خالد قادری
چارچوبی بنیادین برای درک سیاست بینالملل، امنیت و جنگ سایبری
چکیده (Abstract)
این مقاله سرآغاز سلسله مقالاتی است که با هدف تجزیه و تحلیل پروفایلینگ ملت کورد در چارچوب سیاست بینالملل، دیپلماسی، امنیت بینالمللی و منطقهای، سایبر، ژئوپلیتیک و اقتصاد تدوین شده است. این زنجیره نوشتار در پی تبیین مفهوم پروفایلینگ به عنوان یک ابزار علمی و استراتژیک است و نشان میدهد که چگونه کوردها در تاریخ معاصر، به جای آنکه خود تصویرگر پروفایل خویش باشند، توسط دیگران پروفایل شدهاند.
این مقاله بنیانی فکری برای درک تعامل نهادهای بینالمللی با کوردها فراهم آورده است. همچنین به راهکارهای تغییر این پروفایل در عصر سایبر و تکنولوژی میپردازد.
واژگان کلیدی: پروفایلینگ، ملت کورد، سیاست بینالملل، امنیت، سایبر، جنگ روانی.
۱. مقدمه: پروفایلینگ چیست؟
پروفایلینگ در معنای عام عبارت است از جمعآوری، سازماندهی و تحلیل اطلاعات درباره یک فرد، گروه یا ملت به منظور پیشبینی رفتار، مواضع و واکنشهای آنها در شرایط گوناگون. اطلاعات مورد نیاز به طور کلی حوزههای فرهنگی، دیدگاههای مذهبی، ایدئولوژیک و سیاسی، ژئوپلیتیک و اقتصادی را در بر میگیرد.
این روش از آغاز تاریخ بشریت وجود داشته، اما در عصر مدرن به ابزاری بنیادین در سیاست، امنیت، دیپلماسی و جنگ سایبری بدل شده است.
در سیاست بینالملل، هیچ تصمیمی بدون پروفایلینگ شکل نمیگیرد. پیش از آنکه دولتی یک شریک انتخاب کند، فشاری وارد آورد یا حمایتی صورت دهد، ابتدا پروفایل آن ملت را مطالعه میکند: آیا متحد هستند؟ ماجراجو هستند؟ در هنگام ترس چگونه واکنش نشان میدهند؟ تا چه حد میتوان به آنها اعتماد کرد؟
۲. پروفایلینگ ملی: علم یا ابزار قدرت؟
پروفایلینگ ملی بر پایه تاریخ، فجایع، حافظه جمعی، تجربه جنگ و ارزیابی رفتارهای سیاسی شکل میگیرد. از منظر علمی، این یک ابزار تحلیلی است؛ اما از منظر سیاسی، اغلب به ابزاری برای کنترل بدل گشته است.
ملتی که پروفایل خویش را نمینویسد، ناچار است پروفایل ساختهشده توسط دیگران را بپذیرد. این پروفایل است که تعیین میکند آن ملت به عنوان یک شریک شناخته شود یا یک تهدید؛ به عنوان یک دستیار یا یک ابزار.
۳. کورد به عنوان ملتی پروفایلشده
در بیشتر سده بیستم، کوردها در نهادهای سیاسی و امنیتی بینالمللی به عنوان ملتی ماجراجو، با توانایی مقاومت، اما پراکنده و فاقد انسجام پروفایل شدهاند.
مقصود از واژه «ماجراجو» در اینجا، قضاوت منفی یا متهم کردن قیامهای کوردی نیست، بلکه تبیین شیوهای است که در پروفایلینگ سیاسی و امنیتی بینالمللی، قیامهای کورد به عنوان نیرویی علیه «وضع موجود» (Status Quo) و چارچوبهای سیاسی مستقر شناخته شدهاند.
این پروفایلینگ سبب شد که کوردها غالباً به عنوان یک نیروی تاکتیکی نگریسته شوند و نه یک شریک استراتژیک بلندمدت.
در دیپلماسی نیز کوردها بیشتر به عنوان «موضوع» بحث شدهاند تا «تصمیمگیرنده». فقدان دولت و چارچوبهای قانونی منجر به تضعیف صدای کورد در میزهای تصمیمگیری شده است، حتی در زمانهایی که در سنگر جنگ در اوج قدرت بودهاند.
۴. پروفایلینگ پنهان: دوران پیش از سایبر
پیش از گسترش اینترنت و رسانههای نوین، کوردها غالباً در حصار پروفایلینگ «ملت پنهان» قرار داشتند؛ ملتی بدون رسانه مستقل، بدون توان فریاد بینالمللی و در جغرافیایی بسته.
در این وضعیت، سرکوب و کشتار میتوانست بدون نظارت جهانی انجام شود و پروفایلینگ کوردها تنها در میان گزارشها و پروندههای امنیتی محبوس میماند.
۵. تحول در عصر سایبر: انتقال پروفایل
رشد تکنولوژی، اینترنت و شبکههای اجتماعی تغییری بنیادین ایجاد کرد. هر فرد به یک خبرنگار بدل شد، هر عکس و ویدیو به یک سند تبدیل گشت و جغرافیای بسته به جغرافیای دیجیتال تغییر یافت.
در این مرحله، کوردها این توانایی را یافتند که خود تصویرگر پروفایل خویش باشند و از پروفایلینگ خاموش به «پروفایلینگ صدادار» گذار کنند.
شیوه پروفایلینگ ملت از حالت کلاسیک به دیجیتال تغییر یافته است. برای این تغییر، در آینده طی مقالهای علمی به این تحولات پرداخته و تحلیل خواهد شد که چگونه باید خود را با شیوه پروفایلینگ دیجیتال به نفع منافع ملی وفق داد.
