(بیانیه حزب دموکرات کوردستان ایران به مناسبت هشتادمین سالگرد تأسیس جمهوری کوردستان)
با شعلهور شدن جنگ جهانی دوم و ورود نیروهای متفقین، سقوط حکومت رضاشاه و در پی آن شکلگیری خلأ قدرت در بخشهایی از کوردستان، زمینهای مناسب برای احیای فعالیتهای سیاسی و سازمانیافته فراهم شد. در چنین شرایطی، در ٢٥ مرداد ١٣٢١ خورشیدی، به همت گروهی از شخصیتهای میهندوست و با اندیشهای استقلالطلبانه و ملی، «جمعیت احیای کورد» (کۆمەڵەی ژیانەوەی کورد – ژ.ک) تأسیس شد. سه سال بعد، حزب دموکرات کوردستان بر پایه ساختار تشکیلاتی ژ.ک و در قالب یک سازمان ملی–دموکراتیک منسجمتر، برنامهمندتر و سازمانیافتهتر شکل گرفت؛ حزبی که تا امروز، بهعنوان باسابقهترین حزب کوردی، به حیات سیاسی و تشکیلاتی خود ادامه داده است.
یکی از گامهای بزرگ و تاریخی حزب دموکرات در روند مبارزه، گسست آگاهانه از سازماندهی عشایری، خانوادگی و منطقهای و هدایت مبارزه بهسوی شکلی کوردستانی و فراگیر بود؛ هدفی بزرگ که کاملا بجا و ضروری به شمار میرفت. همین نگرش سبب شد «کورد بودن» به محور اصلی گفتمان، هویت و عملکرد این حزب تبدیل شود. در ادامە تشکیل جمهوری کوردستان نقطه عطفی فکری و تاریخی بود که مسیر و افق مبارزات ملی–دموکراتیک ملت ما را ترسیم کرد. این جمهوری از یکسو حاصل رشد اندیشه سیاسی و نهادینهشدن مسئله کورد در قالب یک بنیان ملی بود و از سوی دیگر، راهی نو برای آینده مسئله ملی گشود.
آرزوی آزادی و رؤیای رهایی هر ملتی، از مسیر زنده نگه داشتن تاریخ مبارزات و نمادهای آن میگذرد. جمهوری کوردستان، پس از گذشت هشتاد سال، همچنان در حافظه تاریخی و وجدان جمعی ملت کورد زنده است. عمر کوتاه جمهوری و پایان تراژیک اما سرافرازانه رهبران آن، نسل به نسل الهامبخش مبارزات کوردها در هر چهار بخش کوردستان بوده است. این عمر کوتاه، برای حکومتی بومی که در طول تاریخ یا فرصتی برای تمرین خودمدیریتی نداشته و یا بسیار محدود از آن برخوردار بوده، مایه افتخار است. برای ملتی که همواره از حقوق خود محروم مانده و هویت، موجودیت و آزادیهایش در معرض تهدید حذف و انکار بوده است، یازده ماه عمر جمهوری، هرچند کوتاه، سرشار از تجربه و آموزههای ماندگار است.
نکتهای بنیادین در تاریخ جمهوری کوردستان، نگرش دموکراتیک رهبران آن است؛ رهبرانی که در عین پایبندی به ملیگرایی، عمیقا دموکراسیخواه بودند و این رویکرد بهروشنی در ادبیات و گفتمان جمهوری بازتاب یافت. جمهوری کوردستان الگویی ارائه داد که در آن یک ملت میتوانست بدون تهدید دیگران، به حقوق مشروع خود دست یابد. همزمان، این تجربه نخستین گام در جهت نشان دادن این حقیقت بود که دموکراسی در ایران تنها از رهگذر تقسیم عادلانه قدرت میان ملتها امکانپذیر است. جمهوری کوردستان در این معنا، نمونهای تاریخی از همزیستی دموکراتیک به شمار میآید.
نگرش و اندیشه رهبران جمهوری، متناسب با شرایط زمانه، در عمل نیز پیاده شد. از جمله، توجه به نقش جوانان و زنان که به تأسیس سازمان جوانان و اتحادیه زنان انجامید؛ امری که بیانگر اهمیت جامعه مدنی در نگاه جمهوری بود. این رویکرد نشاندهنده درکی عمیق از این واقعیت بود که هیچ تجربهای از حکمرانی، بدون مشارکت فعال زنان و دیگر اقشار جامعه، به موفقیت نخواهد رسید. اگر امروز شاهدیم که شعار «زن، زندگی، آزادی» از کوردستان برمیخیزد و در سراسر ایران طنین میافکند، باید دانست که این دستاورد ریشه در بیش از هشتاد سال تمرین مدنی و سیاسی دارد که آغاز آن به دوران جمهوری کوردستان بازمیگردد. در این مسیر تاریخی، زنان و جوانان از حاشیه به متن سیاست گام نهادند و در جنبش «ژینا» به پیشگامان و ستون فقرات تغییر تبدیل شدند. برابری حقوق زن و مرد، عدالت اجتماعی، آزادی اندیشه سیاسی و دینی، رعایت حقوق اقلیتها و توجه به زبان، آموزش و تحصیل، از جمله اصولی بودند که جمهوری کوردستان نه تنها در برنامه، بلکه در عمل، پیگیری و محقق ساخت.
