Selîm Zencîrî

‌Pirsa kurd di Turkiyê de dozek kevnar e û eva bo 90 salî diçe ku dewleta Turkiyê haşa û înkara kurd di wî welatî de dike. Eva jî li halekê de ye ku di vê sedsalê de nêzîk bi 180 dewletên din yan di bin nîrê bindestî û dagîrkeriyê de rizgar bûne, yan jî ji sîstema federaliyê ve ber bi xweseriyê çûne û hejmara wan niha gihîştiye 206 dewletan. ku mînaka herî nû jî Kosovo ye. Eva jî di halekê de ye ku nifûs û rûbera Kurdistana Bakur û fakterên netewî bi berhevdan tevî

çendîn welat û dewletên xweser zêdetir e.
Bi giştî di vê midehê de dewleta Turkiyê bi hemû şiyan û karîna xwe û ji her derfet û alavekê bo jiholêrakirîna yakcarî a nasnameya vî gelê mafxwarî mifah standiye, kurd bi Turkên çiyayî nav birine, peyva kurd, kurdistan, zimanê kurdî û navkirina zarokan bi vî zimanî qedexe, bive û tawan zaniye, navê zêdetir ji 12000 gundan ji kurdî ve bo tirkî guhertiye, 4000 gundên Kurdistana Bakûr kavil kiriye, demografiya deverê têk daye, kurd ji cihwarên eslî yên xwe veguhastine û derbider kirine û dixwazin kurdan terorîze bikin, nêzîkî 10 000 kes heyanî niha bi tawanên siyasî ji nav birine. Ji aliyekî din ve jî 70000 kurd çekdar (caş – Qurûcû) kiriye heya ku şerê kurd bi kurd bide kirin û... hwd.
Lê li hember ew hemû zulm û zora dewleta Turkiyê û serbarê bedel û goriyên yekcar zaf, xebat û tekoşîna kurdan û serhildan li pey serhildanan meşiyane û heya qasekê karîne xwe ji pîlan û siyaseta bişaftin û helandinê biparêzin û berevanî ji ziman, çand û nasnameya netewî a xwe bikin.
Ev du sê dehsalên vê dawiyê, qonaxa herî dijwar û bixwîn ji bo her du aliyan li qada xebat û berevanî li pêxem asîmîlasyona yekcarî a kurdan di wî welatî de bûye ku ev jî vedigere ser siyaseta hov ya dewleta Turkiyê û berhema hewlên asimîlasiyon û înkarkirina kurdan e ku jîngehek neewle ya siyasî, civakî di Turkiyê de li pey xwe re aniye û bi baldan bi zirar û ziyanên madî (dirangî), menewî û canî yên ku jê ketine, heya niha bi tu encamek dixwazî xwe negihîştine.
Piştî derbasbûna ewqas salên tejî tawan û cinayet derheq kurdan, niha xêncî çareseriya aştiyane, tu metod û şêwazek din nemaye ku li ser kurdan nehatibe ceribandin. Lewra niha feza û etmosferek dilxweşker derheq çareseriya pirsa kurd derketiye rojevê û rewşa navxweyî û derveyî yên Turkiyayê û hevkêşeyên siyasî çareseriya meseleya kurd bi ser dewleta Turkiyê de sepandine. Lewre ye ku niha em dibînin berpirs û karbidestên payebilind yên Turkiyê bi eşkere bas ji vê pirsê dikin ku pirsa herî girîng û mezin ya Turkiyê ye. Çunku di rastî de pirsa kurd, Turkiye di hemû warekê de lawaz kiriye û Turkiyeyek ku xwezyarê bihêzbûna xwe li deverê, endametî li YE’ê û parastina yekîtiya siyasî, civakî û tenahiya xwe be, neçar e xwe bide ber berê çareseriya vê pirsê. Her eva ye ku em dibînin Erdoxan dide zanîn ku helandin û ji holê rakirina nasname û qebûlnekirina kultûrên cuda di Turkiyê de helwesta faşîstan bûye û êdî gihîştine vê baweriyê ku guhertinê di siyaseta xwe de pêk bînin.
Her çiqas ku sala 1993’an ya Zayînî jî Turkut Ozal, Serok Komarê wê demê yê Turkiyê jî ji çareseriyê nêzîk bibû, lê dewleta kûr anku Ergenekonê bi terorkirina navhatî, dosyaya çareseriyê jî arşîv kir, lê serdemê niha bi serdemê Qzal re pirr ferq heye û guncawtir e. Çunku kurd niha di perlemana Turkiyê de xwedî kom (ferasyon) ek taybet bi xwe ne (DTP) û herweha partiya desthilatdar jî, partiyek kemalîstî û nejadperest nine. Lewre niha bi destpêkirina dubare ya vê dosyayê, derfet û fersend heye ku partiya desthilatdar zend û baskên xwe lê hilde û xwe ji vî barê giran rizgar bike û ew şanaziya dîrokî jî bike nesîbê xwe. Çunku êdî raya giştî a Turk û kurd jî şer naxwazin û Turkiye jî vir şûnde tab û tehemûla bere janên vê pirsê nake (nagire).
