ئاگری باڵەکی

بەراوردی دوو ڕەفتاری جیاوازی حکوومەت بەرامبەر بە سووتانی دارستانەکان

بەراوردی پارێزگاکانی باکووری ئێران - هیرکانی - و پارێزگاکانی ڕۆژاوای ئێران/کوردستان – زاگرۆس  بە ئاماژەکردن بە ئامار، ژمارەکان و دووفاقییەتی سیاسی"

 

دەروازە: قەیرانێکی نایەکسان

لە دەیەی ڕابردوودا، سووتانی بەرفراوانی دارستانەکان لە ئێران بووەتە قەیرانێکی ژینگەیی مەترسیدار. بەڵام ئەوەی ئەم کێشەیە ئاڵۆزتر دەکات، بریتییە لە نایەکسانی لە ڕادەی کاردانەوە و تەرخانکردنی ئیمکانات لەلایەن حکوومەتەوە لە نێوان ناوچە جیاجیاکاندا.

ڕەفتاری حکوومەتی ئێران بەرامبەر بە ئاگرکەوتنەوەکانی دارستان و لێڕەوارەکان، دوو ڕووی تەواو جیاوازی نیشانداوە. ئەم دووفاقییەتییە لە کار و کردەوەدا، تەنها لە پرۆسەی کۆنترۆڵکردنی ئاگردا نییە، بەڵکو لە زۆر بواری دیکەی ژینگەیی، ئابووری و نەتەوەییدا جیاوازییەکی زۆری دروست کردووە.

تەوەرەی سەرەکیی وتار

ئەم وتارە هەوڵدەدات ئەم دووفاقییەتییە (دوو ڕەفتاری جیاوازە) شرۆڤە بکات و بناغەیەکی بۆ دابنێت. لێکۆڵینەوەکە بە پشت بەستن بە:

ژمارە و ئامارە ڕاستەقینەکان،

ڕاپۆرتە زانستییەکان،

شیکردنەوەی پێکهاتەی سیاسی و بڕیارەکانی ناوەند،

هەوڵدەدات جیاوازییەکانی نێوان سیاسەتی حکوومەت بۆ باکوور (وێناکراو بە 'پێشینە') و زاگرۆس (وێناکراو بە 'پەراوێزخستن') بە بەڵگەوە بخاتەڕوو.

بەراوردی ژمارەیی: جیاوازی لە قەبارەی زیان و خێرایی کۆنترۆڵکردن

بە تایبەتی، بەراوردکردنی زیانەکانی دارستانەکانی باکوور (گیلان–مازەندەران–گوڵستان) لەگەڵ ناوچە کوردستانیەکانی زاگرۆس (کوردستان، کرماشان، ئیلام)، ئامارێکی شۆکهێنەر دەخاتەڕوو:

ڕووبەری سووتاو و تێکچووی دارستانەکان (ساڵانی ١٣٩٠–١٤٠٢)

بەپێی ڕاپۆرتی فەرمی ڕێکخراوی دارستانەکان و سەرچاوە سروشتییەکانی ئێران:

ناوچە

بڕی دارستانی لەدەستدراو

ڕێژەی ئاگری کۆنترۆڵکراو لە سەرەتادا

ڕێژەی ئاگری کۆنترۆڵنەکراو (یان درەنگ کۆنترۆڵکراو)

زاگرۆس (کوردستان)

نزیکەی ١١٠،٠٠٠هێکتار

٣٠٪

نزیکەی ٧٠٪

باکووری ئیران(هیرکانی)

نزیکەی  ٥٠،٠٠٠ هێکتار

٨٥٪

تەنیا نزیکەی ١٥٪

دەرەنجامی ژمارەیی:

ڕادەی زیانی دارستانەکان لە ناوچەی زاگرۆس دوو ئەوەندەی باکووری ئێرانە.

ئەم جیاوازییە گەورەیە زیانی ١١٠,٠٠٠هێکتار لە بەرامبەر ٥٠,٠٠٠هێکتار، لەگەڵ توندترین جیاوازیدا لە خێرایی کوژاندنەوە (کۆنترۆڵی ٧٠٪ی ئاگرەکان لە زاگرۆس دواخراوە ، بەڵگەی بەهێزن لەسەر جێبەجێکردنی سیاسەتێکی دووفاقییەتی کە تێیدا ژینگەی کوردستان و زاگرۆس بە ئاشکرا فەرامۆش کراوە.

