حەسەن قارەمانی
هەندێک ناو هەر هی مرۆڤەکان خۆیانن، بەڵام هەندێکی تریان بەهۆی ڕووداوە ئازاربەخش و مێژووییەکانەوە، لە خودی کەسەکە گەورەتر دەبن. «ژینا ئەمینی» یەکێکە لەو ناوانەیە کە بووەتە هێمای تێکۆشان بۆ ئازادی.
دوای چوار ساڵ لە گیانلەدەستدانی، ناوی ژینا لە کوردستان و ئێراندا دەزرینگێتەوە. لە گۆرانی، بیرەوەری، دەنگی ژنان و لەنێو نەوەکاندا دەبیسترێت؛ نەوەیەک کە ڕەتی دەکاتەوە ئازادی وەک بەخشیشێک ببینێت. ژینا کچە گەنجێکی کوردی خەڵکی سەقز بوو. ژیانێکی لە پێش بوو، بنەماڵەکەی لە دەوروبەریدا بوون و خەونەکانی هەرگیز دەرفەتی بەدیهاتنیان نەبوو؛ بەڵام گیانبەختکردنی، ئاراستەی مێژووی گۆڕی.
ئەوەی بە خەم و پەژارەی ژینا دەستی پێ کرد، زۆر زوو بوو بە بزووتنەوەیەک کە سنووری بنەماڵە و کوردستانی تێپەڕاند. «ژن، ژیان، ئازادی» بوو بە یەکێک لە بەهێزترین دروشمەکانی بەرەنگاربوونەوەی زۆرداری لە سەردەمی ئێمەدا.
بۆیە دوای چوار ساڵ، پرسیارەکە تەنیا ئەوە نییە کە چی بەسەر ژینادا هات؛ پرسیارەکە ئەوەیە: ناوی «ژینا» چی بەسەر ئێمەدا هێناوە؟
ڕەنگە هەر ئەمەش وای کردبێت چیرۆکەکە ئەوەندە بەئازار بێت. لە پشت هەموو هێمایەکی مێژووییەوە، مرۆڤێک هەیە: ڕووخسارێک، دەنگێک، ماڵێک، بنەماڵەیەک و ژیانێک کە دەکرا بەردەوام بێت.
لە سەروبەندی یادی چوارەمین ساڵوەگەڕدا، ئەمجەد ئەمینی و موژگان ئیفتخاری، باوک و دایکی ژینا، بەرگری لە یادەوەریی کچەکەیان دەکەن. پەیامەکەیان هەم خەم و پەژارەی کارەساتی لەدەستدانی ژینا لەخۆدەگرێت و هەم ئەو قەناعەتەی کە نابێت ناوەکەی لە مێژووی کوردستاندا بسڕدرێتەوە.
ژینا چیتر پێویستی بە ناونیشانێکی سیاسی نییە بۆ ئەوەی مێژوویی بێت. ئەو کچە بوو بە بەشێک لە مێژوو، چونکە خەڵک ناوی ئەویان کردە داواکاری بۆ کەرامەت. بنەماڵەکەی هەڵگری خەم و پەژارەن، خەڵکیش هەڵگری یادەوەرییەکەن؛ یادەوەرییەک کە بووەتە بەشێک لە خەباتی ئازادیی داهاتوو.
ژینا لە کوردستان لەدایک بووە؛ هەر بۆیە مەحاڵە چیرۆکی گیانبەختکردنی ئەو کچە بگێڕدرێتەوە بەبێ ئەوەی باسی کوردستان بکرێت. بۆ کورد، «ژن، ژیان، ئازادی» زیاترە لە دروشمێکی سیاسی؛ پوختەی ئەزموونێکی دوورودرێژی خەباتە بۆ شوناس و کەرامەتی مرۆیی.
کاتێک خەڵک پاش گیانبەختکردنی ژینا، دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی»یان بردە سەر شەقامەکان، وێنەی ژینا لە نێو کۆمەڵگەی کوردستان، ئێران و جیهانیشدا گۆڕا. ژینا ئیتر تەنیا کەسێک نەبوو کە مێژوو کاریگەریی لەسەر دابنێت؛ بەڵکوو بوو بەو کەسەی کە داوای گۆڕینی مێژووی دەکرد. ڕەنگە ئەمە گەورەترین گرنگیی میراتی ژینا بێت.
ژینا تەنیا بۆ ژنان نەبوو بە هێما، بەڵکوو بوو بە سیمای ئەگەری یەکخستنی ئازادیی ژنان، کەرامەتی تاکەکەسی و مافی کۆمەڵگەیەک بۆ ژیانێکی شایستەتر.
