Mecîd Heqqî

‌Hinek beşên Carnameya Cîhanî ya Mafên Mirovan di gellek peymanên navnetewî de hatine şirovekirin û ji aliyê Neteweyên Yekgirtî ve û gellek welatên cîhanê hatiye piştgîrîkirin: Li ser rewşa penaberan û kesên bê welat, mafên ramyarî yên jinan, mafê hemwelatitîya jinên xwedî mêr, qedexekirina koledariyê, qedexekirina firotina koleyan û bi hêza bizor ya kar, qedexekirina cudahîdananê di navbera mêr û jinan, qedexekirina cudahiyên regezî, mafên zarokan û hwd. Peymana dijî Îşkencê û Zulmên Din, Qedexekirina Îşkenceyên Ne Mirovane û Reftara Hovane di sala 1948’an de hat pesendkirin û li sala 1987 cîbicî kirin, mînakek nihayî 

ya li peymanên navnetewî ku dibine pirensîbên giştî ên ku cara yekem di Carnameya Cehanî de hat formolekirin.
Ew dîtinên ku gellek caran tê bihîstin, li ser wê ku hîna ew mafane li welatên ne-rojavayî nehatine cîbicîkirin, piranî hizrek bavsalarane ye: “mafê serbestiya raderbirrînê bo me rojavayiyan giring e, lê hûn xelkê welatên cîhana sêyem hîna negihîştine wê astê”. Lewma gellek caran hatiye gotin ku welatên cîhana sêyem diviya berî her tiştan pêwîstiyên bingehîn yên jiyana mirovan wek xwarin û dermanan pêk bînin. Hetanî ew hewcehiyên despêkî neyên pêkanîn, gellek zehmet e rêzgirtin li mafên sivîl û siyasî yên şarovendan bê rêzlêgirtin. Xasmayî dewletên dîktator gellek caran dibêjin hetanî xelkê welatê wan di feqîrî û hejariyê de dijî tu hewceyî bi mafên siyasî û sivîl tunînin. Ew wilo nîşan didin ku dixwazin rewşa civakî û abûrî ya civakê bêtir bikin.
Hinek gumanên cîhê xwe hene li ser armanca wan dewletane derbarê baştirkirina rewşa abûrî û civakî ya welatê xwe. Hetanî niha tu cihan nehatiye selimandin ku pêşgirîya mafên siyasî û sivîl ya xelkê bikaribe rewşa abûrî û civakî ya wana bêtir bike. Tenê tiştê ku tê dîtin, bihêzkirina dewletên zordar e! Herwisa gellek kêm xelkê bindest yê dewletên zordar piştigriyê li zordariya dewleta xwe dikin. Di welatên wilo de, Carnameya Cîhanî ya Mafên Mirovan gellek li wê zêdetir tê hezkirin ya ku dewletên zalim dibêjin. Bilî wê yekê du (2) peymanên mafên mirovan erkên cuda ji bo dewletan şirove dikin. Rêzgirtin li mafên sivîl û siyasî yên mirov pêwendî bi geşekirina abûriye welatan nine. Gellek caran tu pêwendî û elaqeyekî mentiqî di navbera mafên sivîl û siyasî û geşekirina rewşa abûrî de nayê dîtin. Tu hegerek nîne, bo nimûne çima qedexekirina îşkence li welatên hejar û dewlemend ferq bê kirin.