سقوط جمهوری کوردستان از نظر تاریخی تراژیک بود، اما شیوه ایستادگی و مواجهه رهبران آن، این تراژدی را به سرمایهای الهامبخش برای بازسازی و تحقق دوباره آرمانهای جمهوری بدل ساخت. در ایران امروز، که خشونت و سرکوب اغلب به عقبنشینی جنبشها میانجامد، یادآوری مقاومت رهبرانی که در کنار مردم ایستادند و صحنه را ترک نکردند، اراده جمعی برای تداوم مبارزه را تقویت میکند. جمهوری کوردستان، جنبش آزادیخواهی کوردها را بهسوی گفتمانی ملی و مدنی فراگیر هدایت کرد و ملت کورد را با مفهوم حاکمیت بر میهن و حق صاحبحکومت بودن آشنا ساخت. این جمهوری با نمادهای ملی خود شناخته میشود؛ نمادهایی گرانسنگ و ماندگار چون پرچم کوردستان، نیروی پیشمرگه و سرود ملی، که همگی بیانگر دستیابی به هدف ملی در قالب بنیانگذاری یک قدرت کوردی و کوردستانی هستند.
در هشتادمین سالگرد تأسیس جمهوری کوردستان، صرفا گرامیداشت یاد آن کافی نیست؛ بلکه وظیفه ما گسترش و تعمیق سرمایهها و ارزشهای آن است. این به آن معناست که در ایران آینده، اصولی چون حقوق ملی، دموکراسی، مشارکت برابر زنان، رشد جنبش مدنی، همزیستی مسالمتآمیز و داوطلبانه و از همه مهمتر «اصل حاکمیت مشترک ملتها» باید شالوده هرگونه ساختار سیاسی و اداری قرار گیرد.
این سالگرد را در شرایطی گرامی میداریم که موجی نو از خیزشها و اعتراضات علیه جمهوری اسلامی و تمرکز مطلق قدرت آن آغاز شده و این رژیم در ضعیفترین موقعیت خود در چند دهه گذشته قرار دارد.
جمهوری اسلامی در طول حیات خود، درآمدها و منابع کشور را صرف گروههای شبهنظامی و تروریستی وابسته به خود کرده است. صدور ایدئولوژی بنیادگرایانه و انقلاب اسلامی به خارج از مرزها، مکمل سیاست داخلی سرکوب و انکار حق حیات است؛ سیاستی که ریشه در مبانی فکری و ایدئولوژیک این رژیم دارد.
نگاهی به تنشها و جنگهای سالهای اخیر در یمن، سوریه، فلسطین، لبنان و دیگر نقاط منطقه، عمق سیاستهای فاجعهبار و ضدانسانی جمهوری اسلامی را آشکار میسازد؛ سیاستهایی که از رهگذر مداخلهگری، جنگهای نیابتی و دشمنی با کشورهای منطقه و جهان، میلیونها قربانی برجای گذاشته است. تجربه چنین حکومتی برای جهانیان نیز کافی است تا به این نتیجه برسند که تا زمانی که این رژیم بر سر قدرت است، منطقه روی آرامش و ثبات نخواهد دید.
در چنین شرایطی، بازگشت به اهداف جمهوری کوردستان، یادآوری این حقیقت است که تنها فرهنگ همزیستی، اتحاد و همگرایی است که ما را به منافع ملی و افق آینده نزدیک میکند. وظیفه جامعه کوردستان و تشکیلات احزاب سیاسی، پیوند خوردن با همان مسئولیت تاریخی و اخلاقی است که جمهوری کوردستان بهعنوان میراثی سیاسی از خود بر جای گذاشته است.
در این یادبود باشکوه، بار دیگر پیام اتحاد و همگرایی را خطاب به تمامی جریانهای سیاسی کوردستان ایران (روژهلات)، جامعه مدنی مقاوم و همه طبقات و اقشار ملت کوردستان تکرار میکنیم.
سر تعظیم در برابر ارواح پاک شهیدان کوردستان، بهویژه پیشوای ملت کورد، قاضی محمد، فرود میآوریم.
قدرشناسی و درود ما نثار خانوادههای سرافراز شهیدان، زندانیان سیاسی، همه کادرها، پیشمرگهها، اعضا و هواداران حزب دموکرات و تمامی اقشار جامعه کوردستان باد.
حزب دموکرات کوردستان ایران
کمیته مرکزی
٣٠/١٠/١٤٠٤