. قوربانییانی مرۆیی: دووفاقییەتی لە بەهای ژیاندا

جیاوازیی ڕەفتاری حکوومەت لە ناردنی ئامێر و ئیمکاناتدا، بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بووەتە هۆی گۆڕانی ژیانی خەڵک بۆ مەترسییەکی گەورە، بە تایبەتی لە ناوچەکانی زاگرۆس.

بەپێی ڕاپۆرتە فەرمییەکان، ناوخۆیییەکان و میدیایییەکان:

ناوچە

ژمارەی قوربانییان (لە ماوەی ١٠ ساڵی ڕابردوودا)

پێگەی قوربانییەکان

شیکردنەوەی دۆخەکە

کوردستان و زاگرۆس

لانیکەم ٢٠تا ٢٣ کەس

خۆبەخشان و چالاکوانانی ژینگەپارێز

خەڵک ناچار بوون بە دەستی بەتاڵ و بێ ئامێر ڕووبەڕووی ئاگر ببنەوە، چونکە ئیمکاناتی حکوومەت گەیشتنە بە ناوچەکە دواخراوە.

باکوور (شیمال)

کۆی گشتی کەمتر لە ٥کەس

زۆربەیان هێزە فەرمییەکانی ئاگرکوژێنەوە

کاردانەوەی خێرا و بوونی کەرەستەی حکوومەت (وەک هەلیکۆپتەر) ڕێگری لە قوربانیی زۆری خەڵکی سڤیل کردووە.

هۆکاری جیاوازییەکە :

جیاوازیی سەرەکیی لە ژمارەی قوربانییەکاندا بەڕوونی ئاماژە بە سیاسەتێکی نادادپەروەرانە دەکات:

لە باکووری ئێران:  ئامێر و کەرەستەی حکوومەتی (وەک هێزەکانی ئاگرکوژێنەوەی فەرمی، یان هێزی ئاسمانی) ئامادەن و کاری سەرەکیی کۆنترۆڵکردن دەگرنە ئەستۆ.

لە کوردستان (زاگرۆس): خەڵک ناچارن خۆیان "بە بێ ئامێر"  و بە کەمترین کەرەستەی سادە بچنە ناو ئاگرەکەوە. ئەمەش مەترسیی گیان لەدەستدانی بە شێوەیەکی قووڵ زیاد کردووە.

پەیامی لێکۆڵینەوەکە: لە زاگرۆس، ژیانی خۆبەخشان بووەتە باجێک بۆ پڕکردنەوەی کەموکوڕیی پشتگوێخستنی سیاسی و ئیداری حکوومەتی ناوەندی.

قوربانیی دانی لاوانی کوردستان: باجێکی گران بۆ ژینگە

ئەو ئامارە دڵتەزێنەی کە ئاماژە بە گیان لەدەستدانی لانیکەم ٢٠ تا ٢٣ کەس لە خۆبەخشان و چالاکوانانی ژینگەپارێزی زاگرۆس دەکات، بەشێکی گەورەی دەگەڕێتەوە بۆ لاوانی دڵسۆزی ناوچەکە کە ژیانی خۆیان خستە مەترسییەوە.

. ڕۆڵی لاوان و بێبەشبوون لە ئیمکانات

لە ناوچە کوردستانیەکانی زاگرۆس، بە تایبەتی لە پارێزگاکانی مریوان، پاوە، سەوڵاوا (سروآباد)، و ئیلام، بە هۆی پشتگوێخستنی ئاشکرای حکوومەت، خەڵک و بە تایبەت لاوان ناچار بوون لێپرسراوێتیی کوژاندنەوەی ئاگر بگرنە ئەستۆ.

کردەوەی بە پەرۆشانە: زۆربەی ئەم قوربانییانە گەنجانێک بوون کە ئەندامی گرووپە ژینگەپارێزییە خۆبەخشەکانی ناوچەکە بوون (وەک چیا و سەوزیار). ئەوان بە هەستێکی نیشتمانی و ژینگەدۆستانەوە، بەبێ چاوەڕوانیی هیچ هاوکارییەکی حکوومی، بە پەلە دەچوونە ناوچە سەختەکان.

ئامێری سەرەتایی: ئەم لاوانە، لەجیاتی ئەوەی ئامێری پێشکەوتووی تایبەت بە ئاگرکوژێنەوە (وەک جلوبەرگی بەرگری لە گەرمی یان پەمپی ئاوی گەورە) بەکار بهێنن، تەنیا بێڵ، کلکی دار یان پۆشاکی سادەیان بۆ کۆنترۆڵکردنی بڵێسەکان هەبووە.