ئایا کوردستان دەتوانێت ببێتە هێزێکی پێشەنگ بۆ داهاتووی ئێران؟ ئایا کوردستان دەتوانێت ببێتە یەکێک لە گرنگترین هەڵگرانی بیرۆکەکان بۆ ئێرانێکی ئایندە، دێموکراتیک و فرەیی؟
ڕەنگە وەڵامی ئەو پرسیارە «بەڵێ» بێت. کوردستان لە ڕێگەی «ژن، ژیان، ئازادی»یەوە، بیرۆکەیەکی سیاسیی داڕشتووە کە مانایەکی زۆر لەودیوی دانیشتووانی کوردەوە هەیە. پەیوەندی بەو ڕاستییەوە هەیە کە ئازادی لەسەر ژێردەستەیی ژن بنیات نانرێت، کەرامەتی مرۆڤ ناتوانێت پشت بە ڕەگەز و نەژاد ببەستێت و کۆمەڵگەیەکیش ناتوانێت بەڕاستی ئازاد بێت ئەگەر هەندێک کەس ناچار بکرێن بەبێ مافی سیاسی و کولتووری بژین.
ئەگەر ڕۆژێک ئێران گۆڕانکارییەکی قووڵی دێموکراتیکی بەسەردا بێت، ئەزموونەکانی کوردستان دەتوانن ڕۆڵێکی بەرچاو بگێڕن.
میراتی ژینا تەنیا بۆ کوردستان نییە؛ ژینا کورد بوو و دەبێت ڕێز لە ناو، بنەچە و ناسنامەی کوردیی ئەو بگیرێت، بەڵام دەرەنجامی مەرگی ئەو، زۆر لە دەرەوەی سنوورەکانی کوردستان دەنگی دایەوە.
خەڵکی تاران، شیراز، ئیسفەهان، بەلووچستان، ئازەربایجان و چەندین ناوچەی تری ئێران، دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی»یان بیست. خەڵکی سەرانسەری ئێران، دەستیان کرد بە بەرزڕاگرتنی ناوی ژینا.
ئەمە بەو مانایە نییە کە ناکۆکیی نێوان پێکهاتەکانی ئێران نەماوە، بەڵکوو بەو مانایەیە کە ناوی ژینا ئەگەری خوڵقاندنی چیرۆکێکی هاوبەشی دروست کردووە.
ئایندەی ئێران بە جێگرتنەوەی شوناسێک بە شوناسێکی تر دروست نابێت، تەنیا بە ڕێگەدان بە بوونی شوناسە جیاوازەکان بە کەرامەتەوە دەتوانرێت بنیات بنرێت:
کورد دەبێ کورد بێت؛
بەلووچەکان دەبێ بەلووچ بن؛
ئازەرییەکان دەبێ بتوانن بە ناسنامەی خۆیانەوە بژین؛
عەرەب، فارس، تورکمان و گەلانی تر دەبێ بتوانن بەبێ ترس زمان و کولتووری خۆیان بپارێزن؛
و ژنان بتوانن بژین بەبێ ئەوەی جەستەیان ببێتە موڵکی دەوڵەت.
چوار ساڵ کاتێکی زۆرە لە ژیانی مرۆڤدا، بەڵام لە مێژوودا چوار ساڵ دەتوانێت سەرەتای شتێکی زۆر گەورەتر بێت. مەرگی ژینا بزووتنەوەیەکی دروست کرد، بەڵام بزووتنەوەکان دەبێت لە شوێنێکدا ببن بە بیرۆکە، دامەزراوە و دیدگای داهاتوو. ئەگەر «ژن، ژیان، ئازادی» وەک زیاتر لە هاوارێکی مێژوویی بمێنێتەوە، دەبێت جەوهەری ئەم وشانە لەو کۆمەڵگەیەدا ڕەنگ بداتەوە کە نەوەکانی داهاتوو دەیانەوێت بنیاتی بنێن.
واتە: دێموکراسی، سەروەریی یاسا، مافی تەواوی ژنان، پاراستنی زمان و کولتووری نەتەوەکان، ئازادیی ئایین و ئازادبوون لە زۆرەملێی ئایینی و فرەییی سیاسی. لە سەرووی هەمووشیانەوە، واتە: هیچ حکوومەتێک بۆی نەبێت کەرامەتی مرۆڤ وەک دیارییەک مامەڵەی لەگەڵدا بکات کە دەوڵەت بتوانێت هەر کاتێک بیەوێت، لێی وەربگرێتەوە.
