حەسەن قارەمانی
نەتەوەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان نیشانی داوە کە ئازادی دیارییەک نییە لە سەرەوە ببەخشرێت، بەڵکوو دەستکەوتێکی سیاسییە کە لە ڕێگەی قوربانیدانی دەستەجەمعی، یادەوەریی مێژوویی و ڕوونیی فیکرییەوە بەرهەم دێت. بەم پێیە، کورد لە ڕۆژهەڵات هەرگیز گەلێک نەبووە چاوەڕێی ئازادی بکات، بەڵکوو نەتەوەیەک بووە کە ئازادیی خوڵقاندووە. مانگرتنی گشتی لە شارەکانی کوردستان، لاپەڕەیەکی نوێیە لە پرۆسەیەکی مێژوویی درێژخایەندا؛ پرۆسەیەک کە تێیدا گەلێک بە شێوەیەکی میتۆدی، ئەو دەوڵەتەی لەسەر بنەمای ئینکاری کورد بنیات نراوە، هەڵدەوەشێنێتەوە.
لە سیستەمێکی تاقانەخواز و پاوانخوازدا وەک کۆماری ئیسلامیی ئێران، مانگرتنی گشتی تەنیا کردارێکی ئابووری نییە، بەڵکوو هێرشێکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر شەرعییەتی دەوڵەت. ئەم مانگرتنە دەیسەلمێنێت کە نەزمی کۆمەڵایەتی بە ئامێری زۆرەملێی دەوڵەت ناپارێزرێت، بەڵکوو بەستراوەتەوە بە بەشداریی خۆبەخشانەی خەڵکەوە. کاتێک خەڵک ئەم بەشدارییە دەکشێننەوە، لاوازیی بنەڕەتیی دەوڵەت ئاشکرا دەبێت.
وەڵامەکانی ڕێژیم وەک: سنووردارکردنی ئینتەرنێت، بڵاوکردنەوەی هێزی ئەمنی بە جلی مەدەنییەوە، هەڕەشەکردن لە کاسبکاران و چاودێریی ئاسمانی، هەموویان نیشانەی ترسی دەوڵەتن لە خۆڕێکخستنەوەی بەکۆمەڵ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا. مانگرتنی سەرکەوتووانەی کوردستان، وەڵامێکی بڕیاردەر بوو هەم بۆ خامەنەیی و هەم بۆ شازادە.
خەباتی ئەمڕۆی کوردستان ڕەگ و ڕیشەیەکی مێژوویی قووڵی هەیە؛ لە بەرخۆدانی چەکداریی سمکۆی شکاکەوە بەرامبەر بە سوپای شا، تێپەڕبوون بە وێستگەی چارەنووسسازی کۆماری کوردستان لە مەهاباد، تا دەگاتە ڕێبازی د. قاسملوو کە بە خوێنی خۆی بۆی نووسین: "من مردم، کورد نامرێ". ئەمە تەنیا خوازە (مێتافۆر) نەبوو، بەڵکوو داڕشتنی یاسایەکی مێژوویی بوو.
ئەزموونی کورد بە ڕوونی نیشانی دەدات کە هاوکاری، بەڵێنی چاکسازی و هیوای گشتگیر لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئێراندا، هەمیشە شکستی هێناوە. ئەمەش نەک بەهۆی شکستە سیاسییە کاتییەکان، بەڵکوو بەهۆی سیمای پێکهاتەیی دەوڵەتەوەیە. دەوڵەت-نەتەوەی ئێران لە دەوری نۆرمێکی زمانەوانیی ڕەگەزپەرستانە، باڵادەستیی ئایینی و ئایدۆلۆژیایەکی یەکسانخواز (ئاسیمیلاسیۆن) بنیات نراوە کە تێیدا فرەچەشنی وەک هەڕەشە دەبینرێت.
لەم هاوکێشەیەدا، ڕۆژهەڵاتی کوردستان نەک وەک هەرێمێکی پەراوێزخراو، بەڵکوو وەک ناوکێکی سیاسی و ئەخلاقی دەردەکەوێت. لێرەدایە کە خەبات لە دژی کۆماری ئیسلامی بە بەردەوامترین، جەماوەریترین و یەکگرتووترین شێوە بوونی هەیە. ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە پێچەوانەی ناوچەکانی دیکەی ئێران، کولتوورێکی بەرخۆدانی وەها پەرە پێ داوە کە تێیدا کۆمەڵگەی مەدەنی ئەکتەری سەرەکیی گۆڕەپانەکەیە.
ئەم ئەزموونە ئاماژەیە بۆ مۆدێلێکی جێگرەوە (ئەڵتەرناتیڤ) بۆ داهاتوو؛ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، هەموو هاووڵاتییەک وەک هەڵگری کەرامەتی نەتەوەیی سەیر دەکرێت. لێرەدا خەباتی کورد لە دژی کۆماری ئیسلامی، بەهۆی یەکگرتوویی و خۆڕاگرییەکەیەوە، پێگەیەکی ناوەندی لە نەزمی سیاسیی داهاتوودا دەگرێت.
ڕۆڵی ڕۆژهەڵات وەک ناوەڕۆکێکی سیاسی و ئەخلاقی، ئاماژەیە بۆ ئایندەیەکی جیاواز کە تێیدا کۆمەڵگەی مەدەنی دەبێتە بڕبڕەی پشتی نەتەوە. ئەگەر بڕیار بێت داهاتووی ئێران بە کەرامەت و ئاشتییەوە دیاری بکرێت، دەبێت دان بە مافی ئەو گەلانەدا بنرێت کە دەوڵەت بە سیستماتیك پەراوێزی خستوون. کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، خەریکی نەخشاندنی سەردەمێکی نوێیە؛ لە ناو جەرگەی ئەم داڕمانەی ئێستادا، چرپەی تێپەڕبوون دەبیسترێت و ئایندەی کوردستان هەر لە ئێستاوە شێوەی گرتووە.
