توضیح: این تحلیل به قلم سیمون مککارتی در سیانان منتشر شده است؛ بازنشر آن بیانگر دیدگاه کوردستان میدیا نبوده و صرفا با هدف بازتاب دیدگاههای گوناگون صورت میگیرد.
شی جینپینگ در حالی این هفته برای دیدار با دونالد ترامپ وارد واشینگتن میشود که در مقایسه با آخرین دیدار رودرروی آنها در خاک آمریکا در نزدیک به یک دهه پیش، در موقعیتی کاملا متفاوت قرار دارد؛ شرایطی که در آن موازنه قدرت عمدتا به سود چین تغییر کرده و موضوع تجارت با رژیم ایران و جنگ خاورمیانه یکی از مهمترین محورهای گفتوگو خواهد بود.
در نشست سال ۲۰۱۷ در استراحتگاه «مار-ئه-لاگو» متعلق به ترامپ، چین در چندین جبهه از آمریکا عقبتر بود و در برابر اصطکاکهای تجاری و فناوری که ترامپ در سال پس از آن به راه انداخت، آسیبپذیری داشت. اما امروز، شی در رأس کشوری قرار دارد که کاملا دگرگون شده است.
دومین اقتصاد بزرگ جهان اکنون به یک قطب سنگینوزن فناوری بدل شده است. استعدادهای داخلی در حوزه فناوری، مدلهای هوش مصنوعی چین را به مرزهای سیلیکونولی نزدیکتر میکنند؛ شرکتهای فضایی مستقر در پکن با نگاه به شرکت پیشرو «اسپیساکس»، در حال پرتاب و فرود موشکهای چندبارمصرف هستند؛ و شرکتهایی از حوزه انرژی گرفته تا هوش مصنوعی، رباتها و تراشههای حافظه، طی سال گذشته با موفقیت چشمگیری وارد بازارهای بورس شدهاند.
غول تولیدی چین سال گذشته به دلیل افزایش تقاضای جهانی برای خودروهای برقی، پنلهای خورشیدی و تراشههای ساخت خود، مازاد تجاری ۱.۲ تریلیون دلاری ثبت کرد. تسلط پکن بر زنجیره تأمین برخی اقلام صادراتی بهویژه «عناصر نادر خاکی»، اهرمی منحصربهفرد در برابر جنگ تجاری ترامپ و سیاست «اول آمریکا» به چین بخشیده است. افزون بر این، در شرایطی که واشینگتن با متحدان خود دچار تنش است و هنوز راهی برای پایان دادن به جنگ خود علیه رژیم ایران که اقتصاد جهانی را بیثبات کرده نیافته، شی جینپینگ در حال بازسازی چهره چین به عنوان یک رهبر جهانی مسئولیتپذیر و قابلاتکا بوده است.
در محافل سیاستگذاری پکن یک اجماع وجود دارد مبنی بر اینکه دوران تحمیل مطالبات یکطرفه از سوی آمریکا به سر آمده است. وو شینبو، رئیس مؤسسه مطالعات بینالملل دانشگاه فودان و مشاور سیاست خارجی دولت چین، در این باره میگوید: «چین بسیار بااعتمادبهنفستر از ۹ سال پیش است و مهمتر اینکه امروز چین راهی مؤثر برای مهار ایالات متحده پیدا کرده است. واشینگتن باید با برابری و احترام بیشتری با پکن رفتار کند و این رابطه باید بیش از پیش متقابل باشد.»
با این حال، این به معنای پایین بودن ریسک برای شی در این سفر سهروزه به واشینگتن نیست. رهبر چین برای تزریق شتاب به اقتصادی که با کندی روبهروست، روی تحول فناوریهای پیشرفته خود حساب باز کرده است؛ حفظ «ثبات راهبردی سازنده» میتواند تضمین کند که درگیریها با آمریکا مانع این روند نشود. در سوی دیگر، آسیبپذیریهای اقتصاد داخلی چین نیز ملموس است: بیکاری جوانان در ماه گذشته به اوج خود رسید، صدها میلیون کارگر به کارهای موقت و خدماتی مانند تحویل غذا یا رانندگی اینترنتی وابستهاند، مصرف داخلی ضعیف است، دولتهای محلی زیر بار بدهی قرار دارند و بحران بزرگ بخش املاک همچنان ادامه دارد.
یکی از اهداف اصلی هیئت چینی، منصرف کردن آمریکا از اعمال محدودیتهای بیشتر بر دسترسی شرکتهای چینی به بازارها و فناوری آمریکاست. سفیر چین در آمریکا نیز با انتشار یادداشتی در روزنامه دولتی «پیپلز دیلی» هشدار داده است که تایوان، دموکراسی و حقوق بشر، سیستم سیاسی و حق توسعه چین، چهار خط قرمز غیرقابلمذاکره هستند.
در این میان، پرونده بحران ایران نیز در کانون توجه است. کاخ سفید در هفتههای اخیر تلاش کرده مسئولیت جنگ جاری با رژیم ایران را متوجه کشورهایی کند که به دادوستد با این حکومت ادامه میدهند و متعهد شده آنها را به توقف این روابط وادار سازد یا با تحریمهای بزرگ روبهرو کند. چین به عنوان بزرگترین شریک تجاری رژیم ایران، در صدر این فهرست قرار دارد.
دیدار هفته گذشته وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، با عباس عراقچی در پکن، بخشی از تلاشها برای روشن ساختن مواضع بود تا دو رهبر در واشینگتن گفتوگوهای اساسیتری داشته باشند. به گفته وو شینبو، مشاور سیاست خارجی دولت چین: «چین در این سفر دو پیام مشخص به ایالات متحده خواهد داد: نخست، تلاش نکنید بانکها یا شرکتهای چینی را به دلیل دادوستد با رژیم ایران تحریم کنید؛ دوم، راهحلهای نظامی یا تحریمهای اقتصادی را برای پایان دادن به درگیری کنار بگذارید، شما باید پای میز مذاکره بنشینید و بر سر یک توافق صلح معقول گفتوگو کنید.»
