این مطلب ترجمه، بازنویسی و تلخیصی از گزارش رویترز است که با هدف بازنشر در کوردستان میدیا تنظیم شده است.
در حالی که جمهوری اسلامی تلاش میکند در بحبوحه جنگ با آمریکا تصویری از تابآوری و ایستادگی ارائه دهد، مقامهای ایرانی نگراناند تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا، مشکلات معیشتی را عمیقتر کرده، اعتراضات را دوباره شعلهور سازد و بیش از پیش به مشروعیت جمهوری اسلامی آسیب بزند.
به گزارش رویترز، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز جمعه وعده داد فشار اقتصادی بیشتری بر ایران وارد کند. یک روز پیش از آن نیز اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفته بود واشنگتن ممکن است از هفته آینده اقداماتی علیه تهران اعمال کند که «هرگز دیده نشدهاند». دولت آمریکا هنوز جزئیات این اقدامات را اعلام نکرده است.
با وجود مواضع تند رهبران جمهوری اسلامی پس از نزدیک به شش ماه جنگ و در حالی که ایران عملاً تنگه هرمز، یکی از مسیرهای حیاتی انتقال نفت جهان، را مسدود کرده است، فشارهای داخلی بر حکومت افزایش یافته و به گفته سه مقام ایرانی، این وضعیت میتواند به ناآرامیهای سراسری منجر شود.
رویترز برای تهیه این گزارش با سه مقام ایرانی، از جمله دو فرد نزدیک به محافل سیاسی و یک مقام پیشین، و همچنین ۱۲ شهروند ایرانی گفتوگو کرده است. این افراد به دلیل نگرانی از پیامدهای احتمالی یا نداشتن مجوز برای گفتوگو با رسانهها، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردهاند.
ایران پیش از آغاز جنگ نیز با تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی، کمبود انرژی، تحریمها و ضعفهای ساختاری عمیق روبهرو بود و اکنون باید با پیامدهایی مانند آسیب به زیرساختها، اختلال در تجارت، کاهش تولید و هزینه سنگین بازسازی نیز مقابله کند.
یک مهندس عمران در اصفهان که پیش از جنگ حدود یک دهه در صنعت ساختوساز فعالیت داشت، به رویترز گفت پروژهها به دلیل جنگ به تعویق افتاده یا لغو شدهاند و یافتن شغل برای او دشوار شده است. او گفت: «اگر ترامپ تحریمهای بیشتری اعمال کند، مردم عادی چگونه دوام بیاورند؟»
در بندرعباس نیز یک صاحب کسبوکار کوچک واردات و صادرات که فعالیتش پس از تشدید درگیریها متوقف شده است، گفت مجبور شده ۱۰ کارمند خود را اخراج کند و اکنون برای تأمین هزینههای خانوادهاش به پسانداز خود متکی است.
تورم و فشار معیشتی بر خانوارها
بر اساس آمار مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در ماه ژوئیه به ۶۶ درصد و قیمتهای مصرفکننده نسبت به سال گذشته ۸۷.۹ درصد افزایش یافته است. تورم مواد غذایی نیز در همین دوره ۱۲۸ درصد گزارش شده است.
برای حاکمان جمهوری اسلامی، به گفته دو فرد نزدیک به محافل سیاسی و یک مقام ایرانی، خطر اصلی ممکن است نه صرفاً فشار اقتصادی، بلکه احتمال ازسرگیری اعتراضات گسترده در پی تشدید مشکلات معیشتی باشد.
انتصاب حسین طائب، از چهرههای کلیدی در سرکوب اعتراضات گذشته، به ریاست بسیج در هفته گذشته، از نگاه یک مقام اصلاحطلب پیشین، یکی از روشنترین نشانههای نگرانی فزاینده حکومت از بازگشت ناآرامیها است.
بسیج، نیروی شبهنظامی داوطلب وابسته به سپاه پاسداران، در سالهای گذشته در سرکوب اعتراضات در ایران نقش داشته است.
در ژانویه نیز اعتراضات سراسری در واکنش به مشکلات اقتصادی با سرکوب سپاه پاسداران و بسیج مواجه شد و به گفته رویترز، هزاران نفر در جریان این سرکوب کشته شدند.
