این گزارش ترجمه و بازنویسی گزارش رویترز است که با حفظ محتوای اصلی، برای بازنشر تنظیم شده است.
عربستان سعودی که بیش از پیش درگیر جنگی شده است که خود آغازگر آن نبوده، با ایجاد ائتلافهای دفاعی منطقهای تلاش میکند از حملات ایران و متحدان منطقهای آن جلوگیری کند و توان پاسخگویی خود به این حملات را افزایش دهد؛ اما این اقدامات تاکنون نتوانستهاند مانع ادامه حملات به این کشور شوند.
ریاض در هفتههای اخیر دو ابتکار مهم را دنبال کرده است: تلاش برای تشکیل یک ائتلاف چندملیتی دفاع دریایی در دریای سرخ و امضای توافق دفاعی سهجانبه با ترکیه و پاکستان. با این حال، به گفته تحلیلگران و دیپلماتها، حملات به عربستان پس از این اقدامات نیز ادامه یافته است.
عربستان با یک معضل جدی روبهروست: چگونه از خود در برابر حملات بازدارندگی ایجاد کند و از چشمانداز اقتصادی بلندپروازانه خود محافظت کند، بدون آنکه درگیر جنگ گستردهتری شود که در پی جنگ آمریکا و ایران در منطقه شکل گرفته است.
عزیز الغشیان، تحلیلگر سعودی و عضو ارشد غیرمقیم «انجمن بینالمللی خلیج فارس»، گفت: «ایران و گروههای وابسته به آن تصور میکنند عربستان پاسخ نخواهد داد. آنها خویشتنداری عربستان را عملاً به معنای پذیرش هدف قرار گرفتن این کشور تلقی کردهاند و به همین دلیل، برای عربستان بسیار مهم بود که راهی برای بازدارندگی آنها پیدا کند.»
با وجود امضای توافق دفاعی با ترکیه و پاکستان، حوثیهای یمن بار دیگر به تأسیسات نفتی عربستان حمله کردند.
تشدید تدریجی واکنش عربستان
از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، عربستان تلاش کرده است حملات را تحمل کند و ابتدا مسیر دیپلماتیک را در پیش بگیرد. ریاض سپس به واکنشهای نظامی محدودی روی آورد که در ابتدا مخفیانه انجام میشد.
عربستان در مقطعی همزمان با برقراری آتشبس میان آمریکا و ایران در آوریل، به آرامش موقتی با تهران دست یافت و بهعنوان پناهگاهی امنتر در منطقه خلیج فارس مطرح شد.
اما در هفتههای اخیر، این وضعیت بهشدت آسیب دیده است. عربستان با حملات خسارتبار به زیرساختهای حیاتی نفتی خود از سوی یمن و عراق و همچنین حمله به کشتیرانی این کشور در تنگه هرمز و دریای سرخ مواجه شده است.
دو هفته پیش، عربستان و آمریکا حملات هوایی مشترکی را علیه شبهنظامیان عراقی که به گفته آنها در حملات علیه عربستان دست داشتند، انجام دادند. این نخستین واکنش نظامی اعلامشده عربستان در جریان جنگ بود و با وجود تلاش ریاض برای آنکه بهعنوان همجنگ آمریکا و اسرائیل دیده نشود، انجام شد.
دو روز بعد، عربستان اعلام کرد قصد دارد یک ائتلاف دفاع دریایی در دریای سرخ تشکیل دهد. هفته گذشته نیز توافق دفاعی مشترک با ترکیه و پاکستان را در مکه اعلام کرد.
یاسمین فاروق، مدیر پروژه خلیج فارس و شبهجزیره عربستان در گروه بحران بینالمللی، گفت این اقدامات نشاندهنده تلاش عربستان برای ارسال این پیام به ایران است که ریاض آماده است از سطح دیپلماسی فراتر برود، هرچند همچنان ابتدا مسیر دیپلماتیک را دنبال میکند.
