رویترز – نوشته اندرو میلز

توضیح سردبیر: بازنشر این گزارش تحلیلی لزوماً بیانگر دیدگاه‌های سایت کوردستان‌میدیا نیست.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در آستانه سفر به چین تأکید کرده بود که برای پایان دادن به جنگ با ایران نیازی به کمک چین ندارد. او پیش از ترک واشنگتن به خبرنگاران گفت: «ما این جنگ را به هر شکل، چه مسالمت‌آمیز و چه غیرمسالمت‌آمیز، خواهیم برد.»

با این حال، این درگیری نه‌تنها فروکش نکرده، بلکه عمیق‌تر شده است. رویترز این هفته گزارش داد که عربستان سعودی برای نخستین‌بار در اوایل سال جاری حملاتی مستقیم به ایران انجام داده است. هم‌زمان، تهران دامنه نفوذ خود بر تنگه هرمز را گسترش داده و با انعقاد توافق‌های دوجانبه، در حال اثرگذاری بر مسیر عبور کشتی‌هاست. پیامدهای این جنگ بر بازار جهانی نفت نیز بسیار شدیدتر از برآوردهای اولیه بوده است.

خلاصه تحولات

عربستان سعودی در اواخر مارس چندین حمله هوایی محرمانه علیه ایران انجام داده است؛ نخستین اقدام مستقیم این کشور علیه ایران در جریان جنگ اخیر. این حملات پس از دوره‌ای از تنش‌زدایی و رایزنی‌های دیپلماتیک، نشان‌دهنده تغییر رویکرد ریاض از اتکا کامل به چتر امنیتی آمریکا به‌سوی دفاع فعال‌تر از خود است.

یک افسر ارشد نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرد ایران تعریف خود از تنگه هرمز را به یک «منطقه عملیاتی گسترده» تغییر داده است؛ محدوده‌ای که اکنون از جاسک تا جزیره سیری را دربر می‌گیرد و نسبت به پیش از جنگ تا ۱۰ برابر بزرگ‌تر شده است. این اقدام کنترل تهران بر یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان را افزایش می‌دهد.

کویت اعلام کرد چهار فرد وابسته به سپاه پاسداران را که قصد نفوذ دریایی به خاک این کشور را داشتند، بازداشت کرده است؛ اقدامی که منجر به زخمی شدن یک سرباز کویتی شد. کویت این حادثه را «اقدامی خصمانه» توصیف کرده و حق پاسخ را برای خود محفوظ دانست. ایران این ادعا را رد کرده و بازداشت‌شدگان را نیروهای گشت دریایی معرفی کرده است که به‌طور تصادفی وارد آب‌های کویت شده‌اند.

صادرکنندگان خلیج فارس در معرض بیشترین آسیب

توافق‌های اخیر عراق و پاکستان با ایران برای تضمین عبور نفت و LNG از تنگه هرمز، در ظاهر اقدامی برای مدیریت بحران است؛ اما به گفته تحلیلگران می‌تواند نشانه‌ای از تثبیت تدریجی کنترل ایران بر یک کریدور انرژی حیاتی جهانی باشد.

در صورت تداوم این روند، کشورهای خلیج فارس بیشترین آسیب را خواهند دید.

جنگ اخیر، فرض بنیادین صادرات انرژی منطقه یعنی آزادی عبور از هرمز را تضعیف کرده است. این بحران موجی از اعلام وضعیت اضطراری از سوی شرکت‌هایی مانند قطر انرژی، کویت پترولیوم و باپکو بحرین ایجاد کرد، زیرا اختلال در تنگه، جریان صادرات انرژی را با وقفه مواجه ساخته است.

به گفته کلودیو استوئر از مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد، «ایران از مسدودسازی هرمز به‌سوی کنترل دسترسی به آن حرکت کرده است؛ هرمز دیگر یک مسیر ترانزیتی بی‌طرف نیست، بلکه به یک کریدور کنترل‌شده تبدیل شده است.»

خطر اصلی برای تولیدکنندگان منطقه این است که این سازوکار می‌تواند به‌تدریج به وضعیت عادی تبدیل شود. تنها عربستان سعودی و امارات متحده عربی ظرفیت خطوط لوله‌ای دارند که امکان دور زدن تنگه را فراهم می‌کند، در حالی که کشورهایی مانند عراق، کویت، قطر و بحرین تقریباً به‌طور کامل به آن وابسته‌اند.

بزرگ‌ترین پایانه LNG جهان در راس‌لفان قطر نیز سالانه حدود ۷۷ میلیون تن صادرات دارد که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی LNG را تشکیل می‌دهد و هیچ مسیر جایگزینی برای آن وجود ندارد.

حتی کشورهایی با گزینه‌های محدود نیز در امان نیستند. خط لوله شرق–غرب عربستان در ماه آوریل هدف حمله قرار گرفته و بندر فجیره امارات نیز با حملات پهپادی مواجه شده است. در نتیجه، تغییر مسیر تنها جغرافیای ریسک را جابه‌جا می‌کند، نه اینکه آن را حذف کند.

چشم‌انداز

در حالی که ایران از ۲۸ فوریه کنترل عملیاتی بر عبور و مرور در تنگه را تشدید کرده، کشورهای منطقه در حال بررسی پروژه‌های جایگزین هستند؛ از جمله کریدورهای ریلی عربستان و طرح احیای خط لوله قطر–ترکیه. اما این پروژه‌ها زمان‌برند و در کوتاه‌مدت قادر به تغییر موازنه نیستند.

در چنین شرایطی، یک هرمز «نیمه‌باز» که به‌صورت گزینشی مدیریت شود، می‌تواند بی‌ثباتی را نهادینه کند. به گفته تحلیلگران، تنها یک توافق سیاسی گسترده می‌تواند این وضعیت را تغییر دهد.

چگونه جنگ ایران هزینه زندگی را افزایش می‌دهد

افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ ایران، زنجیره تأمین جهانی را تحت فشار قرار داده و موجب افزایش هزینه مواد اولیه مانند مواد شیمیایی و پلاستیک شده است.

بر اساس داده‌های Plastics Information Europe، قیمت PET در اروپا در ماه مارس ۱۵.۴ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. در آمریکای شمالی نیز قیمت پلی‌اتیلن حدود ۲۹ درصد رشد داشته است.

این مواد از نفت و گاز طبیعی تولید می‌شوند و افزایش قیمت انرژی مستقیماً بر هزینه تولید، بسته‌بندی و حمل‌ونقل اثر می‌گذارد.

آخرین موج: اختلال عرضه نفت در خاورمیانه شدیدتر از برآوردها

اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) برآورد خود از پیامدهای جنگ ایران بر عرضه جهانی نفت را افزایش داده است.

بر اساس این گزارش، این نهاد اکنون فرض می‌کند تنگه هرمز تا پایان ماه مه عملاً بسته باقی بماند؛ در حالی که پیش‌تر پایان آوریل را در نظر گرفته بود.

تولید نفت در خاورمیانه در ماه آوریل حدود ۱۰.۵ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و این رقم در ماه جاری به ۱۰.۸ میلیون بشکه رسیده است.

این نهاد همچنین پیش‌بینی کرده ذخایر جهانی نفت امسال روزانه ۲.۶ میلیون بشکه کاهش یابد؛ رقمی بسیار بالاتر از برآوردهای قبلی.