توضیح: این مطلب ترجمه و بازنویسی گزارش خبرگزاری رویترز است و محتوای آن لزوماً بیانگر دیدگاهها و مواضع کوردستان میدیا نیست.
به گفته مقامهای کشورهای حاشیه خلیج فارس و شماری از تحلیلگران، ایران بر این باور است که میتواند با تبدیل مسیرهای تجاری، گذرگاههای دریایی و زیرساختهای انرژی خاورمیانه به اهرم فشار، هزینه رویارویی برای ایالات متحده را بهتدریج افزایش دهد و از این طریق واشنگتن را برای پذیرش خواستههای خود تحت فشار قرار دهد.
بر اساس این گزارش، تهران بهجای تلاش برای دستیابی به یک پیروزی قاطع نظامی، راهبرد «تشدید حسابشده» را دنبال میکند؛ راهبردی که هدف آن گسترش دامنه درگیری، بدون کشاندن منطقه به یک جنگ تمامعیار است.
به گفته این منابع، هدف ایران آن است که آمریکا و متحدانش را به این جمعبندی برساند که مهار بحران، پرهزینهتر از پذیرش خواستههای تهران درباره تنگه هرمز است.
پیام تهران، به گفته این منابع، آن است که اگر واشنگتن با ایجاد وضعیتی جدید که نقش پررنگتری برای ایران در تنگه هرمز قائل باشد موافقت نکند، دامنه درگیری میتواند از خلیج فارس فراتر رود.
به نوشته رویترز، ایران بر این باور است که با به خطر انداختن چندین گذرگاه دریایی و زیرساخت انرژی، میتواند موقعیت خود را در هرگونه مذاکرات آینده تقویت کند.
مایکل نایتس، پژوهشگر مؤسسه واشنگتن، به رویترز گفت: «ایران از همان ابتدا تلاش کرده است با گسترش گزینههای تشدید تنش، همواره ابزار تازهای برای افزایش فشار در اختیار داشته باشد؛ هر هفته یک جغرافیای جدید، یک نوع سلاح جدید یا یک هدف جدید.»
او افزود: «بزرگترین مزیت ایران این نیست که بتواند به آمریکا یا اسرائیل آسیب بزند؛ مزیت اصلی آن این است که میتواند به کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی آسیب وارد کند.»
فراتر از تنگه هرمز
رویترز مینویسد ایران پس از نشان دادن توانایی خود در مختل کردن رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز ــ گذرگاهی که پیش از آغاز جنگ حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت از آن عبور میکرد ــ اکنون این پیام را منتقل کرده است که هیچ گذرگاه دریایی راهبردی از احتمال اختلال مصون نیست.
به نوشته این گزارش، تهدیدهای ایران علیه دریای سرخ و زیرساختهای انرژی عربستان سعودی، بخشی از تلاش گستردهتر تهران برای افزایش هزینه حفاظت از تجارت جهانی و همزمان آزمودن میزان تحمل واشنگتن در برابر این اختلالهاست.
به گفته یکی از منابع کشورهای حاشیه خلیج فارس، فرماندهان سپاه پاسداران معتقدند «میتوانند دستاورد بیشتری کسب کنند.»
به گفته این منبع، مقامهای ایرانی بر این باورند که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در آستانه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر تمایلی به گرفتار شدن در یک جنگ بزرگ دیگر در خاورمیانه ندارد.
این منبع افزود: «ایرانیها معتقدند با گسترش جنگ و افزایش فشار، ترامپ سرانجام عقبنشینی خواهد کرد. ترامپ تصور میکند میتواند با وارد کردن ضربات سنگین، ایران را پای میز مذاکره بکشاند، اما ایران تسلیم نخواهد شد.»
تشدید تنش برای گرفتن امتیاز
رویترز مینویسد همین ارزیابی، مبنای راهبرد مذاکره ایران را تشکیل میدهد.
ترامپ گفته بود مذاکرات با ایران روز دوشنبه برگزار خواهد شد؛ اظهاراتی که پس از اعلام تعلیق حملهای قریبالوقوع به ایران با هدف فراهم کردن زمینه توافق درباره بازگشایی تنگه هرمز مطرح شد. با این حال، تهران اعلام کرد در حال حاضر هیچ گفتوگویی با آمریکا در جریان نیست.
یک منبع بلندپایه ایرانی به رویترز گفت رهبران جمهوری اسلامی به این نتیجه رسیدهاند که انعطافهای پیشین تنها به افزایش فشار آمریکا منجر شده و همین امر این باور را تقویت کرده است که پیش از آغاز مذاکرات جدی، باید اهرم فشار ایجاد شود.
