گزارشهای جدید از وضعیت اجتماعی و سلامت روان در ایران حاکی از آن است که با گسترش موج مصرف مواد مخدر، شمار نوجوانانی که با علائم حاد روانی راهی اورژانسهای روانپزشکی میشوند، رو به افزایش است. روزنامه «اعتماد» در گزارشی که روز پنجشنبه، ۴ دی ۱۴۰۴ منتشر کرد، ضمن هشدار نسبت به این روند صعودی، از پایین آمدن سن مصرف و شدت یافتن پیامدهای بالینی آن خبر داد.
بر اساس این گزارش و با استناد به مشاهدات میدانی روانپزشکان، مصرف انواع مواد مخدر و روانگردان منجر به افزایش چشمگیر بروز حالات توهم، پرخاشگریهای کنترلنشده و سایر نشانههای حاد روانپزشکی شده است. نکته نگرانکننده در این میان، سهم قابلتوجه نوجوانان در آمارهای جدید است.
پزشکان و متخصصان سلامت روان تصریح کردهاند که الگوی مراجعهکنندگان تغییر کرده است؛ بهطوریکه شمار افرادی که بدون هیچگونه سابقه قبلی اختلال روانی و تنها پس از مصرف مواد دچار فروپاشی روانی شده و به بستری اورژانسی نیاز پیدا کردهاند، به شدت افزایش یافته است. در این گزارش هشدار داده شده است که در برخی موارد، این وضعیت فراتر از یک مسمومیت موقت بوده و به ایجاد «اختلالات روانی پایدار» در فرد مصرفکننده انجامیده است.
این هشدارها در حالی مطرح میشود که پیشتر و در آبانماه سال جاری، روزنامه «شرق» نیز در گزارشی تحلیلی از افزایش «سوءمصرف داروهای اعصاب و روان» در ایران خبر داده بود. طبق آن گزارش، مصرف خودسرانه برخی داروهای خوابآور در میان جمعیت نوجوان و جوان شدت گرفته است. همچنین در ابعادی نگرانکنندهتر، گزارشها حاکی از آن است که برخی داروهای ویژه و مسکنهای قوی مخصوص بیماران سرطانی، به دلیل عوارض جانبی خاصی همچون ایجاد «نوعی نشئگی خوشایند»، از سوی گروهی از جوانان مورد سوءاستفاده قرار میگیرند.
کارشناسان علوم اجتماعی و آسیبشناسان، مجموعهای از عوامل کلان و خرد را در بروز و تشدید این بحران دخیل میدانند. فقر، نرخ بالای بیکاری، فشارهای روانی و اجتماعی، و همچنین ضعفهای ساختاری در نظام سلامت روان کشور از جمله بسترهای اصلی گرایش جوانان به مواد ذکر شده است. علاوه بر این، منتقدان به مسائلی همچون بیتفاوتی در سطوح مدیریتی و ابهاماتی در خصوص چگونگی دسترسی آسان به این مواد اشاره میکنند که نیازمند بررسیهای دقیقتر نهادهای نظارتی است.
