نشریه "فارن پالیسی" در گزارشی تحلیلی تأکید کرده است که ایران در حال تجربه تحولی عمیق و بنیادین است؛ تحولی که نه در سطح جابهجایی قدرت سیاسی یا نهادهای رسمی، بلکه در لایههای معنایی، اخلاقی و نمادین جامعه رخ داده و به تضعیف جدی مشروعیت جمهوری اسلامی انجامیده است.
به نوشته این نشریه، اگرچه جمهوری اسلامی همچنان با اتکا به نهادهای امنیتی و ابزارهای سخت قدرت، کنترل فیزیکی و اداری ایران را در اختیار دارد، اما جهان اخلاقی و نمادینی را که مشروعیت رژیم بر آن بنا شده بود، از دست داده است.
"فارن پالیسی" مینویسد جامعه ایران طی حدود ۱۵ سال گذشته، بهتدریج یک نظام اخلاقی جایگزین و از پایین به بالا ایجاد کرده که به جای مفاهیمی چون "فداکاری انقلابی" و اطاعت ایدئولوژیک، بر کرامت انسانی، اختیار فردی و حقیقتگویی درباره قربانیان رژیم استوار است.
این گزارش ریشه این دگرگونی را در زنجیرهای از بحرانها و شوکهای انباشته از جمله کشته شدن ندا آقاسلطان در اعتراضات سال ۱۳۸۸، سرکوب اعتراضات اقتصادی ۱۳۹۸، اعدام نوید افکاری در سال ۱۳۹۹ تا قتل حکومتی "ژینا امینی" در بازداشت پلیس در سال ۱۴۰۱میداند.
بر اساس این تحلیل، پس از اعتراضات گسترده مرتبط با جنبش "ژن، ژیان، ئازادی"، رژیم توانایی خود را برای تعریف مفاهیمی چون شهید، امر مقدس و وحدت ملی از دست داده است.
به گفته این نشریه، هرچند این جنبش بهظاهر فروکش کرده و منجر به سرنگونی فوری رژیم ایران نشده، اما ارزشها، زبان و نمادهای آن در زندگی روزمره جامعه ایران نهادینه شده است.
فارن پالیسی در جمعبندی مینویسد جمهوری اسلامی ممکن است در کوتاهمدت پابرجا بماند، اما نظامی را اداره میکند که جامعهاش دیگر ادعای مشروعیت اخلاقی و نمادین آن را به رسمیت نمیشناسد.
