این مطلب ترجمه، بازنویسی و تلخیصی از گزارش رویترز است و بهدلیل اهمیت موضوع بازنشر میشود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز جمعه وعده داد فشار اقتصادی شدیدی بر ایران وارد کند؛ یک روز پس از آنکه اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفت واشنگتن از هفته آینده اقداماتی علیه تهران اعمال خواهد کرد که «هرگز دیده نشدهاند».
آمریکا، سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا از اواخر دهه ۱۹۷۰، بهدلیل برنامه هستهای ایران، نقض حقوق بشر و حمایت تهران از گروههای مسلح، تحریمهایی اعمال کرده، محدودیتهای تجاری وضع کرده و داراییهای ایران را مسدود کردهاند.
از زمان آغاز جنگ با ایران در ماه فوریه، واشنگتن تحریمهای بیشتری در حوزههای دریایی، انرژی و مالی اعمال کرده و محاصره دریایی را نیز آغاز کرده است.
دادههای دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) نشان میدهد این نهاد از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، بیش از هزار فرد، کشتی و هواپیما را تحریم کرده است.
اقدامات اخیر، ناوگان نفتی پنهان ایران، بیمهگران کشتیرانی، افراد و نهادهای تسهیلکننده خرید تسلیحات برای ایران و صرافیها و پلتفرمهای دیجیتال را هدف قرار دادهاند و حدود ۵۰۰ میلیارد دلار رمزارز مرتبط با ایران را مسدود کردهاند.
کارشناسان میگویند دولت ترامپ گزینههای دیگری نیز برای تشدید فشار اقتصادی بر ایران در اختیار دارد:
تحریم پالایشگاههای مستقل چین
پالایشگاههای مستقل چین که به «تیپات» معروفاند، حدود یکچهارم ظرفیت پالایش نفت این کشور را در اختیار دارند. این پالایشگاهها با حاشیه سود اندک و گاه منفی فعالیت میکنند.
بر اساس دادههای سال ۲۰۲۵ شرکت تحلیل داده کپلر، چین بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری میکند و بخش قابل توجهی از این تجارت توسط پالایشگاههای مستقل انجام میشود. این پالایشگاهها در معرض تحریمهای ثانویه آمریکا قرار دارند؛ تحریمهایی که نهادهای کمککننده به اهداف اصلی تحریمها را نیز مجازات میکنند.
تحریمهای قبلی آمریکا باعث شده است پالایشگاههای مستقل بزرگتر از خرید نفت ایران فاصله بگیرند، اما کارشناسان تحریم میگویند پالایشگاههای مستقل تا حدی در برابر این فشارها مصون هستند، زیرا وابستگی محدودی به نظام مالی آمریکا دارند.
تحریم بانکهای چینی
OFAC پیشتر برخی نهادهای کوچکتر مستقر در چین و هنگکنگ را به اتهام پردازش میلیاردها دلار درآمد نفتی ایران و کمک به تأمین مالی خرید تسلیحات تحریم کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا به دو بانک بزرگ چینی هشدار داده است که در صورت انتقال منابع مالی ایران از طریق نظام بانکی آنها، ممکن است با تحریمهای ثانویه روبهرو شوند، اما تاکنون از تحریم آنها خودداری کرده است.
کارشناسان تحریم معتقدند تحریم این دو بانک، که مقامهای آمریکایی نام آنها را علناً اعلام نکردهاند، یا اعمال تحریمهای مشابه میتواند اثر بازدارنده قابل توجهی بر مؤسسات مالی بزرگتر داشته باشد؛ هرچند هشدار دادهاند که چنین اقدامی ممکن است واکنش تلافیجویانه پکن را نیز به دنبال داشته باشد.
