جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه در گفتوگو با رسانه آنهِرد (UnHerd) اعلام کرد که مقامهای فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) قرار است در دوحه، پایتخت قطر، با مقامهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دیدار کنند؛ گفتوگوهایی که به گفته او با هدف کاهش تنشها و حل اختلافات میان دو طرف انجام خواهد شد.
ونس گفت: «یکی از اهداف ما این بود که یک کانال ارتباطی با طرف ایرانی برای کاهش درگیریها ایجاد کنیم.»
او افزود: «آنها گفتند: "بسیار خوب، ما فردی از سپاه پاسداران را به دوحه میفرستیم تا با نمایندهای از سنتکام مستقر شود و از این طریق بسیاری از این اختلافات را حلوفصل خواهیم کرد."»
این اظهارات برای بسیاری از ناظران غیرمنتظره است؛ زیرا تا همین اواخر، سنتکام در کنار اسرائیل در عملیات نظامی علیه ایران مشارکت داشت؛ عملیاتی که در جریان آن شمار زیادی از فرماندهان و اعضای سپاه پاسداران کشته شدند.
هرچند اسرائیل نقش اصلی را در ترور فرماندهان ارشد سپاه بر عهده داشت، اما به نوشته جروزالم پست، به احتمال زیاد سنتکام نیز در این عملیات نقش قابلتوجهی ایفا کرده است.
ابهامهای حقوقی و امنیتی
سپاه پاسداران همچنان بر اساس قوانین آمریکا در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دارد؛ موضوعی که از نظر حقوقی، مشروعیت چنین دیدارهایی را در هالهای از ابهام قرار میدهد.
این گزارش همچنین یادآور میشود که سپاه پاسداران بزرگترین نهاد اطلاعاتی ایران بهشمار میرود و حتی از وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی نیز گستردهتر است. از این رو، برخی ناظران دیدار مستقیم این نهاد با یک فرماندهی نظامی مانند سنتکام را نامتعارف میدانند؛ هرچند سپاه علاوه بر نقش اطلاعاتی، ساختار نظامی گستردهای نیز دارد.
بهطور معمول، زمانی که آمریکا با کشورهای رقیب یا دشمن درباره مسائل حساس، بهویژه در حوزه اطلاعاتی، گفتوگو میکند، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) نقش اصلی را بر عهده میگیرد؛ زیرا میتواند چنین مذاکراتی را بهصورت محرمانه انجام دهد و نسبت به ارتش آمریکا محدودیتهای قانونی و الزامات شفافیت کمتری دارد.
با این حال، ونس هیچ اشارهای به نقش سیا نکرد.
به نوشته جروزالم پست، یکی از دلایل احتمالی این موضوع میتواند علنی بودن این گفتوگوها باشد؛ زیرا زمانی که سیا در مذاکرات حساس مشارکت دارد، معمولاً محرمانه ماندن آنها هدف اصلی است.
برای نمونه، در گذشته سیا بهصورت محرمانه با سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB) یا پیش از آن با کاگب (KGB) درباره برخی مسائل حساس میان دو کشور گفتوگو کرده بود.
در مقابل، هنگامی که مذاکرات بهصورت علنی برگزار میشود، معمولاً وزارت امور خارجه آمریکا نیز در روند مذاکرات حضور دارد.
البته مواردی نیز وجود داشته که رؤسای پیشین سیا، از جمله ویلیام برنز (۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵)، بهطور علنی در مذاکرات مشارکت کردهاند؛ از جمله در گفتوگوهای مربوط به آزادی گروگانهای اسرائیلی با حضور نمایندگان اسرائیل و قطر که در آن زمان نقش میانجی با حماس را ایفا میکرد.
به نوشته جروزالم پست، برخی ناظران معتقدند حضور برنز در آن مذاکرات به این دلیل بود که ریاست هیئت اسرائیلی را دیوید بارنئا، رئیس وقت موساد، بر عهده داشت و اعزام صرف یک مقام وزارت امور خارجه آمریکا تناسب لازم را نداشت.
نقش متفاوت سنتکام
جروزالم پست مینویسد آنچه این بار بیش از همه جلب توجه میکند، ورود مستقیم سنتکام به روند گفتوگوهاست.
در مقابل، برخی تحلیلگران بر این باورند که اگر این سازوکار موفق باشد، ایجاد اعتماد میان فرماندهان نظامی دو طرف میتواند بیش از گفتوگوهای صرفاً سیاسی، به جلوگیری از درگیریهای آینده کمک کند.
ژنرال برد کوپر، فرمانده سنتکام، پیشتر نیز در برخی دورهای مذاکرات مرتبط با ایران حضور داشته است، اما دستکم بهصورت علنی، طرف ایرانی در آن گفتوگوها دیپلماتهای غیرنظامی بودهاند.
سنتکام در پاسخ به درخواست جروزالم پست برای اظهارنظر، این رسانه را به دفتر معاون رئیسجمهور آمریکا ارجاع داد.
سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) نیز مطابق رویه معمول خود، از اظهارنظر علنی درباره چنین موضوعات حساسی خودداری کرده است.
جروزالم پست اعلام کرد همچنان در انتظار دریافت پاسخ از دفتر معاون رئیسجمهور آمریکا و سازمان سیا است.
