ست جی. فرنتزمن، جروزالم پست
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در سفری به کشورهای حاشیه خلیج فارس با شرکای اصلی واشنگتن در منطقه دیدار کرد؛ سفری که وزارت خارجه آمریکا هدف آن را نمایش «شراکتهای مستحکم» با متحدان منطقهای عنوان کرده است.
روبیو ابتدا به امارات متحده عربی و سپس به کویت سفر کرد. همزمان با پایان این سفرها، تمرکز وزارت خارجه آمریکا به حمایت از ونزوئلا پس از وقوع دو زمینلرزه شدید در آن کشور معطوف شد. با این حال، سفر به کویت، بحرین و امارات از اهمیت ویژهای برخوردار بود، زیرا این سه کشور در جریان آخرین درگیری با ایران هدف حملات تهران قرار گرفتند.
روبیو ۲۵ ژوئن در بحرین با عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین، و وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس دیدار کرد. او در این نشست بر مخالفت آمریکا با هرگونه دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز تأکید کرد.
کشورهای خلیج فارس در انتظار مرحله بعد
همزمان، دیگر کشورهای منطقه نیز در حال بررسی تحولات پس از جنگ هستند. قطر، برای نمونه، نقش مهمی در میانجیگری میان ایران و آمریکا ایفا کرده و همراه با پاکستان در مذاکرات سوئیس مشارکت دارد؛ مذاکراتی که هدایت آن از سوی آمریکا بر عهده جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، است.
سیاست آمریکا در خاورمیانه در دوران دولت ترامپ اغلب بهصورت پروندهای و میان چند چهره مختلف تقسیم شده است. بر اساس این رویکرد، علاوه بر روبیو و ونس، افرادی مانند جرد کوشنر، استیو ویتکاف، تام باراک و دیگر مقامها هر یک بخشی از ابتکارهای سیاست خارجی آمریکا را پیش بردهاند.
برای مثال، تام باراک که سفیر آمریکا در ترکیه است، همزمان مسئولیت نمایندگی ویژه آمریکا در امور سوریه و عراق را نیز بر عهده دارد.
در جریان جنگ ایران، به نظر میرسید نقش روبیو در پرونده خاورمیانه کمرنگتر شده است، اما سفر این هفته نشان داد او همچنان یکی از بازیگران اصلی سیاست آمریکا در منطقه به شمار میرود.
کشورهای عربی به دنبال راهبردهای جدید
با توقف ۶۰ روزه درگیریها و ادامه مذاکرات در سوئیس، اکنون پرسش اصلی برای کشورهای خلیج فارس این است که چه مسیری را در پیش بگیرند.
برای قدرتهای بزرگتر منطقه، مانند عربستان سعودی، این به معنای گسترش همکاری با کشورهایی همچون پاکستان، ترکیه و مصر است. اما برای کشورهایی مانند امارات، بحرین و کویت، موضوع اصلی تعیین گامهای بعدی در شرایط جدید خواهد بود.
عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین، در این نشست گفت: «این مقطع، زمان حساسی برای منطقه است. حملات علیه کشورهای ما، ما را با آزمونهایی روبهرو کرد که هرگز امیدوار نبودیم با آنها مواجه شویم، اما در عین حال، استحکام جوامع ما و توانایی نهادها و نیروهای دفاعیمان در حفاظت از جان مردم و حفظ ثبات را نیز نشان داد.»
او افزود: «شهروندان ما نااطمینانی و اختلال در صلح و امنیت منطقه را تجربه کردند. این تجربهها اراده ما را برای جلوگیری از عادی شدن چنین حملاتی و همکاری با شرکایمان جهت تقویت پایههای صلح، امنیت و ثبات پایدار برای نسلهای آینده، بیش از پیش تقویت کرده است.»
وزیر امور خارجه بحرین همچنین از پایان درگیریها پس از امضای یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران، با میانجیگری پاکستان و قطر، استقبال کرد و بازگشایی امن تنگه هرمز را گامی مثبت دانست.
او همچنین از اعلام عمان درباره ایجاد یک کریدور دریایی موقت برای کشتیهای عبوری از تنگه هرمز استقبال کرد.