گروههای حقوق بشری همچنین میگویند جمهوری اسلامی در ماههای اخیر، در واکنش به نگرانی از بازگشت اعتراضات، با اعدام، بازداشت، احضار و صدور احکام طولانیمدت زندان علیه روزنامهنگاران، وکلا، فعالان، مدافعان حقوق بشر و دانشجویان فشار امنیتی را افزایش داده است.
مقامهای جمهوری اسلامی این اقدامات را برای حفظ ثبات در شرایط جنگی ضروری میدانند، اما منتقدان معتقدند چنین سیاستی میتواند شکاف میان حاکمیت و جامعهای را که از افزایش فشارهای اقتصادی خشمگین است، عمیقتر کند.
«حقوقم ظرف چند روز تمام میشود»
فشار اقتصادی در زندگی روزمره خانوارها نیز آشکار شده است. بسیاری از خانوادهها مصرف گوشت و دیگر کالاهای اساسی را کاهش داده و به گزینههای ارزانتر روی آوردهاند.
یک کارمند دولت در یزد به رویترز گفت: «حقوقم ظرف چند روز تمام میشود. گوشت و مرغ از سفره ما ناپدید شدهاند.»
بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، اجارهبها در ماه مارس نسبت به سال گذشته ۳۱ درصد افزایش یافته است. رسانههای دولتی نیز قیمت مسکن در تهران را حدود ۵۰ درصد بیشتر از سال گذشته گزارش کردهاند.
حداقل دستمزد در ایران امسال حدود ۶۰ درصد افزایش یافته، اما کاهش ارزش ریال قدرت خرید آن را کاهش داده است؛ بهگونهای که ارزش دلاری حداقل دستمزد از حدود ۱۰۵ دلار به ۸۶ دلار از اواخر مارس کاهش یافته است.
یک مهندس ۴۰ ساله نیز که زمانی حدود هزار دلار در ماه درآمد داشت، اکنون برای تأمین هزینههای زندگی به تدریس آنلاین روی آورده و درآمد مشترک او و همسرش به حدود ۴۰۰ دلار در ماه رسیده است. این زوج برای کاهش هزینهها تهران را ترک کردهاند.
محاصره دریایی و افزایش هزینه واردات
جنگ همچنین مسیرهای تأمین کالا برای ایران را دشوارتر کرده است. جمهوری اسلامی تلاش کرده کالاهای ضروری را از مسیرهای جایگزین، از جمله کریدورهای زمینی و دریای خزر وارد کند، اما این مسیرها نیز تحت فشار قرار گرفتهاند.
حملات به پلها، انتقال زمینی کالا را مختل کرده و هزینه و زمان رساندن کالا به ایران را افزایش داده است.
مسعود پزشکیان، رئیس دولت جمهوری اسلامی، هفته گذشته با اشاره به همین فشارها گفت: «مشکلات ما چندین برابر شده، در حالی که درآمد ما نیز کاهش یافته است.»
او گفت کالاهایی که پیشتر از طریق کشتی وارد ایران میشدند، اکنون مسیرهای طولانیتری را طی میکنند و همین مسئله قیمت آنها را افزایش داده است. پزشکیان همچنین به کاهش فروش نفت و کاهش درآمدهای مالیاتی دولت در پی آسیبدیدن و تضعیف فعالیت بنگاههای اقتصادی اشاره کرد.
رویترز همچنین گزارش داد محاصره دریایی عملاً واردات بنزین ایران را متوقف کرده است. رضا سپهوند، نماینده مجلس، به خبرگزاری ایلنا گفت تولید روزانه بنزین ایران به سقف حدود ۱۳۰ میلیون لیتر رسیده، در حالی که مصرف روزانه حدود ۱۳۷ میلیون لیتر است.
مجموع این عوامل نشان میدهد که ادامه جنگ و تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا، جمهوری اسلامی را با یک چالش دوگانه روبهرو کرده است: از یک سو ادامه فشارهای نظامی و اقتصادی خارجی و از سوی دیگر افزایش هزینههای زندگی، فرسایش قدرت خرید مردم و خطر ازسرگیری اعتراضات گسترده در داخل.
