این مطلب ترجمه، بازنویسی و تلخیصی از مطلب منتشرشده در واینت، بر پایه گزارشی از والاستریت ژورنال است. دیدگاهها و ارزیابیهای مطرحشده در این مطلب، بازتابدهنده دیدگاهها و مواضع کوردستان میدیا نیست و صرفاً در چارچوب طرح و بازنشر دیدگاهها و آراء مختلف منتشر میشود.
مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در تفاهمنامه ماه ژوئن میان آمریکا و ایران، بامداد یکشنبه بدون دستیابی به توافق نهایی برای پایان جنگ به پایان رسید؛ در حالی که شواهد فزایندهای نشان میدهد تهران از این فرصت مذاکره برای آماده شدن جهت رویارویی گستردهتر استفاده کرده است.
به نوشته والاستریت ژورنال، در حالی که واشنگتن بر بازگشایی تنگه هرمز و پیشبرد مذاکرات تمرکز داشت، رهبران تندرو در تهران راهبرد متفاوتی را دنبال میکردند. آنها توافق را نه مسیری واقعی برای صلح، بلکه فرصتی برای کاهش فشار بر اقتصاد ایران و خرید زمان پیش از یک حمله گستردهتر میدانستند.
در همین مدت، ایران اختیارات بیشتری به سپاه پاسداران داده، نیروهای باسابقه جنگ ایران و عراق و بحرانهای داخلی گذشته را در پستهای کلیدی قرار داده، عملیات ضدجاسوسی را گسترش داده و تولید موشک و پهپاد را سرعت بخشیده است.
رهبران ایران همچنین تلاش کردهاند کنترل خود بر تنگه هرمز را تقویت کرده و دامنه درگیری را به دریای سرخ گسترش دهند؛ مسیری که عربستان سعودی بیش از گذشته برای دور زدن فشار ایران در خلیج فارس به آن متکی است.
بر اساس اطلاعاتی که سرویسهای اطلاعاتی عربی جمعآوری کردهاند، از جمله ارتباطات میان ایران و گروههای متحد آن در یمن و عراق، راهبرد تهران به سمت آمادهسازی ایران و نیروهای همسو با آن برای گسترش جنگ و افزایش هزینههای رویارویی برای آمریکا تغییر کرده است.
مقامهای منطقهای میگویند رهبران ایران بهطور فزایندهای درباره «عملیات تهاجمی در خاک دشمن» صحبت میکنند؛ موضوعی که نگرانی کشورهای کوچک خلیج فارس، از جمله کویت، را افزایش داده است.
محمدحسن سنگتراش، تحلیلگر دفاعی مستقر در تهران و نزدیک به دولت ایران، به والاستریت ژورنال گفت در ایران دیدگاه گستردهای وجود دارد که «جنگ اصلی هنوز آغاز نشده است.» به گفته او، آنچه تاکنون رخ داده، بیش از پیش در چارچوب تاکتیکهای «برشبرش» یا تشدید محدود و تدریجی درگیری برای تضعیف تواناییهای طرف مقابل پیش از یک رویارویی بزرگتر تفسیر میشود.
این آمادگیها شکاف فزاینده میان واشنگتن و تهران درباره ماهیت مرحله کنونی جنگ را نیز آشکار میکند؛ شکافی که به موضع سخت ایران در مذاکرات و بیمیلی آن برای نهایی کردن توافقها انجامیده و بارها دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، را خشمگین کرده است.
با وجود خسارتهای سنگین واردشده به زیرساختهای نظامی و اقتصادی ایران در حملات آمریکا و اسرائیل، تهران سریعتر از انتظار در حال بازسازی توان خود است. به نوشته والاستریت ژورنال، ایران زیرساختهای خود را بازسازی کرده و دسترسی به پایگاههای موشکی را با سرعتی بازیافته که مقامهای اسرائیلی از نزدیک آن را زیر نظر دارند.
ایران همچنین نشان داده است که میتواند به پایگاههای آمریکا حمله کند و همچنان توان کافی برای تهدید کشتیها و زیرساختهای انرژی در سراسر خلیج فارس را در اختیار دارد. دولتهای عربی نیز بیش از پیش خود را برای جنگی طولانی و ادامه اختلال در عرضه جهانی انرژی آماده میکنند.
آلن ایر، دیپلمات ارشد پیشین آمریکا و مذاکرهکننده سابق هستهای با ایران، گفت: «برای رژیم، مبنا جنگ است. ایران در آستانه جنگ باقی خواهد ماند و برای حمله بعدی آماده خواهد شد.»
مهلت ۶۰ روزه مذاکرات
تفاهمنامهای که ترامپ ۱۷ ژوئن در کاخ ورسای فرانسه با ایران امضا کرد، از جمله شامل کاهش تحریمها، امکان فروش نفت ایران، دسترسی به میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده و احتمال ایجاد یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی بود.
در مقابل، تعهدات اصلی ایران شامل بازگشایی تنگه هرمز به روی کشتیرانی و سپس مذاکره با حسن نیت درباره برنامه هستهای بود.
اما سه هفته بعد، ایران حمله به کشتیهایی را که آمریکا انتظار داشت از تنگه عبور کنند آغاز کرد و واشنگتن را غافلگیر کرد.
در پشت صحنه، تهران یک سیاست دوگانه را دنبال میکرد: دیپلماتهای ایرانی به تلاش برای دستیابی به توافق با واشنگتن ادامه میدادند، در حالی که مجتبی خامنهای اقدامات لازم برای آمادهسازی دستگاه امنیتی ایران جهت یک رویارویی گستردهتر را دنبال میکرد.