مقامهای دولت ترامپ پیش از دیدار احتمالی او با شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، در اواخر سال جاری تلاش کردهاند تنشهای واشنگتن و پکن را کماهمیت جلوه دهند. آنها نگراناند چین صادرات مواد معدنی حیاتی مورد نیاز برای تولید فناوریهای پیشرفته را محدود کند؛ آن هم در شرایطی که آمریکا و متحدان غربی هنوز در تلاش برای ایجاد منابع مستقل خود هستند.
رویکرد «موش و گربه»
آمریکا میتواند به هدف قرار دادن افراد و نهادهای ایرانی و همچنین افراد و نهادهایی در چین و کشورهای خلیج فارس که به تهران برای دور زدن تحریمها و تأمین درآمد مورد نیاز جنگ کمک میکنند ادامه دهد.
وزارت خزانهداری آمریکا اخیراً شرکتهایی را تحریم کرده که برای تسهیل تبدیل درآمدهای نفتی ایران به منابع لازم برای واردات ایجاد شدهاند.
با این حال، برت اریکسون، مدیر ارشد شرکت Obsidian Risk Advisors، این اقدامات را نوعی رویکرد «موش و گربه» دانسته که تاکنون نتوانسته رفتار ایران را تغییر دهد؛ زیرا تهران بهسرعت نهادهای جدیدی را جایگزین نهادهای تحریمشده میکند.
میعاد ملکی، کارشناس تحریم در بنیاد دفاع از دموکراسیها، گفت بسنت احتمالاً با اظهارات خود به تشدید اجرای تحریمها علیه کشتیهای نفتکش، خریداران نفت و صرافیهایی که به ایران برای پرداخت هزینه واردات کمک میکنند اشاره داشته است.
به گفته او، تحریمهای بیشتر در حوزه هوانوردی نیز ممکن است اعمال شود تا توانایی ایران برای جابهجایی کالا کاهش یابد؛ بهویژه اکنون که آمریکا کشتیرانی از مسیر تنگه هرمز را محاصره کرده است.
محاصره زمینی
برخی مقامهای آمریکایی و اسرائیلی نیز احتمال محاصره زمینی ایران را مطرح کردهاند؛ اقدامی که به همکاری کشورهای همسایه ایران، از جمله عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان نیاز خواهد داشت.
دولت ترامپ روابطی با درجات مختلف نزدیکی با همه این کشورها، بهجز افغانستان، دارد. با این حال، مرز افغانستان با ایران کوهستانی و نظارت بر آن بسیار دشوار است.
ترامپ ممکن است بر پاکستان اهرمهایی در اختیار داشته باشد؛ این کشور اخیراً خواستار یک خط مبادله ارزی ۱۰ میلیارد دلاری از وزارت خزانهداری آمریکا شده است. ترکیه نیز در تلاش است دوباره به برنامه جنگندههای اف-۳۵ آمریکا بازگردد.
محاصره زمینی میتواند با متوقف کردن واردات مواد غذایی، انرژی و منسوجات، فشار بیشتری بر مردم ایران وارد کند، اما کارشناسان میگویند اجرای چنین طرحی بسیار دشوار خواهد بود و لزوماً به اعتراض یا افزایش فشار داخلی منجر نمیشود.
تعرفههای ثانویه
ترامپ بارها تهدید کرده است بر کالاهای وارداتی از کشورهایی که با ایران تجارت میکنند تعرفه وضع کند، هرچند دیوان عالی آمریکا مبنای قانونی چنین تعرفههایی را رد کرده است.
سنای آمریکا هفته گذشته یک طرح گسترده تحریمی علیه روسیه را تصویب کرد که شامل تحریمهای جدید علیه ایران نیز میشود و به ترامپ اختیارات جدیدی برای اعمال تعرفه بر کشورهایی میدهد که به تجارت ایران یا تأمین تسلیحات برای تهران کمک میکنند.
با این حال، این طرح هنوز باید در مجلس نمایندگان آمریکا تصویب شود؛ اقدامی که میتواند دشوار باشد، زیرا دموکراتها و شماری از جمهوریخواهان درباره بخشهای مربوط به تعرفههای این طرح نگرانی دارند.
