این گزارش تحلیلی ابتدا در «بیبیسی جهانی» منتشر شده و توسط سایت «کوردستان میدیا» ترجمه و بازنویسی شده است.
مجتبی خامنهای، فرزند علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران که در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل کشته شد، اکنون به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی معرفی شده است. انتخاب او، فراتر از تغییر رهبری، بحثهای گستردهای درباره موروثی شدن قدرت در ایران را شعلهور کرده است.
چهرهای کمتر دیدهشده، نفوذی پنهان
برخلاف پدرش، مجتبی خامنهای در طول دههها کمتر در انظار عمومی ظاهر شده است. او هیچ سمت رسمی دولتی نداشته، سخنرانی عمومی یا مصاحبهای انجام نداده و تنها تصاویر محدودی از او منتشر شده است. با این حال، گزارشها حاکی از آن است که او سالهاست در پشت پرده ساختار قدرت جمهوری اسلامی نقش کلیدی داشته است.
اسناد دیپلماتیک آمریکا که در اواخر دهه ۲۰۰۰ توسط وبسایت افشاگر ویکیلیکس منتشر شد و گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، مجتبی خامنهای را به عنوان فردی بانفوذ و قدرتمند در ساختار حکومت ایران معرفی کردهاند؛ کسی که سالها پیش از این جانشینی رسمی، به عنوان "قدرت پشت پرده" شناخته میشد.
زندگی و مسیر سیاسی
مجتبی، دومین فرزند از شش فرزند علی خامنهای، در ۸ سپتامبر ۱۹۶۹ در مشهد متولد شد. او در ۱۷ سالگی در جریان جنگ ایران و عراق در نیروهای نظامی خدمت کوتاهی داشت و در سال ۱۹۹۹ برای ادامه تحصیلات دینی به قم رفت؛ شهری که مرکز اصلی علوم حوزوی شیعه است. نکته قابل توجه این است که او تا حدود ۳۰ سالگی لباس روحانیت نپوشیده بود؛ موضوعی غیرمعمول که نشاندهنده مسیر غیرسنتی و پنهان او در رسیدن به قدرت است.
جایگاه مذهبی و مشروعیت
برخی ناظران معتقدند جایگاه مذهبی مجتبی خامنهای هنوز در سطح میانی است و ممکن است برای برخی جریانهای سیاسی در ایران محل بحث باشد. با این حال، اخیراً رسانههای نزدیک به مراکز قدرت او را «آیتالله» خطاب کردهاند؛ حرکتی که میتواند تلاش حکومت برای تقویت مشروعیت مذهبی او و آمادهسازی افکار عمومی برای پذیرش رهبری موروثی را نشان دهد. این روند مشابه ارتقای سریع علی خامنهای پس از انتخاب او به رهبر جمهوری اسلامی در سال ۱۹۸۹ است.
سابقه دخالت در سیاست و انتخابات
نام مجتبی خامنهای نخستین بار در جریان انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۰۵ مطرح شد که به پیروزی محمود احمدینژاد انجامید. مهدی کروبی، نامزد اصلاحطلب، او را متهم کرد که از طریق نیروهای وابسته به سپاه پاسداران و بسیج در مهندسی انتخابات دخالت کرده است.
چهار سال بعد، در جریان انتخابات ۲۰۰۹ و اعتراضات گسترده موسوم به جنبش سبز، بار دیگر نقش او در مهندسی انتخابات مورد انتقاد قرار گرفت. پس از آن، دو نامزد اصلاحطلب برای سالها تحت حصر خانگی قرار گرفتند.
چالشهای پیش روی رهبر جدید
انتخاب مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی، نشانهای روشن از حرکت احتمالی ایران به سمت جانشینی موروثی است؛ مسیری که از زمان تأسیس جمهوری اسلامی، مخالف اصول اولیه آن به شمار میرفت. این تحول میتواند شکاف میان حکومت و بخشهایی از جامعه ایران را عمیقتر کند و اعتماد عمومی به نهادهای قدرت را کاهش دهد.
رهبر جدید با بحرانهای اقتصادی، فشارهای بینالمللی و نارضایتیهای داخلی روبهروست. نحوه مدیریت این چالشها تعیینکننده است؛ نه تنها برای آینده سیاسی خودش، بلکه برای سرنوشت جمهوری اسلامی و پذیرش یا رد مسیر موروثی شدن قدرت توسط جامعه ایران.
