê hemdê xwe arasteyî tengaviyên nû dibe. Jixwe ne pêkan e ku neyar û neqencên dinê rabin ji bo mirovatîyê tiştekî xêrdar û sûdewar bikin.
Îro, desthilatdariya dinê ji ber alavên şer ên kujende û teknolojîk – ên ku qira wan jî tîne- dixwazin heta demekê, şerê germ bidin rawestandin. Ne ji bo xatirê mirovahiyê, wekî her car ji bo sûd û berjewendiyên xwe, ji dêvla şerê germ, şerê sar ango çanda imperyalîst didin destpêkirin. Îcar divê baş bê zanîn ku şerê sar her gav ji şerê germ tirsnaktir, xeternaktir û dijwartir e. Çimkî cîhana gelan û welatê dinê her car di dema şerê sar de tê/hatiye dabeşkirin, parçekirin û parvekirin. Dîrok şanî me dide ku şerê cîhanê yê yekemîn û duyemîn piştî şerê sar dest pê kiriye û peyre jî cîhan ji aliyê çend hêzên serdest û mêtinger ve hatiye parvekirin û talankirin. Îro mebest û armanca serdest û mêtingerên dinê, parçekirin û parvekirina gelan û welatê wan e. Her çend ku reng, dirûv, nav û nîjada îperyalîstan bête guhartin jî kar û kirinên wan tucar nayên guhartin.
Sedest û zoranên dinê, baş dizanin ku îmro bi alavên şer û lêdanên bêteşe tu kes nikare bigihîje armanca xwe. Ji bo wê ye ku ew jî bi pey konevaniyên nû ketine. Tiryak û nexweşiyên nû dadihênin. Û dîsa wekî her car êş û nexweşiyên nû yên bê êş û jan raselitî ser serê mirovahiyê dikin û tevê mêjiyê mirovatiyê bi van tiryak û nexweşiyên bezmdar pûç dikin û ditevizînin. Yanî desthilatdariya dinê îro hewcetiyê bi şerê germ nabîne. Çimkî baş dizane ku komkomîkirina mirovan a bi çand û şaristaniyên nû, her gav ji ramyariyên aborî, leşkerî û bîrdozî asantir û watedartir e.
Gava ku behsa şaristaniyê tê kirin, pêşî çand û dîroka kevnar û şaristaniya gelan tê bîra mirov. Şaristanî, hebûneke çandî û mirovî ye. Gund û bajar, nîjad û ol, civak û neteweyên dîrokî hemû pûxteyên şaristaniyê ne. Veguhêztina şaristaniyên kevnar, girêdayî rabirdûya çanda mirovahiyê dirûvên nû digire. Îro her berhemeke dîrokî, nîjad û civakeke kevnar bi bîra mirov dixe. Bêguman ev yek di dahatûya mirovahiyê de jî roleke pir girîng û dîyarker dileyîze. Hebûna civak û nîjadên dîrokî, girêdayî şaristaniyên kevnar e. Şaristaniya hemdem a îroyîn li ser riknê çanda şaristaniyên kevnar û qedîm ava bûye. Alavên têknolojiyê û geşepêdaniya zanyariyên civakî, hem pevkelijandina çanda kevnar û nûjen û hem jî şaristaniya hevpar û hemdem a îroyîn pêk aniye. Bi kurtayî şaristaniya îroyîn, bi pevkelijandina şeş-heft şaristaniyên cîhanê yên kevnar û nûjen re li nasnaveke nû dadigere. Ev şaristaniyên kevnar û nûjen hin jê ev in: Şaristaniya Rojava, Şaristaniya Japonî, Şaristaniya Hindê, Şaristaniya Îslamê, Şaristaniya Slavan, Şaristaniya Emerîkaya Latîn, Şaristaniya Misrê, Şaristaniya Mezopotmayayê û Şaristaniya Efrîkayê.
Cudayetiyên navbera şaristaniyan tucar naşibin cudayetiyên navbera bîrdoz, pergal û ramyariyên civakî. He çend ku di demên borî de şer û pevçûnên giran her gav ji ber van cudayetiyan derketibin jî, dîsa nayê wê wateyê ku dê ev cudayetî, her gav bibin sedema şer û pevçûnên navbera şaristaniyan. Na ! Dibe ku îro têvê şaristaniyan, belê her yek ji wan bi reng û cureyên xwe hev û din xurtir û dewlemendtir jî bikin. Jixwe divê ku wisa be. Lewre pêdiviya mirovahiyê îro bi vê yekê heye. û divê şaristaniyên kevn û nû li sentezeke erênî dagerin û her şaristanî wekî robareke jînê biherike ser deryaya aştî, azadî û mirovahiya cîhanê. Ger ku cîhan û gerdûn geşedaniyên xwe yên xwezayî bidest bixin, dê têkûzbûn û kemilîn jî bibe para mirovahiyê.
Dibe ku di pêşerojê de jî têkoşîna navbera van şaristaniyan bidome. Belê heke bi vî awayî bidome, dê cîhana hemdem û mirovahiya navser bi lêkdana navbera van şaristaniyan re li şaristaniyeke nû ya hevpar bihesile. Ango wê şaristaniyên kevnar jî nikaribin taybetî û reseniyên xwe yên dîrokî biparêzin.