Her di vê derheqê de em dibînin ku aliyê kurd wekî PKK û DTP û PSK û partiyên din li daxuyanîyên xwe de amadebûna xwe bo her terze hevkarî û hevfikiriyek di deheq çareseriya vê pirsê de ragihandine û bi taybet PKK bi agirbestên yek li pey yek yên xwe zêdetir hest bi berpirsiyariyê dike û ji vê derfetê bi başî mifahê distîne û pêşwaziya H. H. Kurdistanê jî ji vê agirbendê, pûte û girîngiyek zêdetir bi vê piroseyê dide.
Em dibînin ku niha hin aliyên kurdî ji dirûşma xweseriyê bo çareseriya bi modela Skatlendê razî bûne. Lê wisa dixuye ku aliyê Turk modela Almanya bi baştir dibînin. Bi vê wateyê ku ew mafên ku turkên Almanya, ne li ser xaka xwe jê bi mifah in!, kurd jî li ser xaka xwe lê behremend bin. Bo mînak mafê vê hindê hene ku navên dixwaz yên xwe li zarokên xwe bikin, bi zimanê zikmakî yê xwe bixwînin, azadiya Olî û avakirina rêxistin, navend û sendîkayan hene, herweha azadiya çap û weşana rojname, radyo û televîzyonan bi zimanê turkî hene û... kurd jî dikarin ew maf li ser xaka xwe hebin, lê bi hin guhertinan. Weke bikarneanîna tipên Q, X û W, herweha zimanê kurdî di dibistanan de bijarte û dilwaz be, nek fermî.
Lê ji aliyekî din ve helwstên nezelal û dijber yên her yek ji Serokkomar, Serokwezîr û Serokerkanê arteşê û domandina operasiyonên leşkerî û esmanî serbarê agirbirra PKK’ê û girtin û zîndanîkirina endam û berpirsên DTP’ê, şik û gumanê dixe ser hêviyê û herweha rastiya gavên wan derheq çareseriya aştiyane.
Lewra hewce ye ku dewleta Turkiyê bi hemû aliyên xwe, bi eşekere û zelal dev ji dubendî û durûyiya xwe ya siyasî, mercdanîn û xapandina xelkê berde û çi din bo çareseriya vê pirsa navxweyî ji derveyî xwe li pey negere û vê derfeta dîrokî ji dest nedin. Aliyê kêm di qonaxa yekemîn de, hewce ye çend gavan bo nîşandana rastiya niyeta xwe bigrin pêşberî xwe. Yekem Operasiyonên leşkerî yên xwe rawestînin, hêza çekdar a bi navê parêzerên gund (caş) hilweşînin, nivîsên li ser Çiyan yên ku “çi bexteweriyek e ku ez Turk im”, jiholê rakin, lêborînek giştî der bike û derfet xebat û tekoşîna siyasî di hundir de pêk bîne, herweha girtiyên siyasî serbest berde heya ku derfet ji bo amadekirina destûrek nû li ser bingeha dadperwerî û wekheviya gelan pêk were.
Bi vî awayî jî him dê asayişa navxweyî ya Turkiyê aram û misoger bibe, him jî dê yekîtiya siyasî, civakî a wê jî bihê parastin, herweha dê li YE’ê jî nêzîktir be naku kurd dê bibe pira navbera Turkiya û YE’ê. herweha dê di warê aborî de jî wêc û qazancek zaf ji neft û gaza herêmê ji rêya Mobako û kompaniyên xwe bidest bixe. Berevajî parehiştina vê dozê, dê nirx û bihayên siyasî, aborî, canî, wijdanî û ruhî yên zîdetir ji bo her du aliyan li peyre be.
Lê neteweya kurd û hêzên siyasî yên li qada xebata gellek ji vê yeke hişyartirin ku rê bi van çewaşekarî û komfilayan bidin.
Li dawiyê de ji bo eşkere bûna bênaverokiya wan teraz pîlon û bernameyên rejîmê ku dê li pêşerojê de jî birêve biçin, emê berhevdanek bilez bi ser du daxuyaniya ber bijar û biryara şêvra çandî a rejîmê de bikin. Yek ji wan, daxuyaniya Kerûbî bi ku hinekê eşkeretir ji yên din qala pirr kêm netewan kiribû û emê îşare bi çend xalên girîng ji wan qewl û sozên derewîn bikin:
Yekem li beşa paremayî bûna aboriya “deverên qewman” de, soz da bû ku para wan ji desthilat û saman û pişikdariya wan li mafên siyasî, aborî, civakî û çandî yên wan li gor behre û hewcehiya wan de bide.
Anku divêt wan behre û şiyana vê hebin heya ku mafên siyasî, abûrî, çandî û civakî!! Bi wan bihê dayîn û ew behre û şiyane jî divêt Kerûbî binirxîne!
