اشاره: این گزارش بازتاب نظرات وبسایت کوردستانمیدیا نیست و صرفاً جهت اطلاع بازنشر میشود.
منبع: وال استریت ژورنال (Wall Street Journal)، یاروسلاو تروفیموف، ۹ مارس ۲۰۲۶
اختلال اقتصادی ناشی از درگیری میان آمریکا و اسرائیل با ایران، که وارد دومین هفته خود شده، اکنون دستکم ۱۲ کشور را درگیر کرده و تأثیرات گستردهای بر اقتصاد جهانی داشته است. دود غلیظ پس از حملات هوایی به انبارهای نفت تهران نشاندهنده شدت تنشهاست؛ در تصاویر، مردم و یک سگ در پیشزمینه دیده میشوند.
با وجود حملات گسترده، ایران توانایی شلیک موشکهای بالستیک و پهپادها به پایگاههای آمریکا، اسرائیل و شهرهای اصلی متحدان خلیج فارس را حفظ کرده و تنگه هرمز، مسیر عبور حدود یکپنجم نفت و گاز جهان، همچنان تحت کنترل این کشور است. ایران همچنین دست به اقدامات تلافیجویانه از جمله حمله به پالایشگاه نفت در بحرین زده است.
تحلیلگران میگویند این جنگ فراتر از پیشبینیهای اولیه طرفین است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، امیدوار بود که حمله موشکی ۲۸ فوریه و ترور علی خامنهای موجب فروپاشی حکومت ایران یا سناریویی مشابه ونزوئلا شود، اما این اهداف محقق نشد و مجتبی خامنهای جانشین پدر شده است.
رویکرد ایران، شامل حملات به تأسیسات انرژی و مراکز حیاتی کشورهای خلیج فارس، با هدف فلج کردن اقتصاد و فشار بر رهبران این کشورها طراحی شده بود، اما انعطافپذیری غیرمنتظره و توان دفاعی این کشورها مانع از موفقیت آن شد.
بدر السیف، مورخ دانشگاه کویت، میگوید:
«هر آنچه به ما آسیب برساند، به ایرانیها نیز آسیب خواهد زد و توانایی آنها برای دوام آوردن کمتر از ماست. ما میتوانیم این وضعیت را مدیریت کنیم و فکر نمیکنم آنها بتوانند آن را تحمل کنند.»
از دیدگاه کشورهای خلیج فارس، بدترین سناریو باقی ماندن حکومتی زخمی اما شکستناپذیر در ایران است؛ حکومتی که همچنان قادر باشد با پهپادها در شهرهایی مانند دوحه یا دبی ایجاد وحشت کند و جریان نفت از طریق تنگه هرمز را مختل سازد.
دولت ترامپ از چشمانداز یک پیروزی قاطع سخن میگوید. ترامپ روز دوشنبه گفت:
«ما تا زمانی که دشمن کاملاً و قاطعانه شکست نخورد، عقبنشینی نخواهیم کرد.»
پیت هگزت، وزیر دفاع آمریکا، نیز با لحنی تندتر اظهار داشت:
«این جنگ است. این درگیری است. هدف آن به زانو درآوردن دشمن است. اینکه آیا آنها در میدان تهران مراسم تسلیم برگزار میکنند یا نه، به خودشان بستگی دارد.»
کارشناسان هشدار میدهند که حتی اگر حکومت ایران سقوط کند — یا دستکم به همکاری با آمریکا مشابه مدل ونزوئلا روی آورد — این امر ممکن است نفوذ جهانی واشنگتن و قدرت نسبی آن در برابر چین، مشتری اصلی نفت ایران، را افزایش دهد.
