ایران روز پنجشنبه یک شناور را در تنگه هرمز هدف قرار داد؛ حملهای که موجب توقف عملیات سازمان ملل برای تخلیه دریانوردان و کشتیهای گرفتار در منطقه شد و نشان داد تهران، با وجود توافقی که هفته گذشته با ایالات متحده به دست آمد، همچنان توانایی محدود کردن تردد در این آبراه راهبردی را دارد.
یک مقام آمریکایی به شبکه سیانان گفت این شناور با یک پهپاد ایرانی هدف قرار گرفته است، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
اگرچه ایران مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته، اما این اقدام تنها چند ساعت پس از آن صورت گرفت که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد کشتیها تنها از مسیرهایی که ایران تعیین میکند از عبور امن برخوردار خواهند بود؛ موضعی که ادعای دولت دونالد ترامپ مبنی بر باز بودن دوباره تنگه هرمز را به چالش میکشد.
این نخستین حمله گزارششده از زمان توافق هفته گذشته آمریکا و ایران برای حرکت به سوی یک توافق صلح است. این حادثه موجب افزایش بهای جهانی نفت شد و همزمان با تلاش مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، برای جلب حمایت کشورهای مردد حاشیه خلیج فارس از این توافق رخ داد.
بر اساس اعلام «عملیات تجارت دریایی بریتانیا» (UKMTO) که تردد دریایی در منطقه را رصد میکند، این کشتی باری از سمت راست (استاربورد) بر اثر اصابت یک پرتابه ناشناس آسیب دید و بخش فرماندهی آن خسارت دید. این نهاد اعلام کرد هیچ تلفات جانی یا خسارت زیستمحیطی گزارش نشده است.
همچنین به شناورها توصیه شد با احتیاط از منطقه عبور کنند و هرگونه فعالیت مشکوک را گزارش دهند.
توقف عملیات تخلیه سازمان ملل
در پی این حمله، سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) وابسته به سازمان ملل، عملیات تخلیه صدها کشتی و بیش از ۱۱ هزار دریانوردی را که از آغاز جنگ در منطقه خلیج فارس گرفتار شدهاند، متوقف کرد.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل این سازمان، در بیانیهای گفت: «همواره تأکید کردهام که ایمنی دریانوردان در اولویت قرار دارد. بنابراین، برای حفظ هماهنگی و ایمنی کشتیرانی، اجرای برنامه تخلیه تا روشن شدن وضعیت متوقف میشود.»
این عملیات تنها چند روز پیش و پس از امضای یادداشت تفاهم میان واشنگتن و تهران آغاز شده بود.
دومینگز همچنین تصریح کرد کشتی هدف قرار گرفته تحت پوشش برنامه تخلیه سازمان بینالمللی دریانوردی فعالیت نمیکرد، اما این حادثه نشان میدهد که ادامه عملیات تخلیه بدون به خطر افتادن جان دریانوردان تا چه اندازه اهمیت دارد.
هشدارهای تازه ایران
بر اساس دادههای مؤسسه «مارینترافیک»، تردد کشتیها در تنگه هرمز این هفته به بالاترین سطح خود از آغاز جنگ در اواخر فوریه رسید و تنها در روز چهارشنبه ۷۰ شناور از این آبراه عبور کردند. بیشتر این کشتیها از مسیری در امتداد سواحل عمان استفاده کرده بودند.
ایران کنترل تنگه هرمز را یکی از مهمترین اهرمهای خود در مذاکرات میداند. سپاه پاسداران روز پنجشنبه هشدار داد که تنها کشتیهایی که از مسیرهای اعلامشده از سوی ایران استفاده کنند، از عبور ایمن برخوردار خواهند بود.
پس از این حمله، «سازمان تنگه خلیج فارس» ــ نهادی که تهران بهتازگی برای مدیریت تنگه هرمز ایجاد کرده است ــ اعلام کرد عبور ایمن کشتیها تضمین نخواهد شد.
این سازمان در شبکه ایکس نوشت: «پیامدهای استفاده از مسیرهای تأییدنشده بر عهده مالک، بهرهبردار و فرمانده کشتی خواهد بود.»
اختلاف بر سر عوارض عبور از تنگه
بر اساس توافق کنونی میان واشنگتن و تهران، تنگه هرمز باید برای مدت ۶۰ روز بدون دریافت عوارض بازگشایی شود و آمریکا نیز محاصره بنادر ایران را لغو کرده است.
با این حال، این یادداشت تفاهم ۱۴ بندی، در کنار عمان، نقش رسمی برای ایران در نظارت بر تردد تجاری در تنگه هرمز قائل شده است.
ایران در جریان جنگ برای عبور کشتیها از تنگه، دریافت عوارض را آغاز کرده بود؛ اقدامی که دولت ترامپ اعلام کرده در چارچوب توافق صلح بلندمدت آن را نخواهد پذیرفت.
مارکو روبیو روز پنجشنبه در نشست وزیران خارجه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در بحرین گفت: «هیچ کشوری در جهان حق ندارد برای استفاده از آبراههای بینالمللی عوارض دریافت کند و چنین شرطی هرگز برای هیچ توافقی قابل قبول نخواهد بود.»
در بیانیه مشترک پایانی این نشست نیز آمده است که وزیران خارجه «هرگونه دریافت عوارض، هزینه یا تلاش برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز را رد کردند.»
تهران که تنگه هرمز را آبراه بینالمللی نمیداند، پیشتر احتمال دریافت نوعی «هزینه خدمات» بهجای عوارض، با همکاری عمان، را مطرح کرده بود.
با این حال، عمان روز پنجشنبه اعلام کرد که هیچیک از ترتیبات آینده برای مدیریت تنگه هرمز شامل دریافت هزینه از کشتیهای عبوری نخواهد بود.
روبیو نیز در واکنش گفت: «میتوانید اسمش را عوارض بگذارید یا هزینه خدمات؛ هرچه میخواهید بنامید. این فقط بازی با واژههاست.»
مذاکرات دشوار در پیش
امضای توافق هفته گذشته باعث شد قیمت جهانی نفت به پایینترین سطح خود از آغاز جنگ ایران برسد، اما حمله روز پنجشنبه موجب شد قیمت نفت برنت، شاخص جهانی نفت، با دو درصد افزایش در ۷۴ دلار در هر بشکه بسته شود.
هدف این یادداشت تفاهم توقف درگیریها، بازگشایی تنگه هرمز و ارائه تسهیلات اقتصادی به ایران در ازای تعهد تهران به عدم دستیابی به سلاح هستهای است.
با این حال، موضوعات کلیدی از جمله آینده برنامه هستهای ایران و ذخایر اورانیوم غنیشده این کشور به مذاکرات فنی ۶۰ روزه موکول شده است.
به گفته روبیو، این مذاکرات از ۳۰ ژوئن در سطح کارشناسی و از طریق کارگروههای تخصصی در حوزههایی مانند انرژی هستهای و تحریمها آغاز خواهد شد.
با وجود این، روند مذاکرات با موانع متعددی روبهرو بوده است؛ از جمله ادامه درگیریها میان اسرائیل و حزبالله که هفته گذشته تهدیدی جدی برای گفتوگوهای آمریکا و ایران به شمار میرفت.
