به گزارش سیانان، با وجود امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا برای پایان دادن به درگیریها، وضعیت تردد دریایی در تنگه هرمز همچنان با ابهام، تنش و خطر همراه است و این آبراه راهبردی به یکی از مهمترین آزمونهای اجرای این توافق تبدیل شده است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز پنجشنبه هشدار داد که هر شناوری که بدون مجوز ایران یا خارج از مسیرهای تعیینشده از تنگه هرمز عبور کند، مسئول پیامدهای آن خواهد بود. ساعاتی بعد، به گفته یک مقام آمریکایی، یک کشتی کانتینربر با پرچم سنگاپور هدف یک پهپاد ایرانی قرار گرفت؛ نخستین حمله به یک کشتی تجاری از زمان امضای توافق میان تهران و واشینگتن.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، این حمله را «نقض احمقانه توافق آتشبس» توصیف کرد و در پی آن، ارتش آمریکا مواضع نظامی ایران در اطراف تنگه هرمز را هدف قرار داد. با این حال، یک مقام آمریکایی به سیانان گفت این حملات به معنای بازگشت به عملیات گسترده نظامی نیست.
در مقابل، رسانههای دولتی ایران به نقل از سپاه پاسداران گزارش دادند که این نیرو مواضع نظامی آمریکا در منطقه را هدف قرار داده است، هرچند ارتش آمریکا این ادعا را تأیید نکرده است. بحرین نیز بامداد شنبه از حمله پهپادی ایران به خاک خود خبر داد، اما هنوز هدف دقیق این حمله مشخص نشده است.
بر اساس تفاهمنامه ایران و آمریکا، تهران متعهد شده است با «بهترین تلاش خود» امنیت عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را تضمین کند. با این حال، ایران تأکید دارد که بازگشایی این آبراه به معنای واگذاری کنترل آن نیست و بر اساس یکی از بندهای توافق، تهران و عمان قرار است درباره سازوکار آینده مدیریت تنگه همکاری کنند.
همزمان، سپاه پاسداران مسیرهای دریایی خارج از چارچوب مورد تأیید ایران را «غیرقابل قبول»، «کاملاً خطرناک» و «ممنوع» توصیف کرده و از کشتیها خواسته است تنها با نیروی دریایی ایران برای دریافت مجوز عبور هماهنگ کنند. همچنین، نهاد تازهتأسیس «سازمان تنگه خلیج فارس» ایران مقرراتی برای صدور مجوز عبور ایمن و بیمه کشتیها تدوین کرده است.
در حال حاضر سه مسیر متفاوت برای عبور کشتیها در تنگه هرمز وجود دارد: مسیر جنوبی در آبهای عمان، مسیر مرکزی که پیش از جنگ مورد استفاده قرار میگرفت و مسیر شمالی که تحت کنترل ایران است. این وضعیت، به گفته کارشناسان، شرکتهای کشتیرانی را در برابر انتخابی دشوار قرار داده است.
دیمیتریس مانیاتیس، مدیرعامل شرکت مشاوره امنیت دریایی «ماریسکس»، به سیانان گفت این شرایط برای ناوبری ایمن «بسیار گیجکننده» است و محیط کنونی را «فوقالعاده خطرناک» توصیف کرد.
به نوشته سیانان، شرکتهای کشتیرانی نگراناند که اگر از مسیرهای مورد تأیید ایران استفاده کنند، در صورت شکست توافق، در معرض تحریمهای آمریکا قرار گیرند؛ اما در مقابل، استفاده از مسیرهای دیگر نیز خطر حمله را افزایش میدهد.
اگرچه ایران فعلاً از دریافت عوارض عبور صرفنظر کرده، اما اعلام کرده است که هزینه خدمات دریایی و مالیات زیستمحیطی از کشتیها دریافت خواهد کرد؛ اقدامی که نگرانی برخی کشورهای عرب صادرکننده نفت را برانگیخته است.
پس از حمله به کشتی «اور لاولی» (Ever Lovely)، سازمان بینالمللی دریانوردی عملیات هماهنگشده خروج بیش از ۵۰۰ کشتی تجاری و ۱۱ هزار دریانورد گرفتار در خلیج فارس را تا روشنتر شدن وضعیت متوقف کرد. به گفته کارشناسان، دستکم چهار کشتی نیز مسیر خود را تغییر داده و بازگشتهاند.
در همین حال، هزینه بیمه کشتیها همچنان در سطح بالایی قرار دارد و مالکان شناورها برای دریافت پوشش بیمهای باید مسیر انتخابی خود را از پیش اعلام کنند.
متیو رایت، تحلیلگر مؤسسه کلپلر، به سیانان گفت وضعیت کنونی نشان میدهد که تنگه هرمز هنوز وارد مرحله بازگشایی کامل نشده و اگر اختلافهای موجود تا پایان دوره ۶۰ روزه آتشبس برطرف نشود، احتمال استفاده همزمان از سه مسیر مختلف، شرایط را «آشفتهتر» و ناامنتر خواهد کرد.
سیانان در پایان مینویسد که با وجود آغاز دوباره عبور برخی کشتیها از تنگه هرمز، همچنان فاصله قابل توجهی میان مفاد توافق ایران و آمریکا و واقعیت میدانی وجود دارد و بسیاری از شرکتهای کشتیرانی ترجیح میدهند تا زمان تثبیت شرایط و کاهش خطرات، از بازگشت کامل به این مسیر خودداری کنند.