۶. چرا این مقاله آغازگر این سلسله نوشتار است؟
این مقاله بنیان این ایده را بنا مینهد که پروفایلینگ صرفاً یک موضوع روانشناختی نیست، بلکه عامل تصمیمات سیاسی، امنیتی و دیپلماتیک است.
مقالات بعدی در این زنجیره، این بنیان را در حوزههای مختلف عمیقتر کرده و شیوههای تأثیرگذاری آن را نشان خواهند داد.
۷. فرجام: پروفایلینگ به مثابه جنگی پنهان
در عصر معاصر، پروفایلینگ به شیوهای از جنگ پنهان بدل شده است؛ جنگی که از ذهنها آغاز و در تصمیمات سیاسی نمایان میشود.
برای ملت کورد، درک پروفایلینگ نه تنها یک موضوع علمی، بلکه یک ضرورت ملی است. ملتی که پروفایل خود را نشناسد، همواره در یک جنگ پنهان باقی خواهد ماند.
۸. پروفایلینگ چیست و چه اطلاعاتی ساختار پروفایلینگ ملی را میسازند؟
پروفایلینگ در معنای عمیقتر عبارت است از خلق یک تصویر ارزیابیشده از یک ملت تا بتوان رفتار، مواضع، احساسات و واکنشهای آن را در شرایط سیاسی، امنیتی و زمان جنگ پیشبینی کرد.
این تصویر تنها بر اساس یک موضوع ساخته نمیشود، بلکه از مجموعهای از اطلاعات و تجربیات گردآوریشده شکل میگیرد.
به طور کلی، پروفایلینگ ملت بر پایه این اطلاعات بنا میشود:
اطلاعات تاریخی: تاریخ قیام، شکست، سرکوب، فجایع و تعاملات بینالمللی. برای نمونه، تاریخ قیامهای ماجراجویانه کورد منجر به این شد که در بسیاری از جاها به عنوان ملتی «ماجراجو اما ناتمام» پروفایل شود.
اطلاعات روانشناختی ـ اجتماعی: فجایع و خاطراتی که در میان جامعه کوردی وجود دارد: خیانت، رهاشدگی، شکست و ضعف دیپلماسی. اینها بر این موضوع که کورد در هنگام فشار چه احساسی داشته باشد و چگونه واکنش نشان دهد، تأثیرگذار هستند.
اطلاعات سیاسی و سازمانی: شیوه سازماندهی سیاسی، تشتت حزبی، انسجام یا اختلافات داخلی. این نکته اغلب دلیلی بوده که کورد به عنوان یک نیروی تاکتیکی و نه استراتژیک پروفایل شود.
اطلاعات ژئوپلیتیک: موقعیت جغرافیایی کوردستان، روابط با کشورهای همسایه و واقع شدن کورد در میان چندین میدان جنگ و منفعت. این امر سبب شده که کورد غالباً به عنوان «منطقه تغییر جهت» پروفایل شود.
اطلاعات اقتصادی: توان خودگردانی اقتصادی، منابع و نیاز مراجع بینالمللی به منطقه. ضعف اقتصادی اغلب بخشی از پروفایلینگ ضعیف بوده است.
اطلاعات رسانهای و سایبری (در عصر نو): اطلاعات شبکههای اجتماعی، رسانههای دیجیتال و رفتارهای اینترنتی به بخش اصلی پروفایلینگ ملی تبدیل شدهاند. این امر پروفایلینگ کلاسیک را به پروفایلینگ دیجیتال تغییر داده است.
۹. ضرورتهای کورد برای فروپاشی پروفایلینگ کهن
اگر کورد ملتی پروفایلشده بوده است، این نیز حقیقت دارد که میتواند پروفایل جدیدی خلق کند.
چندین ضرورت بنیادین وجود دارد:
شناخت پروفایل کهن: نخستین گام این است که کورد خود بداند چگونه پروفایل شده است: به عنوان یک تهدید، به عنوان قیامگر یا به عنوان نیرویی ناتمام. بدون این آگاهی، تغییر غیرممکن است.
گذار از احساس به استراتژی: لازم است تصمیمات و واکنشها بر پایه احساس نباشند، بلکه بر پایه استراتژی و خوانش پروفایلهای بینالمللی اتخاذ شوند.
خلق یک پروفایل جدید: پروفایلی که کورد را به عنوان یک کنشگر سیاسی و دیپلماتیک معرفی کند، نه صرفاً به عنوان یک مسئله امنیتی.
بهرهگیری هوشمندانه از سایبر و دادهها: در عصر نوین، کنترل دادهها و رسانه بخش مهمی از پروفایلینگ است. کورد باید بیاموزد چگونه از دادههای خود محافظت کند و چگونه آنها را در جهت منافع ملی به کار گیرد.
آمادگی برای پروفایلینگ دیجیتال: کورد باید برنامهای داشته باشد تا از به کارگیری دادهها و اطلاعات به عنوان سلاحی پنهان علیه خود توسط دشمنان جلوگیری کند.
۱۰. فرجام و پیام اصلی
پیام اصلی این مقاله این است که پروفایلینگ همواره وجود دارد؛ اگر کورد خود پروفایل خویش را ترسیم نکند، دیگران آن را برایش خواهند نوشت.
در عصر سایبر و تکنولوژی، این جنگ بیش از هر زمان دیگری جنگِ ذهن، اطلاعات و دادههاست. درک این حقیقت، بنیان استقلال فکری و سیاسی ملت کورد است.