علی گرانمایه، کارشناس ایران در شورای روابط خارجی اروپا، میگوید:
«با توجه به وسعت سرزمینی، تواناییهای نظامی و ساختار نهادی ایران، دستیابی به یک پیروزی قاطع در جنگ با این کشور بسیار دشوار است. تمرکز ایران اکنون بر این است که نشان دهد این جنگ چه اندازه برای اقتصاد جهانی زیانبار است و چگونه آمریکاییها نیز در داخل کشور از آن تأثیر میپذیرند. هرچه جنگ فرسایشی طولانیتر شود، ایران تصور میکند میتواند هزینههای بیشتری تحمیل کند.»
الکساندرا پروکوپنکو، مشاور پیشین بانک مرکزی روسیه و عضو مرکز کارنگی روسیه–اوراسیا، افزود:
«جنگی طولانی که ذخایر نظامی غرب را کاهش دهد، توجهها را از اوکراین منحرف کند و نفت و گاز روسیه برای اقتصادهای غربی ضروریتر سازد، برای ولادیمیر پوتین یک امتیاز محسوب خواهد شد. برای کرملین مفید خواهد بود اگر این درگیری چند ماه ادامه یابد، زیرا در چنین شرایطی قیمت نفت در آینده قابل پیشبینی بالا خواهد ماند.»
حتی اگر ترامپ تصمیم بگیرد که پس از کشته شدن علی خامنهای و نابودی بخش بزرگی از زرادخانه موشکی ایران، این جنگ را پایان دهد و آن را یک پیروزی اعلام کند، مشخص نیست که حکومت ایران به رهبری مجتبی خامنهای با آتشبس موافقت کند.
تندروهایی مانند محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، گفتهاند تهران تا زمانی که به خواستههای دیرینه خود نرسد، حملات را متوقف نخواهد کرد.
علی واعظ، رئیس پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، میگوید:
«محاسبه تهران این است که آمریکا و اسرائیل بهزودی با کمبود موشکهای رهگیر روبهرو خواهند شد و در آن صورت ایران میتواند آسیب بیشتری به متحدان آمریکا در منطقه وارد کند. حتی اگر توان دفاعی آمریکا آسیب ببیند، این کشور همچنان در حوزه تهاجمی بسیار قدرتمند است و میتواند خسارات بسیار بیشتری به ایران وارد کند.»
ادامه حملات ایران به کشورهای خلیج فارس ممکن است آنها را نیز به پیوستن به ائتلاف تحت رهبری آمریکا سوق دهد. سلمان الانصاری، تحلیلگر سیاسی سعودی، گفت:
«ایران در حال انجام رقصی خطرناک با مرگ است و تقریباً همه را هدف قرار داده است. عربستان سعودی تلاش میکند تنش را کاهش دهد، زیرا میداند اگر پاسخی داده شود، پاسخ محدود نخواهد بود.»
همچنین تجربه حملات حوثیهای یمن نشان داده که مختل کردن مسیرهای اصلی کشتیرانی بینالمللی چندان پیچیده نیست. ایران نیز با استفاده از چند پهپاد و موشک ضدکشتی میتواند برای مدت طولانی چنین اختلالی ایجاد کند؛ مگر آنکه آمریکا و متحدانش عملیات زمینی برای تصرف مناطق ساحلی ایران آغاز کنند — اقدامی بسیار پرخطر.
سرگئی واکولنکو، رئیس پیشین استراتژی و نوآوری در شرکت روسی گازپروم نفت، گفت:
«اگر رسیدن به توافقی معقول با ایران غیرممکن باشد، تجربه حوثیها نشان میدهد حتی یک طرف بسیار ضعیف نیز میتواند تنگههای حیاتی را بهشدت مختل کند.»
واعظ همچنین افزود:
«با توجه به اینکه اعضای خانواده مجتبی خامنهای اخیراً کشته شدهاند، تصور توافق او با ترامپ دشوار است و احتمال دارد از هر وقفهای در جنگ برای پیشبرد برنامه هستهای ایران استفاده کند. حتی اگر سلاحها خاموش شوند، این وضعیت نوعی تعادل بسیار ناپایدار و ناخوشایند خواهد بود.»
