✍️محسن یگانه
وقتی یک کولبر دیگر در مرز بانه با شلیک نیروهای مرزبانی جان میدهد، فقط یک انسان کشته نشده است؛ دو کودک پدرشان را از دست دادهاند و یک خانواده دیگر به سوگ و بیپناهی محکوم شده است.
بهمن خدری ۳۴ سال داشت؛ پدر دو فرزند بود و برای گذران زندگی به مرز رفته بود. بنا بر گزارش شبکه حقوق بشر کوردستان، او بر اثر تیراندازی نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی در منطقه مرزی بانه کشته شده است. این دومین مورد گزارششده از کشتهشدن کولبران با شلیک نیروهای مرزبانی در این شهرستان طی یک هفته است.
سیوچهار سالگی، سنی نیست که انسانی بهجای بازگشت به خانه، نامش در فهرست کشتهشدگان مرز ثبت شود. دو فرزند بهمن خدری حالا با غیبت پدری روبهرو هستند که برای تأمین نان خانه از جان خود مایه گذاشت. این خانواده نه در میدان جنگ بوده، نه درگیر یک منازعه مسلحانه؛ بلکه با فقر و ناچاری دستوپنجه نرم میکرده است. مرگ او پرسشی تلخ و روشن پیش روی جامعه میگذارد: چگونه ممکن است انسانی برای تأمین ابتداییترین نیازهای خانوادهاش به مرز برود و گلوله نصیبش شود؟
مرزی که نان را به خطر مرگ تبدیل کرده است
کولبری را نمیتوان با چند واژه اداری مانند «تردد غیرمجاز» توضیح داد و از کنار جان انسانها گذشت. پشت هر کولبر، داستان یک بازار کار ویرانشده، فرصتهای شغلی ازدسترفته، سرمایهگذاریهای ناکافی، محرومیت انباشته و اقتصادی قرار دارد که برای بخش بزرگی از مردم مناطق مرزی امکان زندگی آبرومندانه فراهم نکرده است.
در چنین وضعی، کولبری به «اشتغال زیر آتش» تبدیل میشود؛ کاری که مزدش ناچیز است، خطرش دائمی و امنیتش تقریبا هیچ. انسان برای زنده ماندن کار میکند، اما خود کار به تهدیدی برای زنده ماندنش بدل میشود. این همان «مالیات مرگ بر فقر» است؛ هزینهای که فقیرترین مردم میپردازند، بیآنکه در تصمیمگیری درباره سرنوشت اقتصاد و مرز سهمی داشته باشند.
جمهوری اسلامی دهههاست که مناطق مرزی کوردستان را با نگاه امنیتی اداره کرده، اما امنیتیسازی مرزها نتوانسته جای توسعه، اشتغال و رفاه را بگیرد. وقتی فرصتهای قانونی و پایدار محدود میشوند، وقتی اقتصاد محلی امکان رشد پیدا نمیکند و وقتی راههای معیشت به بنبست میرسند، خطر به زندگی روزمره مردم منتقل میشود. در این سازوکار، فقر تولید میشود و مردم فقیر باید بهای آن را با جان خود بپردازند.
شلیک به کولبر؛ پاسخ به کدام مسئله؟
اگر بهمن خدری و پیش از او کولبران دیگری در همین منطقه با شلیک نیروهای مرزبانی کشته شدهاند، افکار عمومی حق دارد بداند در این تیراندازیها چه اتفاقی افتاده است. آیا هشدار داده شده بود؟ آیا امکان بازداشت بدون استفاده از سلاح وجود داشت؟ آیا ضرورت و تناسب استفاده از نیروی مرگبار رعایت شده بود؟ چه نهادی مسئول تحقیق مستقل و پاسخگویی است؟
جانباختن یک شهروند در مرز نباید با یک خبر کوتاه، چند خط تسلیت و سپس سکوت اداری به پایان برسد. خانواده بهمن خدری حق دارد حقیقت را بداند و عدالت را مطالبه کند. هیچ مأموریتی، هیچ دستور اداری و هیچ عنوان امنیتی نمیتواند نقض حق حیات شهروندان را بیپاسخ بگذارد.
مرزهای کوردستان نباید به جغرافیای بیصدای مرگ تبدیل شوند؛ جایی که نام قربانیان ثبت شود، اما علت و مسئولیت مرگشان در تاریکی بماند. «عادیسازی مرگ» خطر دیگری است که در کنار شلیک گلوله شکل میگیرد: تکرار خبر کشتهشدن کولبران تا جایی که جامعه به شنیدن آن عادت کند. نباید اجازه داد نام یک پدر، یک فرزند و یک انسان زحمتکش به عددی در آمار هفتگی تبدیل شود.
بهمن خدری دیگر به خانه بازنمیگردد. دو فرزند او باید با جای خالی پدر بزرگ شوند؛ خانوادهای دیگر باید با اندوهی سنگین و آیندهای نامطمئن زندگی کند. این فقط مصیبت یک خانواده نیست؛ سندی از هزینه انسانی سیاستی است که بهجای گشودن راه زندگی، مرز را به میدان خطر برای محرومترین شهروندان تبدیل کرده است.
هیچ نانی نباید به قیمت جان انسان تمام شود. هیچ پدری نباید برای سیر کردن فرزندانش، قربانی گلوله شود.