او این توافق و ائتلاف را بخشی از حرکت تدریجی عربستان به سمت مراحل پایانی سیاستهای کاهش تنش و بازدارندگی دانست، اما گفت اقدام نظامی مشترک این ائتلافها در حال حاضر بعید است.
توافق دفاعی مکه
توافق دفاعی عربستان، ترکیه و پاکستان که در مقدسترین مکان مسلمانان و پس از نماز جمعه اعلام شد، از نظر نمادین اهمیت زیادی دارد؛ زیرا سه کشور مسلمان متعهد شدهاند در چارچوب مفهوم «امت» از یکدیگر دفاع کنند.
با این حال، در عمل هنوز نقش و تعهدات هر یک از طرفها کاملاً روشن نیست.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، روز شنبه گفت این توافق از نظر فنی مشابه ماده ۵ پیمان ناتو است و در صورت حمله به هر یک از کشورهای عضو، طرفها باید درباره نوع حمایتی که در صورت درخواست کشور مورد حمله ارائه میکنند، با یکدیگر مشورت کنند.
پاکستان نیز تحت توافق دفاعی قبلی خود با عربستان تلاش کرده بود از ورود نظامی به درگیری با ایران یا متحدان آن خودداری کند و با وجود صدها حمله موشکی و پهپادی علیه عربستان، تاکنون از ورود مستقیم به جنگ اجتناب کرده است.
ایران این توافق را گامی در جهت کاهش وابستگی به قدرتهای خارجی، ظاهراً با اشاره به آمریکا، توصیف کرده و گفته است دلیلی برای نگرانی نمیبیند، «تا زمانی که دشمن و تهدید را بهدرستی شناسایی کند».
چالش یمن
در مرز جنوبی عربستان، حوثیهای یمن ماه گذشته به یک آتشبس چهار ساله پایان دادند، محاصره دریایی علیه عربستان اعلام کردند و حملات خود به زیرساختهای نفتی این کشور را از سر گرفتند.
این حملات بار دیگر آسیبپذیری عربستان در برابر جنگ نامتقارن را آشکار کرده و خاطره بحران سال ۲۰۱۹ را زنده کرده است؛ زمانی که حملات پهپادی و موشکی حوثیها که با برنامهریزی ایران انجام شد، تولید نفت عربستان را به نصف کاهش داد.
یمن از دیرباز یکی از حساسترین مسائل امنیتی عربستان بوده است. ریاض در سال ۲۰۱۵ پس از آنکه حوثیهای مورد حمایت ایران صنعا، پایتخت یمن، را تصرف کردند، مداخله نظامی در این کشور را آغاز کرد؛ اقدامی که با واکنشهای بینالمللی و تلفات گسترده ناشی از جنگ و قحطی همراه شد.
اکنون که یمن بار دیگر به سوی جنگ پیش میرود، عربستان میخواهد دولت یمن مسئولیت هرگونه عملیات تهاجمی احتمالی را بر عهده داشته باشد و تأکید کرده است تشکیل یک ائتلاف چندملیتی دریایی برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ ضروری است.
به گفته چند تن از شرکتکنندگان در نخستین نشست این ائتلاف، دعوت از کشورهای مختلف تنها چند روز پیش از برگزاری نشست ارسال شد که نشاندهنده فوریت موضوع برای عربستان است.
تاکنون ۱۴ کشور منطقهای به این ائتلاف پیوستهاند و انتظار میرود کشورهای بیشتری نیز به آن ملحق شوند. دیپلماتهای غربی میگویند کشورهای اروپایی همچنان در حال بررسی پیوستن به این ائتلاف هستند، زیرا نگرانند مشارکت در آن تا چه اندازه آنها را درگیر جنگ احتمالی در یمن کند.
عربستان قصد دارد تشکیل رسمی این ائتلاف را در سریعترین زمان ممکن اعلام کند و نشستهایی نیز برای ادامه مذاکرات در این هفته در جده برنامهریزی شده است.
