این مطلب ترجمه، بازنویسی و تلخیصی از تحلیل سیمون مککارتی در شبکه CNN است و لزوماً بازتابدهنده مواضع و دیدگاههای کوردستان میدیا نیست.
دونالد ترامپ برای پیشبرد جنگ اقتصادی جدید خود علیه ایران به همکاری چین نیاز دارد؛ اما جلب همراهی پکن، با توجه به روابط اقتصادی چین و ایران و مخالفت دیرینه این کشور با تحریمهای یکجانبه آمریکا، کار آسانی نخواهد بود.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه با اعلام عملیات «طرد اقتصادی» (Economic Outcast)، کشورهای طرف تجارت با ایران را به اعمال تحریمهای شدیدتر تهدید کرد، اما نام چین را بهعنوان کشوری که میتواند موفقیت یا شکست این کارزار را رقم بزند، بر زبان نیاورد.
چین، دومین اقتصاد بزرگ جهان، سالهاست یکی از مهمترین راههای تنفس اقتصادی ایران بوده و بخش عمده صادرات نفت ایران را خریداری میکند؛ معاملاتی که ارزش آن در سال گذشته به دهها میلیارد دلار آمریکا برآورد شده است. با این حال، همراه کردن پکن با تلاش کاخ سفید برای تحت فشار قرار دادن رهبری ایران، که پس از نزدیک به شش ماه جنگ همچنان در برابر فشارها مقاومت میکند، بسیار دشوار خواهد بود.
پکن تحریمهای یکجانبه آمریکا را قاطعانه رد میکند و همواره بر حق خود برای تجارت عادی با کشورهایی مانند ایران و روسیه تأکید داشته است. چین همچنین بر این باور است که واشنگتن از تشدید یک رویارویی اقتصادی گسترده که میتواند به اقتصاد هر دو کشور آسیب بزند، بهویژه در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا، پرهیز خواهد کرد.
وزارت خارجه چین روز سهشنبه، پس از اظهارات بسنت، اعلام کرد در برابر تهدیدهای آمریکا به تحریم، «تمام اقدامات لازم» را برای دفاع از حقوق و منافع مشروع خود اتخاذ خواهد کرد.
لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، گفت: «جنگ اقتصادی و فشار حداکثری به حل مسئله کمک نخواهد کرد؛ بلکه تنها تنشها و درگیریها را تشدید، خطرات سرریز بحران را افزایش و نظم اقتصادی و مالی جهانی را مختل خواهد کرد.»
تهدید بسنت همچنین در آستانه سفر مورد انتظار شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به آمریکا مطرح شده است؛ سفری که دو طرف میتوانند در جریان آن برای تمدید آتشبس تجاری مهمی که قرار است اواخر پاییز منقضی شود، به پیشرفتهایی دست یابند.
ترامپ پیشتر گفته بود که در دیدار ماه مه خود با شی، از او برای همکاری درباره ایران «هیچ درخواستی نکرده است». اگر این اظهارنظر درست باشد، از نگاه پکن میتواند نشانهای از استیصال آمریکا برای پایان دادن به جنگ تلقی شود.
فشارهای احتمالی واشنگتن
چین نفت ایران را از طریق شبکهای موسوم به «ناوگان سایه» و سازوکاری خریداری میکند که عمداً از نظام مالی مبتنی بر دلار آمریکا و تحریمها فاصله دارد.
پالایشگاههای خصوصی موسوم به «تیپات» نفت خام تحریمشده ایران را خریداری و پالایش میکنند و از شبکهای از بنادر، مؤسسات مالی و نفتکشهایی بهره میگیرند که آنها نیز اغلب از نظام مالی بینالمللی فاصله دارند. چین از زمانی که دولت نخست ترامپ از توافق هستهای ایران خارج شد و تحریمهای آمریکا علیه تهران را بازگرداند، این خریدها را بهصورت رسمی ثبت نکرده است.
با این حال، تحلیلگران معتقدند نقاط فشاری نیز وجود دارد.
مکس مایتسلیش، تحلیلگر ارشد پژوهشی در بنیاد دفاع از دموکراسیها در واشنگتن، گفت با بررسی مالکیت بالادستی این شرکتها مشخص میشود که بسیاری از آنها بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در مالکیت شرکتهای بزرگ دولتی چین هستند؛ شرکتهایی که ارتباط گستردهای با نظام مالی مبتنی بر دلار آمریکا دارند.