Duyem: li hemberî wan made ji yasaya komara Îslamî de ku bi kêmî bas ji “qewman” kiriye û weke Kerûbî dibêje “Moetel” mane, dê hewlê bide ku kosp û astengiyên ser rêya wan bendên yasayê hilgire!! Ew soz nade ku dê wan cîbecî bike û dê îmkanat û xerca cîbecî kirina wan misoger bike, ji berku tenê hewil dide ku astengan hilbigre û ger jî nehatine hilgirtin, dê wan bi xelkê û dadgeha Edl a îlahî bidim nasandin”!!
Sêyem: li parek din de Kerûbî ji bo moreyên ser bi rejîmê li nav kuran ku heya niha serê wan bê kilaw maye, soz dide ku” Mifah standin ji zerfiyeta hêzên jêhat û bi ezmûn yên – Eqwaman-“!!
Çarem: li beşek din de li hember xwendin û nivîsandina bi zimanê zikmakî ew nek her qebûl nake, ji berku tenê soz dide ku astengên ser rêya mifah standin! Ji zimanê qewman li çapemenî û ragihandinên giştî û wane gotin bi wan zimanan li zanîngehan de hilbigre.
Pêncem: li ser xwendekarên kurd li zanîngehên din yên Îranê de hilbigre! Ku wek çûnek zaf li navbera vê bendê û rapara îşarepêkirî a jorê de heye!
Li daxuyaniya Mûsewî de jî bi awayek bertengtir ji daxuyaniya Kerûbî çend xalên giştî û bê wate hatine ku hewlek zaf jî daye li çarçoveya adebiyata komara Îslamî û wilayeta Feqîh de darêje. Tişta herî girîng bal Mûsewî pirsa mesebî ye û li daxuyaniya xwe de jî wek rêçare dibêje divêt” em baverî bi pir eqwamiyê bînin”!!
Her li çarçoveya ew piropagendeyên hilbijartin û maşkanê de, şêvra bilind a çandî ya rejîmê jî biryarek da û eva pesend kir ku bi zimane “ Eqwaman”, Azerî, kurdî, Belûçî û Turkmenî” li zanîngeha de bê gotin, şêweya gotinê jî ewqas berteng kiriye ku tenê rişekirin û lîstinek e. li vê biryarê û birêvebirinê de dibije li zanîngehan de li dibêje li zanîngehan li van rişteyên dersî yên ziman û wêjeya farsî de. 2 wahidên bijarte bo zimanê eqwqmqn bihê danîn. Yanî dibêje xwende karek rişteya wêjeya farsî ku çar salan ew ziman xwandibe û bi tewawî şehrezayî têde hebe, dikare bi awayek dilxwaz waneyek 2 wahidî ku tenê bo tiemek (nîvsal) xwandinê û ew jî heftiyê tenê demjimêrekê bixwîne. Eva jî hemû dilxwaz e û ger wek çend sal berî niha ku hate ceribandin ger li her zanîngehekê de û bo her tirmekê û ji bo her waneyeke dilxwaz hejmara daxwazkaran negihîje qasê hewce, ew wane dê bihê rakirin! Her wekî çend salan berî niha li zanîngeha azadiya Kurdistanê her tişt pesind kirinûn û dîsan hilgirtin.
Bi vî awayî em bi vê encamê digihîjin ku rejîma komara Îslamî bi enî û bandên cuda yên xwe ve, niha piştî çendîn sal tepeserî, tawan, kuştin û malwêraniyê, dengê neteweyên Îranê û bi taybet neteweya kurd bi wan nehatiye fetisandin, û li bin zext û givaşên siyaseta cîhanî, deverî û navxweyî û ji ber xurt bûna xebata tevalî ya netewî li Îranê, cehd û tekoşîna kontirol, kêm kirin û bi larêdebirina xwast û daxwazên netewên mafxwarî disin. Ezmûn û ceribîna han jî nêzîk bi 30 salan berî niha hate cebandin, wê demê ku piştî êrîşa havane ya sipaha Xomênî bo ser kurdistanê û berxwedana qehremanane ya kurdan, xomênî bi neçarî daxwaza agir bendê kir û mijûlê xwe amade kirin bo êrîşa ser kurdistanê bû.
Li wê demê de jî bo bertengkirina daxwaziyên kurdan, cehdek bi wî awayî hate dajîn û mixabin taqimek 7 kesî ji Hizba Demokrat cuda bûn hin aliyên din ji hatin xapandin û bihevre çûne hembêza komara Îslamî, lê neteweya kurd xebat û berxwedana xwe domand û ew taqim û aliyên xapandî ji aliyê rejîmê ve piştî midehek kurt ketne ber êrîşa rejîmê, parek ji wan jî rêya caşatî û îxaneta bi gel hilbijartin, hin ji wan jî hatin bêdengkirin û dîrokê nirxandina xwe li ser wan ekir û rejîmê jî hemû soz û qewlên xwe binpêkirin.
Niha jî piştî 30 sal xebata neteweya kurd, dîsan dê bi şanazî û serbilindî ve dirêje bi vê pirosesa rizgarî xwazane û azadîxwazane bide û bi tu pîlanek komara Îslamî berevaj naçe.