البرز روئین‌تن
یکی از نکات قابل‌تأمل در سخنرانی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی، در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، تأکید او بر این بود که «ما تروریست نیستیم». شاید در نگاه نخست، چنین جمله‌ای یک دفاع سیاسی معمول از سوی یک مقام دولتی به نظر برسد؛ اما وقتی رئیس‌جمهور کشوری که نزدیک به نیم قرن است با بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی متعدد روبه‌روست، در یکی از مهم‌ترین تریبون‌های بین‌المللی بخش قابل‌توجهی از سخنان خود را به اثبات «تروریست نبودن» اختصاص می‌دهد، این پرسش مطرح می‌شود که اساسا تروریست کیست و چرا چنین اتهامی متوجه جمهوری اسلامی شده است؟
پزشکیان نماینده نظامی است که از نخستین روزهای به قدرت رسیدنش، برخورد با مخالفان و منتقدان را یکی از ابزارهای اصلی تثبیت قدرت قرار داده است. اعدام، زندان، شکنجه، سرکوب و ترور مخالفان، در طول دهه‌های گذشته، بخش مهمی از تاریخ جمهوری اسلامی را تشکیل داده است. از فعالان و رهبران جریان‌های سیاسی مختلف، از ملی‌ـ‌مذهبی‌ها و نیروهای چپ گرفته تا مخالفان کورد و دیگر جنبش‌های سیاسی در ایران، شمار زیادی هدف سرکوب، اعدام یا ترور قرار گرفته‌اند.
این روند تنها به داخل مرزهای ایران محدود نمانده است. در طول دهه‌های گذشته، مخالفان جمهوری اسلامی در نقاط مختلف جهان نیز هدف عملیات تروریستی قرار گرفته‌اند. از پاریس و برلین و وین گرفته تا بوئنوس‌آیرس و دیگر شهرهای جهان، پرونده‌هایی شکل گرفته که در آنها اتهام دخالت یا حمایت جمهوری اسلامی از عملیات خشونت‌آمیز علیه مخالفان مطرح شده است. برخی از این پرونده‌ها حتی به دادگاه‌های بین‌المللی و اروپایی کشیده شده‌اند و در مواردی، دادگاه‌ها افرادی از ساختار جمهوری اسلامی یا عوامل مرتبط با آن را مسئول یا دخیل در اقدامات تروریستی شناخته‌اند. این پرونده‌ها بخشی از مبنای تصویری است که جمهوری اسلامی را به حمایت از تروریسم دولتی یا برون‌مرزی متهم می‌کند.
موضوع تنها به عملیات علیه مخالفان جمهوری اسلامی نیز محدود نمی‌شود. جمهوری اسلامی طی سال‌های گذشته روابط گسترده‌ای با گروه‌های مسلح و شبه‌نظامی در خاورمیانه داشته است؛ گروه‌هایی که برخی دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی آنها را سازمان‌های تروریستی می‌دانند. حمایت مالی، نظامی و سیاسی تهران از گروه‌هایی در منطقه، یکی از محورهای اصلی انتقاد دولت‌های مختلف از سیاست خارجی جمهوری اسلامی بوده است. حتی درباره گروه‌هایی که از نظر ایدئولوژیک با جمهوری اسلامی تفاوت‌های اساسی دارند نیز گزارش‌ها و اسناد متعددی درباره ارتباطات و تماس‌ها منتشر شده است. نمونه‌هایی مانند طالبان و القاعده نشان می‌دهند که روابط میان دولت‌ها و گروه‌های مسلح همیشه صرفا بر پایه همسویی ایدئولوژیک شکل نمی‌گیرد و گاهی منافع سیاسی و امنیتی می‌تواند زمینه همکاری یا ارتباط میان طرف‌هایی با دیدگاه‌های متفاوت را فراهم کند.
در چهار دهه گذشته، جنگ‌ها و بحران‌های متعددی در خاورمیانه رخ داده‌اند که جمهوری اسلامی در برخی از آنها مستقیما یا از طریق حمایت از گروه‌های مسلح منطقه‌ای نقش داشته است. پیامد این سیاست‌ها، در بسیاری از موارد، چیزی جز افزایش خشونت، بی‌ثباتی، آوارگی و قربانی‌شدن انسان‌های بی‌شمار نبوده است.
با وجود این سابقه و ده‌ها پرونده و اتهام دیگر، پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل اعلام می‌کند که جمهوری اسلامی «تروریست نیست». اما مسئله مهم‌تر از خود این جمله، پرسشی است که پشت آن قرار دارد: چرا پس از نزدیک به پنج دهه حکومت، هنوز یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که رئیس‌جمهور ایران احساس می‌کند باید در برابر افکار عمومی جهان درباره آن توضیح دهد، اتهام تروریسم است؟
جمهوری اسلامی می‌تواند تلاش کند تصویر دیگری از خود در جهان ارائه دهد؛ اما قضاوت درباره این موضوع تنها با سخنرانی یک مقام سیاسی تعیین نمی‌شود. عملکرد حکومت‌ها، رفتار آنها با مخالفان، روابطشان با گروه‌های مسلح، پرونده‌های قضایی و سیاست خارجی آنهاست که در نهایت تصویرشان را در افکار عمومی و نزد دولت‌های دیگر شکل می‌دهد.
از سوی دیگر، مسئله مهم این است که ایران کشوری با ظرفیت‌های عظیم انسانی، تاریخی، فرهنگی و اقتصادی است؛ کشوری که میلیون‌ها انسان در آن زندگی می‌کنند و بخش بزرگی از مردم آن خواهان آینده‌ای متفاوت و بهتر هستند. در شرایطی که بسیاری از کشورهای جهان در زمینه‌های اقتصادی، علمی، فناوری و اجتماعی در حال تغییر و پیشرفت‌اند، بخش بزرگی از انرژی سیاسی جمهوری اسلامی همچنان صرف دفاع از عملکرد خود و پاسخ به اتهام‌هایی می‌شود که طی دهه‌ها علیه آن مطرح شده است.
شاید به جای آنکه جمهوری اسلامی در مهم‌ترین تریبون‌های بین‌المللی تلاش کند ثابت کند «تروریست نیست»، بهتر باشد به این پرسش پاسخ دهد که چرا چنین تصویری از آن شکل گرفته است و برای تغییر این تصویر چه اقداماتی انجام داده و چه اقداماتی می‌تواند انجام دهد.
تروریسم را نمی‌توان تنها با یک جمله انکار کرد. آنچه در نهایت درباره یک حکومت قضاوت می‌شود، نه ادعای آن درباره خودش، بلکه مجموعه رفتارها و عملکردهای آن در طول زمان است. پرسش «تروریست کیست؟» نیز بیش از آنکه با یک سخنرانی پاسخ داده شود، باید با بررسی تاریخ، اسناد، پرونده‌های قضایی و عملکرد سیاسی و امنیتی حکومت‌ها پاسخ داده شود. جهان برای شناخت یک حکومت، بیش از آنکه به گفته‌های آن توجه کند، به رفتار آن نگاه می‌کند.
