اشاره: محتوای این تحلیل لزوماً بازتابدهنده دیدگاه «کوردستان میدیا» نیست و در چارچوب انعکاس دیدگاهها و تحلیلهای متنوع منتشر میشود.
تحلیل از آرون بلیک، سی ان ان
برای بیش از یک هفته، عالیترین مقام دیپلماسی آمریکا به شکلی قابل توجه درباره موضوعی که انتظار میرفت در حوزه مسئولیت او باشد، سکوت اختیار کرده بود؛ توافق اولیهای که میان ایالات متحده و ایران در حال شکلگیری است.
همین سکوت باعث شد بسیاری گمان کنند مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، همانند بسیاری از جمهوریخواهان تندرو در حوزه سیاست خارجی، نسبت به این توافق تردیدهایی دارد.
اکنون روبیو سکوت خود را شکسته است؛ اما روایت او از این توافق تفاوت قابل توجهی با مواضع دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، دارد.
روبیو در جریان سفر به کشورهای خاورمیانه برای جلب حمایت متحدان آمریکا و کاهش نگرانیهای آنان، نهتنها از دفاع قاطعانه از یادداشت تفاهم جنجالی میان واشنگتن و تهران خودداری کرده، بلکه درباره جزئیات این توافق و روند صلح نیز لحنی متفاوت در پیش گرفته است.
رهبران «افراطی» ایران
یکی از نمونههای این تفاوت روز پنجشنبه در بحرین دیده شد؛ جایی که روبیو بار دیگر بر مواضع پیشین خود تأکید کرد و رهبران ایران را «روحانیون افراطی» خواند.
او گفت: «نظام ایران در اختیار روحانیون است؛ روحانیون افراطی. همیشه همینگونه بوده و همچنان نیز همینگونه است.»
این اظهارات تنها یک هفته پس از آن مطرح شد که ترامپ و ونس با توصیف متفاوت خود از مقامهای ایرانی، توجه بسیاری را جلب کرده بودند.
ترامپ در نشست گروه هفت در فرانسه در ۱۶ ژوئن گفته بود: «ما با افرادی سروکار داریم که به نظر من کاملاً منطقی هستند. مذاکره با آنها خوب بود. افراد قدرتمند و باهوشی هستند... اما افراطی نیستند و میخواهند به کشورشان کمک کنند.»
ونس نیز که از چهرههای اصلی دفاع از این توافق به شمار میرود، گفته بود برخی مقامهای ایرانی اکنون سیاست ضدآمریکایی نزدیک به پنج دهه گذشته را اشتباه میدانند.
او گفته بود: «در جریان این مذاکرات نکته جالبی دیده میشود؛ هم تندروها و هم چهرههای سیاسی میگویند رابطه ما با آمریکا طی ۴۷ سال گذشته اشتباه بوده است و باید صفحه تازهای را باز کنیم.»
با این حال، تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، وجود هرگونه اختلاف در پیامرسانی دولت را رد کرد و آن را «روایتی تکراری و نادرست» خواند.
او گفت: «وزیر امور خارجه روبیو و تمام اعضای دولت، صددرصد در حمایت از رئیسجمهور ترامپ همنظر هستند. رئیسجمهور با اقدامی بیسابقه مانع دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای شده و به لطف رهبری او، دولتهای لبنان و اسرائیل بالاترین سطح مذاکرات خود در چند دهه اخیر را آغاز کردهاند. آمریکا و جهان به دلیل این تلاشها امنتر شدهاند.»
البته هم روبیو و هم ونس تأکید کردهاند که باید منتظر ماند و دید ایران در عمل چه مسیری را در پیش خواهد گرفت.
با این حال، تفاوت نگاه این دو مقام ارشد آمریکایی به رهبران ایران قابل توجه است؛ بهویژه آنکه ترامپ آشکارا از هر دو نفر به عنوان گزینههای بالقوه انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ یاد کرده است.
برنامه موشکی ایران
یکی از پرسشبرانگیزترین نکات یادداشت تفاهم، سکوت آن درباره برنامه موشکی ایران است؛ موضوعی که در آغاز جنگ از اهداف اعلامشده دولت ترامپ به شمار میرفت.
ترامپ هفته گذشته عملاً از این موضع عقبنشینی کرد و چندین بار گفت ایران باید دستکم بخشی از توان موشکی خود را حفظ کند.
او گفت: «آنها باید تعدادی موشک داشته باشند، چون دیگران هم دارند.»
ترامپ همچنین افزود: «موشکها مشکل اصلی نیستند، چون دنیا را نابود نمیکنند.»
او بعدتر نیز درباره برنامه موشکی ایران گفت: «در حد متناسب، فکر میکنم قابل قبول است.»
