مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، از نگاه بسیاری از ناظران صرفاً یک مراسم سوگواری نبود، بلکه نمایشی از ایستادگی و پیامی سیاسی به آمریکا و اسرائیل تلقی شد؛ پیامی مبنی بر اینکه تلاش دو کشور برای درهم شکستن جمهوری اسلامی ناکام مانده است.
به گزارش رویترز، مقامهای منطقهای، دیپلماتها و تحلیلگران بر این باورند که تهران اکنون در تلاش است بقای خود پس از جنگ را به اهرمی برای پیشبرد اهداف سیاسی و دیپلماتیک تبدیل کند. به اعتقاد آنان، جمهوری اسلامی پس از جنگ، بیش از آنکه بر پرونده هستهای تمرکز کند، کنترل و نفوذ خود بر تنگه هرمز را مهمترین ابزار راهبردی در مذاکرات آینده میداند.
به نوشته رویترز، آتشبس ۶۰ روزه و تلاشهای واشنگتن برای ازسرگیری مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران، بهجای آنکه صرفاً بر پرونده هستهای متمرکز باشد، رقابتی تازه بر سر جایگاه ژئوپلیتیکی ایران در تنگه هرمز گشوده است. از دید تهران، موقعیت جغرافیایی و نفوذ بر این آبراه راهبردی اکنون اهمیتی فراتر از ذخایر اورانیوم دارد.
کارشناسان میگویند جمهوری اسلامی در تلاش است موقعیت بهدستآمده پس از جنگ را به امتیازی پایدار تبدیل کند و پذیرش جایگاه برتر خود در تنگه هرمز را به بخشی از هر توافق احتمالی با غرب بدل سازد. به گفته آنان، تهران روند مذاکرات را نیز با هدف تثبیت این موقعیت، بهطور عمدی کند کرده است.
الکس واتانکا، پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه در آمریکا، به رویترز گفت ایران تنگه هرمز را بیش از آنکه منبعی برای درآمد بداند، نمادی از مشروعیت و حاکمیت خود تلقی میکند. او با اشاره به یک ضربالمثل فارسی گفت: «چرا باید الماس را با آبنبات عوض کرد؟» به گفته او، از نگاه تهران، تنگه هرمز همان «الماس» است و کاهش تحریمها یا آزادسازی داراییهای مسدودشده، چیزی در حد «آبنبات» است.
این دیدگاه با مواضع مقامهای جمهوری اسلامی نیز همخوانی دارد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، تنگه هرمز را «بزرگترین ابزار قدرت» ایران و «نعمت الهی» توصیف کرده و گفته است جمهوری اسلامی «تحت هیچ شرایطی از حقوق خود» در این آبراه چشمپوشی نخواهد کرد.
آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکایی، نیز به رویترز گفت ایران عجلهای برای بازگشت به مذاکرات هستهای ندارد و ترجیح میدهد ابتدا موقعیت خود در تنگه هرمز را تثبیت کند. به گفته او، تهران معتقد است زمان به سود این کشور است و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهدلیل ملاحظات داخلی و انتخابات میاندورهای کنگره، بیش از ایران به دستیابی به یک توافق نیاز دارد.
رویترز همچنین به نقل از آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه، نوشت عملیات نظامی آمریکا نتوانسته اهرم فشار ایران را از میان ببرد و تهران تا زمانی که از تثبیت جایگاه خود در تنگه هرمز و پیشرفت در آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده خود اطمینان نیابد، انگیزهای برای ورود جدی به مذاکرات هستهای نخواهد داشت.
ابتسام الکتیبی، رئیس مرکز سیاست امارات، نیز معتقد است پایان جنگ بدون حل ریشههای اختلاف، باعث شده تنگه هرمز از یک ابزار فشار مقطعی به اهرمی پایدار برای جمهوری اسلامی تبدیل شود. به گفته او، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نگراناند ایران حاضر نباشد این مزیت راهبردی را حتی در ازای کاهش تحریمها یا پیشرفت در مذاکرات هستهای از دست بدهد.
در مجموع، رویترز با استناد به دیدگاه مقامهای منطقهای، دیپلماتها و تحلیلگران مینویسد که تنگه هرمز پس از جنگ به محور اصلی راهبرد منطقهای و دیپلماتیک جمهوری اسلامی تبدیل شده و تهران میکوشد این موقعیت را به بخشی از هر توافق احتمالی آینده بدل کند؛ وضعیتی که به باور بسیاری از تحلیلگران، حتی ازسرگیری مذاکرات هستهای نیز بهسادگی آن را تغییر نخواهد داد.
توضیح: این گزارش، بازنویسی و بازنشر گزارشی از خبرگزاری رویترز است و لزوماً بازتابدهنده دیدگاههای «کوردستان میدیا» نیست.