بحرین تأکید کرد جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و تضمین آزادی کشتیرانی از اهمیت اساسی برخوردار است. این کشور همچنین خواستار پایان قطعی حملات موشکی و پهپادی، توقف حمایت از گروههای شبهنظامی و پایان مداخله در حاکمیت کشورهای منطقه شد.
هشدار روبیو درباره تنگه هرمز
روبیو در نشست بحرین هشدار داد که هرگونه تلاش ایران برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز میتواند پیامدهای گستردهای برای نظام تجارت جهانی داشته باشد.
او گفت: «آبراههای بینالمللی متعلق به هیچ کشوری نیستند. این یکی از اصول بنیادین نظم جهانی است و بدون آن، جهان با هرجومرج کامل روبهرو خواهد شد. اگر بپذیریم کشوری صرفاً به دلیل همجواری با یک آبراه بینالمللی بتواند از کشتیها پول دریافت کند، این رویه مانند یک بیماری مسری در سراسر جهان گسترش خواهد یافت.»
او همچنین تأکید کرد آمریکا هیچ توافقی امضا نخواهد کرد که امنیت شرکای خود در خلیج فارس را به خطر بیندازد.
تنوعبخشی به شراکتهای امنیتی
کشورهای خلیج فارس طی سالهای گذشته همواره تلاش کردهاند خود را با تغییرات نظام بینالملل سازگار کنند. برخی از آنها روابط خود با ایران را گسترش دادهاند و برخی دیگر به پیوستن به بلوکهای اقتصادی مانند بریکس اندیشیدهاند. جنگ اخیر با ایران نیز این نگرانیها را تشدید کرده است.
شبکه «الحره» این هفته گزارش داد مقامهای پیشین و تحلیلگران معتقدند کشورهای خلیج فارس برای حفاظت از خود، راهبردهای جدیدی را دنبال خواهند کرد. به باور آنان، این کشورها در حال سازگار شدن با افزایش نفوذ ایران هستند، سرمایهگذاری بیشتری در حوزه دفاعی انجام خواهند داد و همزمان، انسجام شکننده شورای همکاری خلیج فارس نیز بیش از گذشته تحت فشار قرار خواهد گرفت.
این گزارش همچنین به گفتوگوی نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر با روزنامه فایننشال تایمز اشاره کرد. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی گفته است کشورهای خلیج فارس در حال کار بر روی یک چارچوب امنیتی منطقهای با ایران هستند؛ چارچوبی که به گفته او میتواند در آینده زمینه همکاریهای اقتصادی میان همه کشورهای منطقه را نیز فراهم کند و به بازگشت ثبات کمک کند.
در همین حال، جودت بهگت، استاد مسائل امنیت ملی در دانشگاه دفاع ملی آمریکا، معتقد است کشورهای خلیج فارس همزمان در حال گسترش همکاریهای دفاعی خود با چین، هند، پاکستان، ترکیه، بریتانیا، فرانسه، آلمان و دیگر کشورهای اروپایی هستند تا وابستگی امنیتی خود را کاهش دهند و برای آیندهای نامطمئن آماده شوند.
به باور تحلیلگران، اعضای شورای همکاری خلیج فارس دیگر همانند گذشته یک جبهه کاملاً متحد را تشکیل نمیدهند و پیامدهای جنگ با ایران اختلافهای موجود میان آنها را عمیقتر کرده است.
بر همین اساس، هرچند سفر روبیو به منطقه اهمیت دارد، اما کشورهای خلیج فارس همزمان در حال رایزنی درباره آینده روابط امنیتی خود هستند. آنها نگراناند که آمریکا بدون مشورت با متحدانش وارد جنگ با ایران شده باشد. این کشورها همچنان ثبات و پرهیز از تنش را در اولویت قرار میدهند؛ همانگونه که پس از حمله سال ۲۰۱۹ به تأسیسات نفتی بقیق عربستان و حمله به کشتیها در نزدیکی فجیره امارات، تلاش کردند تنشها با ایران را کاهش دهند.
اکنون نیز این پرسش برای آنها مطرح است که آیا آمریکا در آینده همچنان به همان اندازه متعهد و قابل اتکا خواهد بود یا نه. از این رو، انتظار میرود ضمن حفظ روابط با واشنگتن، همزمان به گسترش ارتباط با ایران، دیگر قدرتهای منطقهای مانند پاکستان و نیز چین ادامه دهند.