کوردستان دەتوانێت لەم ڕووەوە بەشدارییەکی گرنگ بکات. ڕەنگە میراتی سیاسیی ڕاستەقینەی ژینا لێرەدا بێت: نەک لەوەی کێ دەبێت لە دەسەڵاتدا بێت، بەڵکوو لەوەی دەسەڵات دەبێ خزمەت بە چ جۆرە کۆمەڵگەیەک بکات.
ئەگەر ئێرانی ئایندە دێموکراتیک بێت، دەوڵەت دەبێت هی هەموو نەتەوەکان بێت، نەک بە پێچەوانەوە. نابێت هیچ ژنێک ناچار بێت لەسەر مافی جەستەی خۆی لەگەڵ دەوڵەت دانوستان بکات. نابێت هیچ بنەماڵەیەک بترسێت لەوەی ڕۆژێک ناوی منداڵەکەیان ببێتە پاساوێک بۆ تاوانبارکردنی سیاسی.
کوردستان دەتوانێت ببێتە نموونەیەکی گرنگ و هێزێکی سیاسی لەم دیدگایەدا، بەڵام ئەمە بەرپرسیارێتیشی دەوێت.
دوای چوار ساڵ، هێشتا پرسیارێک ماوە کە کەس ناتوانێت پەردەی بەسەردا بپۆشێت: ئێمە دەمانەوێت داهاتوو چۆن بێت؟
ئایا ژن دەبێت بتوانێت بەبێ ترس بە شەقامدا بڕوات؟ ئایا مرۆڤەکان دەبێت بتوانن بە زمانەکەی خۆیان قسە بکەن بەبێ ئەوەی شەرم بکەن؟ ئایا کوردستان دەبێت وەک کوردستان بمێنێتەوە بەبێ ئەوەی ناسنامەکەی وەک هەڕەشە ببینرێت؟ ئایا ئێران دەبێ وڵاتێک بێت کە هەموو نەتەوەکان و کولتوورە جیاوازەکان بۆ مانەوەیان ناچار نەبن شەڕی یەکتر بکەن؟
ئەمانە ئەو پرسیارانەن کە ناوی ژینا زیندوو دەکەنەوە.
مێژوو کۆتایی نەهاتووە. شەهیدبوونی ژینا جێی خەم و پەژارەیە، بەڵام ناوەکەی بووەتە هێمای تێکۆشان بۆ ئازادی و متمانە بە داهاتوو.
دوای چوار ساڵ، کەس ناتوانێت بە وردی بڵێت ئێران لە داهاتوودا بە چ ئاقارێکدا دەچێت، یان کوردستان چ ڕۆڵێک دەگێڕێت، بەڵام حەقیقەتێک ئاشکرایە: ژینا ئەمینی بووەتە هێمایەکی نەبڕاوە. دوای شەهیدبوونی ژینا نەوەیەک هاتە دەنگ، ژنان ڕاپەڕین، لە هەموو جیهان دەنگی کورد بیسترا و خەڵکێکی زۆر لە ئێران تێگەیشتن کە ئازادیی ژن، لە ئازادیی کۆمەڵگە جیا ناکرێتەوە.
هەر بۆیە میراتی ژینا لە مردن گەورەترە. میراتەکەی دیدگایەکە بۆ کۆمەڵگەیەک کە تێیدا ژنان ئازادن، ژیان خاوەن بەهایە و مرۆڤەکان بڕیاردەری چارەنووسی خۆیانن؛ هەر لەبەر ئەوەیە دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی» هەمیشە بە زیندوویی دەمێنێتەوە.
بۆ تێگەیشتن لە زەینی حکوومەتە دەسەڵاتدارەکان و پێکهاتەکانی دەسەڵاتی حاکم لە ئێراندا، دەبێت سەد ئەوەندەی ئەوان، ئێمە وڵاتی خۆمان، کوردستانمان خۆشبوێت. ئەمە پێویستی بەوەیە کە ئێمە بە قووڵی وڵات، مێژوو و گەلەکەمان بناسین؛ ئەو کات دەزانیت بەرامبەرەکەت چۆن بیر دەکاتەوە، ئەوکاتەیە کە دەبێت لە هەموو ساتێکدا خاوەندارێتی لە خاک و زمانەکەت و کوردستان بکەیت. تێگەیشتن لە نەیارەکەمان، واتە تێگەیشتن لە چۆنیەتیی کارکردنی سیاسەتەکانیان، ئەو ئامانجانەی بەدوایانەوەن و ئەو شێوازانەی کە بەکاریان دەهێنن. بۆیە دەبێت بەرپرسیارێتیی ئێمە ڕوون بێت: پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی و هەروەها پتەوبوون لەسەر مافە مێژوویی و سیاسییەکانمان بۆ کوردستان.