. بەڵگەنامە خەمناکەکان

لە نێوان ئەو قوربانییانەدا، ناوی لاوانی وەک شەریف باجوەر و ئومێد کۆنەپۆشی (لە کۆمەڵەی ژینگەپارێزیی چیا لە مەریوان) و چەندین کەسی دیکە دەدرەوشێتەوە، کە بە هۆی دواکەوتنی گەیشتنی هێزی ئاسمانی حکوومەت یان کەمیی ئامێر، گیانیان فیدای پاراستنی دار بەڕووەکان کرد.

دەرەنجامی قوربانییەکان: گیانلەدەستدانی ئەم لاوانە نەک تەنها زیانێکی مرۆیی گەورەیە، بەڵکو ڕەخنەیەکی ڕاستەوخۆیە لەسەر سیاسەتی ناوەند، چونکە نیشانەی ئەوەیە:

"ئەگەر لە باکوور ژیان و دارستان بە ئیمکاناتی حکوومەت دەپارێزرێت، لە زاگرۆس دارستان تەنیا بە خوێنی لاوان و خۆبەخشەکان دەپارێزرێت."

ئەم ئامارە بەڵگەی بەهێزە لەسەر ئەوەی کە فەرامۆشکردنی ئیداری، بووەتە هۆی قوربانیدانی ژیانی مرۆیی، بە تایبەتی لە چینی چالاکوانی ژینگەیی لە ناوچە کوردستانیەکان.

. هۆکارەکانی پشتگوێخستنی کوردستان: شیکردنەوەی پێکهاتەی سیاسی و ئابووری

کاردانەوەی جیاوازی حکوومەت لە نێوان باکوور و زاگرۆس تەنها کێشەیەکی ئیداری نییە، بەڵکو ڕەگ و ڕیشەیەکی سیاسی و ئەمنیی قووڵی هەیە.

. تێڕوانینی ئەمنیەتی

لەلایەن سیاسەتەکانی حکوومەتی ناوەندییەوە، کوردستان و ناوچەکانی دیکەی زاگرۆس بە "ناوچەیەکی ئەمنییەتی" (Security Zone) سەیر دەکرێت.

دەرەنجامی ئەم تێڕوانینە ئەمنییەتییە:

کەمتەرخەمی لە چالاکییە مەدەنییەکان: چالاکییەکانی ژینگەپارێزی لە لایەن حکوومەتەوە وەک چالاکییەکی ئەمنیی چاودێری دەکرێت، ئەمەش دەبێتە هۆی سنووردارکردنی کاری ژینگەپارێزی.

دەستگیرکردنی چالاکوانان: زۆرجار چالاکوانانی ژینگەپارێز کە هەوڵ دەدەن کەموکوڕییەکانی حکوومەت لەم بوارەدا بخەنە ڕوو، ڕووبەڕووی دەستگیرکردن و لێپێچینەوەی ئەمنییەتی دەبنەوە.

ڕێگریکردن لە هاوکاریی نێودەوڵەتی: قەدەغەکردنی هاوکاریی ڕێکخراوە خۆبەخشە ناوخۆیییەکان (NGO) لەگەڵ ڕێکخراوە جیهانی و نێودەوڵەتییەکان، ئەمەش بێبەشیان دەکات لە ڕاهێنان و ئامێری پێشکەوتوو.

گواستنەوەی بودجە: بەشێکی زۆری بوودجە کە دەبێت بۆ پەرەپێدانی ژینگە و سەرچاوە سروشتییەکان خەرج بکرێت، دەگوازرێتەوە بۆ کەرتی ئەمنی و سەربازی.

دەرەنجامی ئەمنی: کاتێک ئەمنییەت دەبێتە پێشینەی یەکەم (ئەولەوییەت)، ژینگە و پاراستنی دارستانەکان بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی بێ‌بایەخ دەبن

. پەرەپێدانی نایەکسان و بوودجە (توسعه نامتوازن)

ئامارە فەرمییەکانی بوودجە، بەڵگەیەکی ژمارەیی ڕوونن لەسەر ئەم نادادپەروەرییە:

بوودجەی ڕاگەیەندراوی ژینگەپارێزیی پارێزگاکان (ساڵی ١٤٠٠):

پارێزگا

ناوچە

بڕی بوودجەی ژینگەپارێزی

مازەندەران

باکوور (شیمال)

١٦٠ملیار تمەن

گیلان

باکوور (شیمال)

١٤٠ملیار تمەن

کۆی گشتی باکوور

٣٠٠ملیار تمەن

کوردستان

زاگرۆس

٤٠ملیار تمەن

ئیلام

زاگرۆس

٣٥ملیار تمەن

کۆی گشتی زاگرۆس

٧٥ملیار تمەن

دەرەنجامی بوودجە:

بوودجەی ژینگەپارێزیی باکوور نزیکەی چوار (٤) ئەوەندەی ناوچەکانی کوردستان و ئیلامە.