بر اساس ارزیابیهای اطلاعاتی عربی، سپاه پاسداران از آرامش نسبی ایجادشده در پی تفاهمنامه برای هماهنگی نزدیکتر با گروههای متحد خود در منطقه و آمادهسازی آنها برای حملات گستردهتر استفاده کرد. مشاورانی نیز به عراق، یمن و لبنان اعزام شدند تا درباره عملیات احتمالی گفتوگو کنند.
ارتباطات رهگیریشده نشان داد فرماندهان سپاه به مناطق تحت کنترل حوثیها در یمن سفر کردهاند تا برای تشدید رویارویی با عربستان، با هماهنگی گروههای عراقی مورد حمایت ایران، برنامهریزی کنند. همچنین موشکها، تسلیحات دریایی و سامانههای پرتاب پهپاد به مواضعی مشرف به دریای سرخ منتقل شده و اطلاعات و فهرست اهدافی از جمله بنادر و تأسیسات انرژی عربستان در اختیار حوثیها قرار گرفته است.
در اواخر ژوئیه، درگیریها تشدید شد. حوثیها به نیروهای دولتی یمن تحت حمایت ریاض حمله کردند و اعلام کردند تنگه بابالمندب را به روی عربستان بستهاند. این گروه همچنین به کشتیهای سعودی حمله کرد و تلاش ریاض برای صادرات نفت را دشوارتر ساخت.
در همین دوره، عربستان اعلام کرد گروههای مورد حمایت ایران در عراق حملات پهپادی علیه تأسیسات نفتی این کشور انجام دادهاند. مقامها همچنین گفتند سپاه به کشورهای خلیج فارس هشدار داده است که در صورت حمله آمریکا به تأسیسات انرژی ایران، زیرساختهای انرژی آنها هدف قرار خواهد گرفت.
ایران همچنین حملات خود علیه نیروهای آمریکایی را افزایش داد. تهران در جریان یک وقفه در درگیریها، پنج موشک بالستیک به سمت اردن شلیک کرد؛ حملهای که دو هفته پس از حمله دیگری به اردن و کشته شدن سه نظامی آمریکایی رخ داد.
همزمان، نگرانی کشورهای خلیج فارس افزایش یافت؛ زیرا حملات ایران از نظر مقیاس گستردهتر شد و موشکهای ایران با دقت بیشتری از سامانههای دفاعی آمریکا عبور کردند و اهدافی را در اردن، کویت و بحرین مورد اصابت قرار دادند.
در همین حال، ایران طی دو هفته گذشته به شش کشتی اماراتی که تلاش داشتند از تنگه هرمز عبور کنند، حمله کرده است.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، در ماه ژوئیه به خبرگزاری تسنیم گفت: «ما از دوره آتشبس بهطور کامل استفاده کردیم؛ توانمندیهای خود را بهبود دادیم، سرعت تولید موشک را افزایش دادیم و دقت موشکها را ارتقا بخشیدیم.»
در همین حال، مجتبی خامنهای نیز ساختارهای امنیتی ایران را برای جنگ تهاجمیتر آماده کرده است. او اخیراً شش مقام ارشد امنیتی را برای نظارت بر نهادهای نظامی و سرکوب داخلی منصوب کرد؛ اقدامی که بخشی از یک بازسازماندهی امنیتی عنوان شده است.
این انتصابها با مأموریتی تهاجمیتر همراه بوده است: تقویت زنجیره فرماندهی نظامی، تبدیل یک نیروی ایدئولوژیک به شبکه اطلاعاتی در سطح محلات و تأکید بیشتر بر عملیات تهاجمی.
مشاوران دولت ایران همچنین احتمال میدهند قدرتهای خارجی برای دامن زدن به ناآرامیهای داخلی تلاش کنند. حکومت که در ژانویه اعتراضات ناشی از بحران اقتصادی را بهشدت سرکوب کرد، نگران است تشدید فشارهای آمریکا بار دیگر معترضان را به خیابانها بازگرداند.
از گزینههای مورد بحث میتوان به اخلال در کابلهای اینترنتی در خلیج فارس، تحریک ناآرامیهای سیاسی در کشورهایی با جمعیت شیعه قابل توجه مانند کویت و بحرین و حتی احتمال عملیات زمینی در کویت اشاره کرد.
میانجیها گفتند دیپلماتهای ایرانی در اوایل ماه جاری با عمان برای ایجاد و نظارت بر مسیرهایی در تنگه هرمز به توافق رسیده بودند تا بازگشایی تدریجی این آبراه امکانپذیر شود؛ اما این تلاشها از سوی سپاه پاسداران متوقف شد و حملات به کشتیها از سر گرفته شد.
مقامهای آمریکایی میگویند پس از توقف مذاکرات و خودداری ایران از عقبنشینی از روند تشدید تنش، ترامپ برای مدتی عقب نشست تا ببیند فشار اقتصادی ناشی از تحریمها و محاصره دریایی میتواند موضع تهران را نرم کند یا نه.
اما رهبران ایران همچنان نسبت به نیت ترامپ عمیقاً بدبین هستند و به سمت آنچه مقامها «اقتصاد بقا» برای تحمل فشار طولانیمدت توصیف میکنند، حرکت کردهاند.
مهدی محمدی، مشاور راهبردی محمدباقر قالیباف و عضو تیم مذاکرهکننده ایران، بنبست کنونی را «آرامش پیش از طوفان» توصیف کرده است.
او گفت یکی از عوامل تداوم درگیری، «پروژه نسلبهنسل انتقام خون» در پی کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در آغاز جنگ است و افزود: «ملت ایران هنوز مسائل حلنشده زیادی با ترامپ دارد. ایران برای رویارویی بزرگ آماده است.»