اما روبیو روز چهارشنبه در دیدار با متحدان آمریکا در خاورمیانه، موضعی سختگیرانهتر اتخاذ کرد؛ کشورهایی که نگرانی جدی نسبت به توان موشکی و پهپادی ایران دارند.
او در کویت گفت: «ما هیچ اقدامی انجام نخواهیم داد که امنیت متحدان دیرینه خود در منطقه را تضعیف کند.»
گروههای نیابتی
یکی دیگر از اهداف اولیه دولت ترامپ که در متن یادداشت تفاهم بهصراحت ذکر نشده، پایان دادن به حمایت ایران از گروههای نیابتی مانند حزبالله و حماس است.
روبیو این هفته مدعی شد این موضوع بهطور ضمنی در توافق گنجانده شده است.
او گفت بندی از توافق که ایران، آمریکا و متحدانشان را به خودداری از هرگونه اقدام خصمانه و تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر متعهد میکند، شامل گروههای نیابتی ایران نیز میشود.
روبیو روز سهشنبه در ابوظبی گفت: «تا زمانی که نیروهای نیابتی ایران از عراق موشک و پهپاد شلیک کنند یا گروههایی مانند حماس و حزبالله در اقدامات تروریستی مشارکت داشته باشند، نمیتوان از پایان درگیریها سخن گفت. به همین دلیل معتقدم این موضوع در یادداشت تفاهم لحاظ شده است.»
ونس نیز هفته گذشته در گفتوگو با جیک تپر، مجری سیانان، برداشت مشابهی ارائه کرد.
او گفت این بند از توافق به این معناست که «ایران باید تأمین مالی سازمانهای تروریستی خشونتطلب و بیثباتکننده منطقه را متوقف کند.»
اما ترامپ موضعی به این صراحت نداشته است.
او در نشست گروه هفت موضوع گروههای نیابتی را در کنار برنامه موشکی قرار داد و گفت این مسائل بعداً و در قالب «تلاشهای موازی با کشورهای خلیج فارس برای رسیدگی به مسائل غیرهستهای» بررسی خواهند شد.
ترامپ گفت: «درباره نیروهای نیابتی تروریستی آنها هم گفتوگو خواهیم کرد؛ ما نمیخواهیم چنین چیزی ادامه پیدا کند.»
لبنان؛ پروندهای جداگانه؟
یکی از مهمترین چالشهای روند صلح، ادامه درگیریها میان اسرائیل و حزبالله در لبنان است.
روبیو در نشست خبری روز سهشنبه در ابوظبی تأکید کرد روند مذاکرات مربوط به لبنان از مذاکرات آمریکا و ایران جداست.
او گفت: «این دو روند از یکدیگر جدا هستند، زیرا لبنان کشوری مستقل و دارای دولت است. درباره لبنان و آنچه در داخل این کشور رخ میدهد، مستقیماً با دولت لبنان مذاکره خواهیم کرد.»
اما این موضع با متن یادداشت تفاهم و توضیحاتی که ونس درباره آن ارائه داده، همخوانی کامل ندارد.
هرچند اسرائیل و دولت لبنان طرفهای این توافق نیستند، اما در متن یادداشت تفاهم از متحدان آمریکا و ایران ــ که بهطور طبیعی اسرائیل و حزبالله را نیز شامل میشود ــ خواسته شده است که به «توقف فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان» پایبند باشند.
ونس نیز هفته گذشته در نشست خبری کاخ سفید گفت این توافق هم اسرائیل و هم حزبالله را در بر میگیرد.
او اظهار داشت: «انتظار داریم حزبالله دیگر به سوی اسرائیل موشک یا پهپاد شلیک نکند و همچنین انتظار داریم اسرائیل نیز در لبنان دست به اقدامات بیمحابا نزند. هر دو طرف باید به تعهدات خود پایبند باشند.»
ترامپ و ونس هفته گذشته همچنین فشار قابل توجهی بر اسرائیل وارد کردند تا از واکنش شدید به حزبالله خودداری کند. آنها حتی بهطور ضمنی این پیام را دادند که اگر اقدامات نظامی اسرائیل روند صلح با ایران را به خطر بیندازد، ممکن است حمایت آمریکا از متحد دیرینه خود کاهش یابد.
این رویکرد با انتقاد بخشی از جمهوریخواهان تندرو در سیاست خارجی مواجه شد؛ کسانی که معتقد بودند دولت ترامپ عملاً در تلاش است مانع دفاع اسرائیل از خود در برابر حزبالله شود.
در چنین شرایطی، روبیو تلاش کرده است این نگرانیها را کاهش دهد.
با این حال، هنوز روشن نیست که روایت او، موضع نهایی و رسمی دولت ترامپ باشد.
و اکنون که روبیو سکوت خود را شکسته و بیشتر درباره این توافق سخن میگوید، این تفاوت در روایتها بیش از گذشته به چشم میآید.
