به گزارش رویترز، ایران در تلاش است به یک توافق موقت و محدود با آمریکا دست یابد تا ضمن کاهش فشارهای فزاینده اقتصادی و ایجاد ثبات در داخل کشور، از دادن امتیازهای اساسی در برنامه هستهای خود اجتناب کند.
سه منبع ایرانی نزدیک به مراکز تصمیمگیری به رویترز گفتهاند این رویکرد ادامه راهبردی آشنای جمهوری اسلامی است؛ راهبردی که بر تحمل فشارها، پرهیز از مصالحههای غیرقابل بازگشت و حفظ روند مذاکرات بدون تغییر در مواضع اصلی استوار است.
به گفته این منابع، مقامهای ایرانی توافقی محدود را راهی برای خریدن زمان، دستیابی به منابع مالی و مهار خطرات ناشی از وخامت اوضاع اقتصادی در داخل کشور میدانند، بیآنکه ناچار به حل اختلافات اصلی با واشینگتن شوند.
این تحولات در حالی رخ میدهد که پس از حملات آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه و گسترش درگیریها در منطقه، نگرانیها درباره امنیت تنگه هرمز افزایش یافته است؛ آبراهی که حدود یکپنجم صادرات جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور میکند.
با وجود برقراری آتشبس شکننده در اوایل آوریل، سه ماه پس از آغاز جنگ، دو طرف همچنان در وضعیت بنبست قرار دارند. محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و کنترل ایران بر تنگه هرمز به تداوم فشار متقابل میان دو طرف انجامیده و در عین حال خطر ازسرگیری درگیریها همچنان پابرجاست.
رویترز مینویسد در چنین شرایطی، تهران و واشینگتن انتظارات خود را از دستیابی به یک توافق جامع کاهش دادهاند و اکنون در حال بررسی یک «یادداشت تفاهم» یا توافق موقت هستند که هدف آن جلوگیری از بازگشت به درگیری مستقیم و به تعویق انداختن اختلافات اصلی بر سر برنامه هستهای ایران است.
بر اساس این گزارش، ایران در چارچوب چنین توافقی بهدنبال پایان درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، دسترسی به میلیاردها دلار درآمد نفتی، دریافت معافیت برای صادرات نفت خام، لغو محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و حفظ اهرم فشار خود بر تنگه هرمز است.
این چارچوب بر کاهش موقت تنشها و بازگشایی تدریجی مسیر کشتیرانی متمرکز خواهد بود، در حالی که موضوعات اصلی از جمله ظرفیت غنیسازی اورانیوم و ذخایر اورانیوم با غنای بالا، از جمله اورانیوم ۶۰ درصدی، همچنان حلنشده باقی خواهند ماند.
الکس وطنخواه، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات خاورمیانه در واشینگتن، به رویترز گفته است که محاسبات تهران بیش از آنکه تحت تأثیر ملاحظات نظامی باشد، از فشارهای اقتصادی و نااطمینانی نسبت به آینده ناشی میشود.
او گفته است: «رهبران ایران دریافتهاند که زمان لزوماً به نفع آنها نیست و به نظر میرسد به این جمعبندی رسیدهاند که گفتوگو، حتی در سطحی محدود، بهتر از ورود به دورهای نامحدود از فرسایش اقتصادی و نااطمینانی است؛ وضعیتی که میتواند بهتدریج توان حکومت برای اداره امور داخلی و اعمال نفوذ در خارج از کشور را تضعیف کند.»
رویترز همچنین مینویسد که موفقیت مذاکرات برای هر دو طرف اهمیت زیادی دارد. از یک سو، رئیسجمهور آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز و مهار قیمت سوخت در داخل آمریکا تحت فشار قرار دارد و از سوی دیگر باید با انتقاد چهرههای تندرو در حزب جمهوریخواه درباره هرگونه امتیازدهی به تهران مقابله کند.
در مقابل، جمهوری اسلامی نیز با فشارهای داخلی روبهرو است. سالها تحریم، سوءمدیریت اقتصادی و درگیریهای نظامی به افزایش تورم، کاهش ارزش پول ملی و افت سطح زندگی شهروندان منجر شده است.
به گفته منابع آگاه، ورود منابع مالی کوتاهمدت یکی از انگیزههای اصلی تهران برای پیگیری توافق موقت است، زیرا میتواند به تداوم فعالیت اقتصاد، کاهش فشارهای فوری و جلوگیری از اوجگیری دوباره ناآرامیها کمک کند.
رویترز در ادامه یادآور میشود که در ماه ژانویه، نیروهای امنیتی و سپاه پاسداران در جریان سرکوب اعتراضات سراسری ناشی از نارضایتیهای اقتصادی، هزاران نفر را کشتند.
حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر مؤسسه آلمانی امور بینالملل و امنیت، نیز گفته است که یک یادداشت تفاهم میتواند به کاهش نگرانیها درباره تابآوری بلندمدت نظام سیاسی ایران کمک کند.
به گفته او، پایان درگیری، کاهش فشار اقتصادی، کاستن از فشار نظامی آمریکا پیرامون ایران و فراهم شدن فرصت بازسازی میتواند از فرسایش تدریجی ظرفیت حکمرانی دولت جلوگیری کند.
رویترز در پایان مینویسد که تنگه هرمز همچنان مهمترین اهرم فشار ایران محسوب میشود. به گفته منابع آگاه، در میان مقامهای جمهوری اسلامی این آبراه بیش از آنکه یک ابزار چانهزنی موقت تلقی شود، بهعنوان یک دارایی راهبردی پایدار دیده میشود.
یکی از این منابع به رویترز گفته است: «توافق محدود عملاً شرایط پیش از جنگ را احیا میکند، بدون آنکه ایران مجبور شود در برابر خواستههای واشینگتن عقبنشینی کند. با آغاز جنگ، ترامپ کنترل تنگه هرمز را به ایران هدیه داد.»