به گفته این منبع، تهران معتقد است ترامپ هرگونه امتیازدهی را نشانه ضعف تلقی میکند و تنها در برابر فشار واکنش نشان میدهد.
مایکل سینگ، پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن، نیز به رویترز گفت ایران همچنان خود را در موقعیت برتر میبیند، زیرا تصور میکند دولت ترامپ هنوز درباره میزان آمادگی خود برای تشدید اقدامات نظامی به جمعبندی نرسیده است.
او گفت: «ایرانیها در تلاشاند از این برتری استفاده کنند. آنها به دنبال تثبیت حاکمیت بر تنگه و اعمال نوعی کنترل گزینشی بر این آبراه هستند.»
آلن آیر، دیپلمات پیشین آمریکا و کارشناس مسائل ایران، نیز گفت تهران راهبرد بازدارندگی را دنبال میکند تا آمریکا را به پایان دادن به محاصره و توقف حملات نظامی وادار کند.
او افزود: «ایران نمیخواهد آمریکا تعیینکننده روند تحولات باشد.»
به نوشته رویترز، محور اصلی اختلاف دو طرف، آینده اداره تنگه هرمز است. به گفته منابع منطقهای، عمان پیشنهاد مورد حمایت کشورهای حاشیه خلیج فارس را برای مدیریت این آبراه، از جمله دریافت داوطلبانه هزینه خدمات از کشتیها، به ایران ارائه کرده است.
در مقابل، تهران خواهان اختیارات اداری بر تنگه هرمز و امکان دریافت هزینه خدمات از کشتیهای عبوری است، در حالی که واشنگتن هرگونه دریافت هزینه را رد کرده و بر بینالمللی ماندن این آبراه و عدم کنترل ایران بر آن تأکید دارد.
راهبرد فرسایشی ایران
رویترز مینویسد گسترش تهدیدها از تنگه هرمز به سایر گذرگاههای دریایی، موجب شده تمرکز قدرتهای منطقهای و غربی بیش از آنکه بر افزایش فشار علیه ایران باشد، بر حفاظت از مسیرهای تجاری و زیرساختهای انرژی قرار گیرد.
به گفته منابع کشورهای حاشیه خلیج فارس، ائتلاف دریایی به رهبری عربستان سعودی نمونهای از این رویکرد است؛ چارچوبی دفاعی که بر اسکورت کشتیهای تجاری، تبادل اطلاعات و حفاظت از خطوط کشتیرانی متمرکز است، نه رویارویی مستقیم با ایران.
مایکل نایتس این ائتلاف را با مأموریت اروپایی «آسپیدس» در دریای سرخ مقایسه کرد که هدف آن حفاظت از کشتیهای تجاری است، نه تغییر موازنه نظامی.
به نوشته رویترز، از نگاه تهران همین تغییر تمرکز، نشانهای از موفقیت راهبرد ایران است. ایران، هرچند توان رویارویی مستقیم با قدرت نظامی آمریکا را ندارد، اما میتواند با وادار کردن دولتها و نیروهای دریایی به اتخاذ موضعی دفاعی، هزینههای قابلتوجهی بر آنها تحمیل کند.
این گزارش میافزاید هر تهدید تازه در تنگه هرمز، بابالمندب یا دیگر گذرگاههای دریایی، منابع و هزینه بیشتری برای حفظ جریان تجارت جهانی میطلبد.
رویترز در پایان مینویسد رهبران ایران ظاهراً بر این باورند که میتوانند فشار اقتصادی را بیش از ائتلاف تحت رهبری آمریکا تحمل کنند؛ ائتلافی که ناچار است اختلالهای مکرر در تجارت جهانی و بازارهای انرژی را مدیریت کند.
به گفته ری تاکیه، پژوهشگر شورای روابط خارجی آمریکا و مشاور پیشین وزارت خارجه این کشور در امور ایران، تهران امیدوار است با نشان دادن توانایی خود در گسترش بحران، شرایط هرگونه مذاکرات احتمالی را تعیین کند.
او گفت: «اگر قرار باشد مذاکراتی انجام شود، ایران میخواهد چارچوب آن را تعیین کند. هر دو طرف، تشدید تنش را با تشدید تنش پاسخ میدهند.»
رویترز نتیجه میگیرد که در شرایط کنونی، نه واشنگتن و نه تهران نشانهای از عقبنشینی بروز ندادهاند و این خطر همچنان وجود دارد که راهبردی که برای افزایش اهرم فشار طراحی شده، به درگیریای تبدیل شود که هیچیک از دو طرف نتوانند آن را بهطور کامل کنترل کنند.