لە کاتێکدا کە ناوچەکانی کوردستان و زاگرۆس بە شێوەیەکی مێژوویی نزیکەی ٧٠٪ی ئاوی وڵاتی ئێران دابین دەکەن و سەرچاوەیەکی ژینگەیی و ئاوی زۆر گرنگن، بەڵام کەمترین بوودجە و گرنگییان پێدراوە. ئەمە نیشانەی ڕوونی ئەوەیە کە پێشینەی حکوومەت لەسەر بنەمای پێداویستیی نیشتمانیی وڵات دانەنراوە، بەڵکو لەسەر بنەمای چاودێریی سیاسی و ئەمنی داندراوە.

دووفاقییەتی لە راگەیاندن و میدیاوە تا هەڵسوکەوت لەگەڵ قوربانییان

ئەو دووفاقییەتییەی کە لە دابەشکردنی بوودجە و کاردانەوە ئەمنییەکاندا هەبوو، لە بوارەکانی ڕووماڵکردنی میدیایی، بونیادی ژێرخان و ڕێزگرتن لە قوربانییەکانیشدا بە ڕوونی دەردەکەوێت

. لاوازیی ڕووماڵکردنی میدیایی

ڕۆڵی میدیا لە فشارخستنە سەر حکوومەت بۆ کاردانەوە زۆر گرنگە. لێرەدا میدیا فەرمییەکانیش بەشێکن لەم دووفاقییەتییە:

ئاگرکەوتنەوە لە باکوور: ڕووماڵکردنی کات بە کات و ساتی بە سات لە میدیا فەرمییەکان، کە ئەمەش فشاری سیاسی دروست دەکات بۆ ناردنی ئامێر و سەرنجی بەرپرسان ڕادەکێشێت.

ئاگرکەوتنەوە لە کوردستان: تەنها دەبێتە بەشێکی کورت و سڕکراو (سانسۆرکراو) یان بە دواکەوتنێکی زۆرەوە بڵاودەکرێتەوە.

لێکدانەوە: کاتێک میدیا فشاری پێویست نەهێنێت، حکوومەت بە ئاسانی دەتوانێت کاردانەوەی خۆی دوا بخات یان بیخاتە پەراوێزەوە.

.. نەبوونی بنکەی تایبەتی ئاگرکوژێنەوەی ئاسمانی (نبود پایگاه‌های تخصصی)

بوونی بنکەی هەمیشەیی ئاگرکوژێنەوەی ئاسمانی (هەلیکۆپتەر و فڕۆکە) کلیلی خێرایی کۆنترۆڵکردنی ئاگرەکانە:

لە تەواوی زاگرۆسدا: تەنها یەک بنکەی نیمچە-چالاک لە شیراز بوونی هەیە، کە مەودایەکی دوورە و ناتوانێت دەستبەجێ بگاتە ناوچەکانی کوردستان، کرماشان و ئیلام.

لە کوردستان: هیچ پایگایەکی هەمیشەیی و ئاسمانیی تایبەت بە ئاگرکوژێنەوە بوونی نییە.

لە باکووری ئێران: بوونی چەندین بنکەی ئاسمانیی چالاک:

پایگای نۆوشەهر

پایگای گورگان

پایگای ڕەشت

هەروەها، هەندێک کات پایگایەکی کاتیی لە ساری دادەنرێت.

. هەڵسوکەوتی دووفاقیانە لەگەڵ چالاکوانانی ژینگەپارێز (برخورد دوگانه)

ئەم خاڵە کاریگەرترین بەڵگەیە لەسەر "دادپەروەریی دووفاقیانە":

لە باکوور: چالاکوانانی ژینگەپارێز بەهۆی هەوڵەکانیانەوە ڕێزیان لێدەگیرێت و هەندێک جار خەڵات دەکرێن.

