خالد قادری
تفاوت میان آخرین جنگ روژاوای کوردستان و شورشهای پیشین کورد در چارچوب سایبر، روابط بینالملل و امنیت ملی
چکیده (Abstract)
این پژوهش تحلیلی، آکادمیک و استراتژیک به بررسی تغییرات شورش و مقاومت ملت کورد، بهویژه در روژاوای کوردستان میپردازد و آن را با شورشهای پیشین کورد، مانند قیامهای دههٔ ۱۹۲۰، مقایسه میکند. تحقیق نشان میدهد چگونه تکنولوژی، اینترنت و رسانههای اجتماعی به عوامل اصلی تغییر پروفایلینگ ملی کورد، شکستن محدودیتهای جغرافیایی، جلوگیری از خاموشسازی و ایجاد حس وحدت ملی تبدیل شدهاند. همچنین خطرات آینده و ضرورت تدوین استراتژی سایبری برای حفاظت از صدا، ارتباطات و دادهها مورد تحلیل قرار میگیرد.
واژگان کلیدی: سایبر، جنگ سایبری، روژاوای کوردستان، انقلاب کورد، اینترنت، رسانههای اجتماعی، امنیت ملی.
مقدمه
در تاریخ ملت کورد، شورش و مقاومت اغلب با سرکوب خاموش مواجه بوده است. در شورشهای پیشین، بهویژه در آغاز قرن بیستم، کوردها در پروفایلینگ بینالمللی بهعنوان ملتی پنهان، با جغرافیای محصور و بدون دسترسی به ارتباطات بینالمللی شناخته میشدند (McDowall, 2004). این پروفایل اجازه میداد که سرکوب، کشتار و شکست بدون نظارت جهانی رخ دهد.
تجربهٔ روژاوای کوردستان نشان داد که این شیوهٔ سرکوب دیگر قابل تکرار نیست. این تحول پرسشی بنیادین ایجاد میکند: عامل این تغییر چیست و کوردها چگونه توانستند از پروفایلینگ پنهان به پروفایلینگ آشکار (صدادار) گذار کنند؟
پروفایلینگ ملی کورد در شورشهای پیشین
در شورشهای پیشین کورد، مانند قیامهای دههٔ ۱۹۲۰، کوردها در چارچوب بینالمللی بهعنوان ملتی بیصدا، فاقد رسانه و توانایی فریاد جهانی شناخته میشدند (Romano, 2006). این وضعیت باعث میشد جغرافیا بهجای آنکه ابزاری برای حفاظت باشد، به مرزی برای سرکوب تبدیل شود.
نمونههای تاریخی: جمهوری کوردستان، انقلاب ۱۳۵۷ و شورشهای جنوب کوردستان
قیامهای پیشین کورد تنها رویدادهایی نظامی نبودند، بلکه در چارچوب پروفایلینگ بینالمللی بهعنوان شورشهای خاموش شناخته میشدند. نمونهٔ بارز آن جمهوری کوردستان (۱۹۴۶) است. اگرچه این جمهوری در جامعهٔ کوردی معنای بزرگ و مقدسی دارد، اما در سطح بینالمللی پروفایل قدرتمندی نداشت و سرکوب آن سریع و بدون نظارت جهانی انجام شد (McDowall, 2004).
این شیوه در انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۹) نیز مشهود بود. کوردها بخش مهمی از انقلاب عمومی ایران بودند، اما پس از انقلاب، مطالبات آنها در ذیل پروفایلینگ پنهان باقی ماند و سرکوب آنها بدون نظارت بینالمللی صورت گرفت (Romano, 2006). همچنین در شورشهای جنوب کوردستان به رهبری ملا مصطفی بارزانی، قیامها از نظر نظامی و ملی قدرتمند بودند، اما از نظر رسانهای و پروفایلینگ بینالمللی محدود بودند. جغرافیا، مرزها و نبود تکنولوژی ارتباطی بینالمللی صدای کوردها را از فضای جهانی قطع کرده بود.
این نمونهها نشان میدهند که شورشهای پیشین کورد میتوانستند بدون خبر، فشار یا پاسخ جهانی سرکوب شوند؛ این همان تفاوت بنیادینی است که روژاوای کوردستان را متمایز میکند.
تکنولوژی و شکستن جغرافیای محصور
رشد تکنولوژی، بهویژه اینترنت، عامل اصلی شکستن محدودیتهای جغرافیایی کوردها بود. در روژاوا، هر فرد به یک خبرنگار، شاهد و کنشگر رسانهای تبدیل شد. این تحول پروفایلینگ کوردها را از ملتی خاموش به ملتی گویا تغییر داد (Castells, 2012; Shirky, 2011).
رسانههای اجتماعی و ایجاد حس وحدت ملی
رسانههای اجتماعی ارتباطی بدون مرز میان بخشهای کوردستان ایجاد کردند. مرزهای سیاسی نتوانستند مانع این ارتباطات شوند و این امر به شکلگیری حس وحدت ملی و فریاد برای دریافت کمکهای بینالمللی منجر شد.
ناامیدی دشمنان کورد از قطع ارتباطات سایبری در جریان جنگ روژاوا نشان داد که دشمنان قادر به مسدودسازی کامل خطوط اینترنت و ارتباطات دیجیتال نیستند. این ناکامی مانع خاموشسازی و کشتار بیصدا شد.
درس تجربهٔ ایران: مرز دیجیتال و خاموشسازی
تجربهٔ ایران نشان میدهد که دولتها میتوانند مرز دیجیتال ایجاد کرده و صداها را قطع کنند (Deibert, 2015). این درس هشدار میدهد آنچه در روژاوا موفق شد، همیشه قابل تکرار نیست.
قدرت دادهها و خطرات آینده
در عصر سایبر، دادهها به سلاحی استراتژیک تبدیل شدهاند. جمعآوری اطلاعات فردی و جمعی میتواند برای پروفایلینگ فرد و ملت، کنترل جامعه و جنگ روانی مورد استفاده قرار گیرد (Benkler et al., 2018). ضرورت تدوین استراتژی سایبری آینده ایجاب میکند که حفاظت از قدرت اینترنت و ارتباطات، بخشی از استراتژی امنیت ملی کوردها باشد.
فرجام: از انقلاب زمینی به انقلاب هوایی
تفاوت میان روژاوا و شورشهای پیشین کورد، تفاوت میان انقلاب خاموش و انقلاب گویا است. سایبر به میدان اصلی جنگ ملتها تبدیل شده و کوردها باید از این میدان هوشمندانه محافظت کنند.
پیام اصلی مقاله این است که امنیت ملی کورد در عصر معاصر بهطور مستقیم با امنیت سایبری و حفاظت از اینترنت گره خورده است. تجربهٔ روژاوای کوردستان نشان داد تا زمانی که مخالفان نتوانند کنترل اینترنت، ارتباطات دیجیتال و قدرت دادهها را در بخشهای کوردستان به دست بگیرند، قادر به بازسازی پروفایلینگ خاموش نخواهند بود.
توصیههای استراتژیک
جلوگیری از تبدیل اینترنت و ارتباطات دیجیتال به سلاح سیاسی و امنیتی علیه کوردها؛
فراهم کردن جایگزینهای ارتباطی برای زمان قطع اینترنت و خاموشسازی؛
محدود کردن دسترسی به دادههای فردی و جمعی، زیرا دادهها میتوانند برای پروفایلینگ ملی، جنگ روانی و کنترل جامعه به کار گرفته شوند؛
حفاظت از دادهها و خطوط ارتباطی به بخشی از استراتژی امنیت ملی کوردها تبدیل شود.
