اشاره: این تحلیل از فاکس نیوز به قلم افرات لاچر گرفته شده و بازتاب نظرات یا موضع سایت کوردستان میدیا نیست.
دونالد ترامپ اعلام کرده که با یک مقام «عالیرتبه» ایرانی در تماس است، اما تهران انجام چنین مذاکراتی را رد کرده است. تحلیلگران میگویند ایران کمتر مانند یک حکومت متمرکز و بیشتر شبیه یک سیستم مدیریتشده توسط مراکز قدرت همپوشانی است که سپاه پاسداران در هسته آن قرار دارد.
سپاه پاسداران؛ قدرت واقعی پشت دولت
بر اساس ارزیابیهای اطلاعاتی و گزارشهای اخیر، سپاه پاسداران به عنوان نیروی غالب در نظام سیاسی ایران عمل میکند. بهنام بن طالبلو، عضو ارشد اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها، گفت:
«هم جنگ ۱۲ روزه و هم درگیری فعلی، قلههای فرماندهی رهبری سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی را کوتاه کرده است. این روند همچنین تسلط نیروهای امنیتی و صعود سپاه پاسداران را تسریع کرده است.»
او افزود: «کنترل سپاه بر دولت بیش از هر زمان دیگری است، در حالی که دولت ضعیفتر و بیشتر وابسته به امنیت ملی شده است.»
شورای عالی امنیت ملی؛ اتاق فرماندهی
شورای عالی امنیت ملی عالیترین مرجع هماهنگی سیاست نظامی و خارجی ایران است و فرماندهان ارشد سپاه و مقامات دولتی را تحت نظر رهبر گرد هم میآورد. انتصاب محمدباقر ذوالقدر، فرمانده سابق سپاه، به عنوان دبیر شورا، نقش مرکزی آن در مدیریت تصمیمات نظامی و سیاسی را تقویت کرده است. یک منبع رسمی خاورمیانهای تأکید کرد:
«در حال حاضر قدرت واقعی در دست سپاه پاسداران است و شورای عالی امنیت ملی تصمیمات را با حمایت اکثریت فرماندهان سپاه اتخاذ میکند.»
مجتبی خامنهای: رهبر رسمی، قدرت واقعی در دست سپاه
رسماً، قدرت در دست رهبر، مجتبی خامنهای است، اما تسلط واقعی او همچنان نامشخص است. یوسی کوپرواسر، رئیس موسسه استراتژی و امنیت اورشلیم، گفت:
«فعلاً، مجتبی زخمی است و کنترل ایران در دست سپاه پاسداران قرار دارد. او فعلاً نقش تشریفاتی دارد، اما در صورت بهبود، بر سیاستها اثر خواهد گذاشت.»
قالیباف؛ گزینه مورد توجه آمریکا؟
اظهارات ترامپ توجهها را به محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و فرمانده سابق سپاه، معطوف کرده است. او به دلیل پیشینه نظامی و جایگاه سیاسی، یکی از گزینههای بالقوه برای مذاکرات مطرح شده، اما خود قالیباف هرگونه گفتوگو با آمریکا را تکذیب کرده است.
عباس عراقچی؛ دیپلمات محدود
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نقش اجرایی دارد و ممکن است کانالی برای ارتباطات باشد، اما تحلیلگران میگویند تصمیمگیریهای کلان، به ویژه در جنگ و مذاکرات، همچنان در اختیار سپاه پاسداران و نهادهای امنیتی گستردهتر است.
حلقه قدرت گستردهتر
فراتر از چهرههای اصلی، ژنرالها، روحانیون و مجریان قانون، از جمله احمد وحیدی، اسماعیل قاآنی، علیرضا تنگسیری، غلامحسین محسنی اژهای، مسعود پزشکیان و چهرههای ارشد روحانی مانند سعید جلیلی و آیتالله علیرضا اعرافی، جهتگیری ایران را شکل میدهند. این شبکه پراکنده اما مقاوم، ستونهای نظامی، مذهبی و سیاسی را پوشش میدهد.
جمعبندی
با وجود اختلافات داخلی و رقابتهای دروننظامی، تحلیلگران تأکید میکنند که قدرت عملی و تصمیمگیریهای کلان ایران در دست نهادهای امنیتی و سپاه پاسداران است و این وضعیت بر تحولات سیاسی، امنیتی و مذاکرات آینده تأثیرگذار خواهد بود.