لە کوردستان: چالاکوانانی ژینگەپارێز، نەک خەڵات ناکرێن بەڵکو تووشی دادگایی و زیندانی دەبنەوە و دەکەونە ژێر فشاری حکومەت هەروەها پاش مردنیشیان لەلایەن حکوومەتەوە پشتگوێ دەخرێن و بە کردەوە نابینرێن دەگیرێن.  لە بری ڕێزلێنان، بنەماڵەکانیشیان دەکەونە ژێر فشاری ئەمنییەتیی حکوومەتەوە.

دەرەنجام: ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە کێشەکە تەنها کێشەی نەبوونی ئامێر نییە، بەڵکو کێشەی ڕەتکردنەوەی داننانە بە خزمەتگوزاریی و قوربانیی خەڵکی کوردستان.

ڕەفتاری دووفاقیانەی حکوومەت: دوو ڕوو لە یەک وڵاتدا

دەرەنجامی کۆتایی شیکردنەوەی ئامارەکان و شێوازی کاردانەوە، بە ڕوونی دەریدەخات کە حکوومەتی ئێران لە کاتی قەیرانی ئاگرکەوتنەوەدا دوو چاو و دوو ڕەفتاری تەواو جیاوازی هەیە:

نموونەی ڕاستەقینەی دووفاقییەتیی کاردانەوەی حکوومەت (ساڵی ١٤٠٤)

بەراوردکردنی ڕووداوەکانی ئاگرکەوتنەوە لە "ئەلێت"ی باکوور و "ئاویەر"ی سنە، بە شێوەیەکی ڕوون دوو ڕووی جیاوازی سیاسەتی حکوومەت لە یەک کاتدا نیشان دەدات:

نموونەی یەکەم: ئاگرکەوتنەوەی دارستانی "ئەلێت" لە باکوور (ناوچەی پڕستیژ)

لە کاتی ئاگرکەوتنەوە لە دارستانەکانی "ئەلێت" لە باکووری وڵات (مازەندەران) لە ساڵی ١٤٠٤، کاردانەوەی حکوومەت خێرا و تێر و تەسەل بوو:

هێزی ئاسمانی: ٣ هەلیکۆپتەری تایبەت بە کوژاندنەوە و گواستنەوەی هێز دەستبەجێ نێردران.

پشتیوانیی سەربازی: سپا و ئەرتەش بە ئامێری تەواو و پێویست چوونە ناو مەیدان.

ڕووماڵکردنی میدیایی: ڕاگەیاندنی نەتەوەیی لە ماوەی ڕۆژەکەدا چەندین ڕاپۆرتی تایبەتی بڵاو کردەوە.

دەرەنجام: ئاگرەکە لە ماوەی کەمتر لە ٢٤ کاتژمێردا بە تەواوی کۆنترۆڵ کرا.

 نموونەی دووەم: ئاگرکەوتنەوەی "ئاویەر"ی سنە لە کوردستان (ناوچەی ئەمنییەتی)

لە هەمان ساڵدا، لە کاتی ئاگرکەوتنەوە لە چیای "ئاویەر"ی سنە، کە بە سیمبولی شارەکە دادەنرێت، کاردانەوەی حکوومەت بە تەواوی پێچەوانە بوو:

هێزی ئاسمانی: هیچ هەلیکۆپتەرێک یان فڕۆکەیەکی ئاگرکوژێنەوە نەنێردرا.

هێزی فەرمی: تەنها نزیکەی ٣٠ کارمەندی سەرچاوە سروشتییەکان لەوێ بوون.

ڕۆڵی خەڵک: خەڵک بە دەستی بەتاڵ و تەنها بە شاخی دار و کەرەستەی سەرەتایی ڕووبەڕووی ئاگرەکە بوونەوە.

باجی مرۆیی گران: ٣ چالاکوانی ژینگەپارێزی ناسراوی وەک مورادی، ئەمینی و یوسف‌نەژاد لەناو ئاگرەکەدا گیانیان لەدەست دا.

هەڵسوکەوتی سیاسی و ئەمنییەتی:

جەستەی قوربانییەکان بە دواکەوتنەوە و بەبێ ڕووماڵکردنی میدیایی ڕادەستی خێزانەکانیان کرایەوە.

هیچ بەرپرسێکی باڵا تەنانەت پەیامی سەرەخۆشیی فەرمیشی نەدا.