به گفته او، آمریکا میتواند با تحریم شرکتهای تابعه، شرکتهای مادر را برای واگذاری این داراییها تحت فشار قرار دهد؛ در غیر این صورت، ممکن است این شرکتها در معرض تحریم به اتهام حمایت مستقیم یا غیرمستقیم از نهادهای تحریمشده قرار گیرند.
بسنت پیشتر گفته بود که واشنگتن به دو بانک چینی که نام آنها اعلام نشده درباره نقششان در معاملات مرتبط با ایران هشدار داده است. او روز دوشنبه در پاسخ به این پرسش که آمریکا در برابر بانکها و شرکتهای کشتیرانی چینی که از تحریمها تبعیت نکنند چه اقدامی خواهد کرد، گفت: «هیچکس بالاتر از تحریمها نیست.»
با وجود لحن تند واشنگتن، پکن شاهد بوده است که آمریکا در گذشته نیز تهدید به اعمال تحریمهای گسترده کرده و سپس از اجرای آنها عقبنشینی کرده است. چین همچنین میداند که واشنگتن بهشدت از اهرمهای اقتصادی چین علیه آمریکا، بهویژه تسلط این کشور بر عرضه جهانی عناصر نادر خاکی راهبردی، نگران است.
سون چنگهاو، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات امنیت و راهبرد بینالمللی دانشگاه تسینگهوا در پکن، گفت اگر واشنگتن از آستانه تحریم بانکهای بزرگ چینی عبور کند، پکن تقریباً بهطور قطع واکنش نشان خواهد داد و فضای سیاسی برای نشست ترامپ و شی بهشدت تیره خواهد شد.
به گفته او، چنین اقدامی لزوماً دیدار دو رهبر را لغو نمیکند، اما نشست را از مسیر تثبیت روابط به سمت مدیریت خسارت سوق خواهد داد.
ملاحظات مربوط به نشست ترامپ و شی
هر دو طرف تأثیر تشدید تنشها بر این نشست را که انتظار میرود نخستین سفر رسمی شی به آمریکا در ۱۱ سال گذشته باشد، در محاسبات خود لحاظ خواهند کرد.
پکن نمیخواهد بهعنوان کشوری که با نظام تحریمی مورد مخالفت خود همکاری میکند، دیده شود؛ اما میتواند اقداماتی محتاطانه انجام دهد، از جمله کاهش تدریجی خرید نفت ایران بدون اعلام رسمی، یا افزایش پیامهای سیاسی خود به تهران و تشویق این کشور به خویشتنداری.
خرید نفت ایران توسط چین در مقایسه با سال گذشته بهشدت کاهش یافته است؛ زیرا محاصره آمریکا صادرات نفت خام ایران را محدود کرده است.
تحلیلگران چینی همچنین در هفتههای اخیر به نقاط اشتراک منافع واشنگتن و پکن اشاره کردهاند؛ از جمله در زمینه بازگرداندن جریان تجارت از تنگه هرمز که در پی جنگ مختل شده و همچنین برقراری ثبات گستردهتر در منطقه، که برای تجارت نیز سودمند خواهد بود.
پکن در روزهای اخیر بار دیگر بر ضرورت خویشتنداری و بازگشت تردد عادی در تنگه هرمز تأکید کرده است.
شی جینپینگ نیز پس از دیدار با عبدالله دوم، پادشاه اردن، در پکن روز دوشنبه خواستار بازگشت «تردد عادی» در تنگه هرمز و دستیابی به «راهحلی جامع» برای بحران شد.
معاون وزیر خارجه چین نیز هفته گذشته، هنگام میزبانی از مقامهای ایرانی در پکن، گفت چین «فعالانه برای پیشبرد مذاکرات صلح تلاش میکند».
با این حال، پکن نسبت به ایفای نقش مستقیم میانجی در این درگیری محتاط بوده و ترجیح میدهد ضمن حفاظت از منافع اقتصادی خود، تصویر یک قدرت باثبات و حامی صلح منطقهای را تقویت کند؛ تصویری که در مقابل نوسانهای سیاست واشنگتن قرار میگیرد.
ژائو لونگ، مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی و امنیت بینالمللی در شانگهای، گفت هرگونه همکاری چین با آمریکا برای برقراری صلح منطقهای «نباید به انجام لطفی به ترامپ» تقلیل یابد.
او افزود: «پکن مایل است در پایان دادن به بحران نقش داشته باشد، اما نمیخواهد به ابزاری برای اجرای راهبرد فشار حداکثری واشنگتن تبدیل شود.»
