ابراهیم انگوری
حزب دموکرات کوردستان ایران دموکراسی را انتخابی تاریخی و بنیادین میداند. این حزب از آغاز فعالیت سیاسی خود بر این باور بوده و هست که بدون دموکراسی واقعی، بدون برابری حقوقی، و بدون احترام به اراده مردم، هیچ آینده پایداری برای ایران قابل تصور نیست. در بیش از چهار دهه گذشته، جمهوری اسلامی ایران با بحرانهای عمیق و ساختاری در حوزههای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و هویتی روبهرو بوده است. تمرکز شدید قدرت، حذف نظاممند مخالفان، انکار حقوق ملتها، و فقدان سازوکارهای واقعی مشارکت سیاسی، این نظام را به بنبستی غیرقابل اصلاح رسانده است. در چنین شرایطی، گذار از جمهوری اسلامی به دموکراسی نه یک انتخاب سیاسی، بلکه ضرورتی تاریخی برای آینده ایران به شمار میآید.
حزب دموکرات کوردستان ایران از ابتدای شکلگیری خود، دموکراسی را به عنوان یک اصل بنیادین پذیرفته است. این حزب، چه در دوران پیش از انقلاب ۱۳۵۷ و چه پس از استقرار جمهوری اسلامی، همواره بر حاکمیت اراده مردم، آزادی فعالیت سیاسی، و برابری حقوقی شهروندان تأکید داشته است. تجربه تاریخی نشان داده است که جمهوری اسلامی نه بر پایه دموکراسی بنا شده و نه از ظرفیت اصلاح درونی برخوردار است. تمرکز قدرت در نهاد ولایت فقیه، نبود انتخابات آزاد، و سرکوب خشونتآمیز مخالفان، این واقعیت را بهروشنی آشکار کرده است.
از دیدگاه حزب دموکرات کوردستان ایران، گذار به دموکراسی صرفاً با فروپاشی رژیم محقق نمیشود و تحقق آن نیازمند برنامهریزی، مشارکت همگانی، توافق بر اصول دموکراتیک و تضمین حقوق شهروندان و ملتهاست.
گذَر، فرآیندی سیاسی و اجتماعی است که نیازمند برنامهریزی، مشارکت همگانی، و توافق بر اصول پایه دموکراتیک است. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که اصلاح در چارچوب نظامهای اقتدارگرا، بدون تغییر ساختار قدرت، در نهایت به بازتولید استبداد منجر میشود. و این حزب ریشه اصلی استبداد در ایران را در تمرکز قدرت میداند. بر همین اساس، آینده ایران باید بر پایه عدم تمرکز، توزیع قدرت سیاسی، و مشارکت واقعی مناطق و ملتها بنا شود. هر نظامی که قدرت را در مرکز قرار دهد، حتی اگر نام نظام دموکراسی بر خود بگذارد، دیر یا زود به سوی اقتدارگرایی بازخواهد گشت. دموکراسی از نگاه حزب صرفاً به معنای برگزاری انتخابات نیست، دموکراسی واقعی مجموعهای از آزادیهای سیاسی، عدالت اجتماعی، برابری حقوقی، حاکمیت قانون، و تضمین حقوق ملتهاست. بدون این عناصر، هیچ نظام سیاسی پایداری شکل نخواهد گرفت.
در این چارچوب، مسئله کوردستان و حقوق ملتها جایگاهی خاصی دارد، چون حزب دموکرات کوردستان ایران بر این باور است که گذار به دموکراسی بدون حل مسئله ملی در ایران ناممکن است. حقوق سیاسی، فرهنگی، زبانی و اداری کوردها و دیگر ملتها باید به صورت روشن و تضمینشده در ساختار حقوقی و قانون اساسی آینده گنجانده شود. این رویکرد نه تهدیدی برای یکپارچگی ایران، بلکه تضمینکننده همزیستی داوطلبانه و پایدار است.
حزب دموکرات کوردستان ایران فدرالیسم یا اشکال پیشرفته تمرکززدایی را به عنوان راهکاری دموکراتیک برای مدیریت تنوع سیاسی و ملی در ایران مطرح میکند. این رویکرد پاسخی به تجربه تاریخی تمرکزگرایی شکستخورده است و هدف آن جلوگیری از بازتولید دیکتاتوری در قالبهای جدید است. در مسیر گذار، حزب بر روشهای مسالمتآمیز تأکید دارد، اما دفاع مشروع مردم در برابر سرکوب سازمانیافته را نیز حقی طبیعی میداند. این حزب میان خشونت کور و مقاومت سازمانیافته تمایز قائل است و بر مسئولیتپذیری سیاسی در هر شکل از کنش سیاسی تأکید میکند و بر این باور است که گذار به دموکراسی بدون همکاری و همگرایی نیروهای دموکرات ممکن نخواهد بود. این حزب همواره بر گفتوگو، احترام متقابل، و پذیرش تنوع دیدگاهها تأکید کرده است. حذف و انکار دیگر نیروهای سیاسی، حتی با نام تغییر، به معنای تداوم همان منطق اقتدارگرایانه گذشته است.
در نگاه حزب، دوران گذار نیازمند ساختارهای موقت، شفاف و پاسخگو است. تشکیل دولت موقت، تدوین قانون اساسی موقت، تضمین آزادیهای سیاسی، و نظارت عمومی، از اصول اساسی و غیرقابل چشمپوشی این دوره به شمار میآیند. بدون این سازوکارها، خطر انحراف و بازتولید استبداد بهطور جدی وجود خواهد داشت.
تا امروز، موضع حزب دموکرات کوردستان ایران بدون تغییر باقی مانده است. گذار از جمهوری اسلامی به دموکراسی ضرورتی تاریخی است که تنها با تکیه بر اراده آزاد مردم، برابری حقوقی، عدم تمرکز قدرت، و احترام به تنوع سیاسی و ملی میتواند به نتیجهای پایدار برسد. هرگونه تغییر بدون این اصول، موقت و ناپایدار خواهد بود.