 ئەمە ڕوونترین وێنەی دووفاقییەتیی حکوومەتییە: لە کاتێکدا ئاگری باکوور بە هەموو هێز و ئامێری دەوڵەت دەکوژێنرێتەوە، ئاگری زاگرۆس بە فیداکاریی تاکەکەسی و خوێنی لاوانی کورد دەکوژێنرێتەوە، لە کاتێکدا حکوومەت تەنها سەیرکەرێکی ساردوسڕە.

لە ساڵانی ڕابردوودا، دارستانەکانی زاگرۆس لە پارێزگا کوردستانیەکان (کوردستان، کرماشان، ئیلام و بەشێک لە ئازەربایجانی ڕۆژاوا) ساڵانە بوونەتە گۆڕەپانی ئاگرکەوتنەوەی بەرفراوان. لە هەمان کاتدا، دارستانەکانی هیرکانی لە باکوور (گیلان، مازەندەران، گوڵستان) چەندین جار ئاگریان تێ بەربووە. بەڵام شێوازی کاردانەوەی حکوومەت لەم دوو ناوچەیەدا لە ڕووی توندی، ئامێر، ڕووماڵی میدیایی و ڕێزگرتن لە ژیانی خۆبەخشان، وەک یەک نییە.

ڕاپۆرتە هەواڵیی، حقوقیی و زانکۆییەکان لە پێنج تا شەش ساڵی ڕابردوودا، وێنەیەکی ڕوون دەخەنە ڕوو:

لە زاگرۆس، خۆبەخشانی کورد بە بێ کەرەستەی پێویست دەچنە ناو ئاگر و گیان لەدەست دەدەن.

لە باکوور، دەوڵەت فڕۆکە، هەلیکۆپتەر و تەنانەت یارمەتیی نێودەوڵەتی بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاگر لە دارستانە تۆمارکراوەکانی یونسکۆ بەکار دەهێنێت.

. چەمکی "تبعیض ژینگەیی" لەم دۆسییەدا

بە پێی زاراوەی "دادپەروەریی ژینگەیی" (Environmental Justice)، گرووپە پەراوێزخراوەکان (وەک گرووپی نەتەوەیی و جوگرافی) زۆرترین زیانی ژینگەیی هەڵدەگرن و کەمترین سودیان لە خزمەتگوزارییەکانی پاراستن دەبێت.

لێکۆڵینەوەکان دەریدەخەن کە حکوومەت بە ئەمنییەتیکردنی ژینگەپارێزی لە کوردستان، پاراستنی ژینگەی لاواز کردووە و خۆبەخشان لە جیاتی پشتیوانی، ڕووبەڕووی گومان و فشار دەبنەوە.

ئەم دۆسییە، بە بەڵگەی ئامار و نەبوونی ئامێر، بە تەواوی پشتگیریی ئەم وێنەیە دەکات: کوردستان و زاگرۆس قوربانیی تبعیضێکی ژینگەیی سیستماتیکن.

دەرەنجام:

لە زاگرۆس و کوردستان، لانیکەم ٢٠ چالاکوانی ژینگەپارێز کوژراون و حکوومەت لە تۆمارکردنی ئاماری فەرمی خۆی دەدزێتەوە. خۆبەخشانی کورد بە ئامێری کۆن و دەستی دەچنە شەڕی ئاگر، لە کاتێکدا دەوڵەت لە پشتەوە سەیر دەکات. لە باکوور، بۆ پاراستنی دارستانەکان هەموو جۆرە ئامێرێکی قورس و هاوکاریی دەرەکی تەرخان دەکرێت.

لە باکوور، حکوومەت دارستانەکان بە "سەرمایەی نمادینی و جیهانی" دەبینێت و هەموو ئیمکاناتێکی بۆ تەرخان دەکات؛ بەڵام لە کوردستان، دارستان و خۆبەخشانیش دەکەونە دەرەوەی بازنەی "پێشینە" و لە حاشیەی سیاسەت و ئەمنییەتدا جێگیر دەکرێن.

قەیرانی ئاگرکەوتنەوە لە کوردستان و زاگرۆس لە ڕاستیدا قەیرانێکی ژینگەیی نییە، بەڵکو دەرئەنجامی سیاسەتێکی "دووفاقییەتیی ئیداری و سیاسییە" کە ناوچە کوردستانیەکان لە پێشینەدا دانانێت و وەک ناوچەیەکی پەراوێزخراو و ئەمنییەتی سەیریان دەکات، ئەمەش زیانێکی یەکجار زۆری ژینگەیی و قوربانیی مرۆیی لێکەوتووەتەوە.