حەسەن قارەمانی
بزووتنەوەی سیاسیی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە مێژە لە نێوان دوو ڕێبازی گشتیدا لە کێشمەکێشدایە. ڕێبازی یەکەم لەسەر بنەمای بەرهەڵستکاریی چالاکانە بەرامبەر دەوڵەتی ئێران دامەزراوە و مێژووەکەی بە خەباتی چەکدارییەوە گرێ دراوە؛ وەک ئامرازێک بۆ بەرگری لە مافە گشتییەکان و بەدیهێنانی مافی بڕیاردانی چارەنووسی نەتەوەیی. ڕێبازی دووەمیش لەسەر بنەمای وریایی، ڕامانی سیاسی و بەرگەگرتنی درێژخایەن پێک هاتووە، کە تێیدا پاراستنی مانەوە، سەقامگیریی ناوچەیی و کاراکردنی دیپلۆماسی دەکرێنە بنەما.
لە چوارچێوەی ئەم پاشخانە مێژووییەدا، تا ئەو کاتەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و دامەزراوە نەتەوەییەکانی دیکە لەسەر چالاکییەکانیان بەردەوام بن، هیوای سیاسی بۆ گەیشتن بە ئازادی، دێموکراسی و مافە نەتەوەییەکان بە زیندوویی دەمێنێتەوە. ئەو ڕاستییەی کە بزووتنەوەکە هێشتا بە ئامانجە گشتییەکانی نەگەیشتووە، نابێت وەک دۆڕانێکی نەتەوەیی لێک بدرێتەوە؛ بەڵکوو دەبێت وەک دەرئەنجامی ئەو ئاستەنگە پێکهاتەییانە سەیر بکرێت کە لە هاوکێشە ناهاوسەنگەکانی دەسەڵاتدا، مەودای جموجۆڵ لە بزووتنەوە نەتەوەییە بێدەوڵەتەکان تەنگ دەکەنەوە. هەر بۆیە، ئەو قۆناغانەی چەقبەستوویی کە بە درێژایی مێژوو سەریان هەڵداوە، پچڕانی کاتین نەک شکستی یەکجاری. ئەگەر لە ڕوانگەیەکی مێژوویی و دوورمەوداوە بڕوانین، دەرفەتەکانی بەدیهێنانی ئامانجە نیشتمانییەکان هێشتا لەبارن و لە هەندێک ڕووەوە لە جاران ڕوونتر و نزیکترن.
لە ڕوانگەیەکی تیۆرییەوە، دەکرێت پرسی کورد لە ڕێگەی دیدگاکانی بەڕێوەبردنی ناکۆکیی ناهاوسەنگ، تیۆرییەکانی وابەستەیی و لێکۆڵینەوە لە ئابووریی سیاسیی نێودەوڵەتیدا شی بکرێتەوە. ئەم دیدگایانە نیشان دەدەن کە هەردوو ڕێگەی بەرهەڵستکاریی سەربازی و ستراتیژیی چاوەڕوانی، بە توندی بە کۆتوبەندە پێکهاتەییەکانیانەوە بەستراونەتەوە. خۆڕاگریی چەکداری، مەترسیی ڕووبەڕووبوونەوەی هێزە باڵا سەربازییەکانی دەوڵەتی ئێرانی بەدوای خۆیدا هێناوە؛ لە کاتێکدا پشتبەستنی تاکلایەنە بە لایەنە نێودەوڵەتییەکان، دەکرێت وابەستەییەکی سیاسی وا بخوڵقێنێت کە ئازادیی مانۆڕ و کردەوە لە بزووتنەوەکە زەوت بکات.
هاوكات، پەرەسەندنی پێگەی ڕەوەند، سەرهەڵدانی تۆڕەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە دەرەوەی وڵات و پێوەندی لەگەڵ هێزە دەرەکییەکانی وەک ئەمریکا، ئیسرائیل و دەوڵەتانی ئورووپا، هاوکێشە ستراتیژییەکەی ئاڵۆزتر کردووە. ئەزموونی مێژوویی دەریخستووە کە پشتیوانیی زلهێزەکان بەردەوام بە بەرژەوەندییە جیۆپۆلەتیکی و ئەمنییەکانی خۆیانەوە مەرجدارە، نەک بە پاڵپشتیی ڕاستەقینە بۆ مافی بڕیاردانی چارەنووسی نەتەوەیی یان مافەکانی مرۆڤ. ئەمەش بەو مانایەیە کە هاوپەیمانییە نێودەوڵەتییەکان ئەگەرچی دەکرێت وەک سەرچاوەیەکی کاتی سوودیان لێ ببینرێت، بەڵام بە دەگمەن دەبنە بنەمایەکی بێکەموکوڕی بۆ ڕزگاریی نەتەوەیی درێژخایەن.
بەم پێیە، پرسی کورد لە ئێراندا یەکێک لە ئاڵۆزترین ململانێ کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستە. ئەم کێشەیە تەنیا لەسەر کۆنترۆڵکردنی خاک نییە، بەڵکوو مافە کولتوورییەکان، پێگەی زمان، بەشداریی سیاسی و دانپێدانان بە ناسنامەی نەتەوەییش دەگرێتەوە. هاوکات، ئەم پرسە لە چوارچێوەی هاوسەنگییەکی ئەمنیی ناوچەییدا دەجووڵێتەوە کە زۆرجار تێیدا پاراستنی سەروەریی دەوڵەت و یەکپارچەیی خاک، دەخرێتە پێش داواکارییەکانی دێموکراسییەوە.
لەبەر ڕۆشنایی ئەم پاشخانەدا، سەرەکیترین ئاڵنگاریی ستراتیژی تەنیا ئەوە نییە کە کام ڕێگە پەسندترە، بەڵکوو پرسیارەکە ئەوەیە لە ژێر سایەی ئەم هاوکێشە باوانەی دەسەڵاتدا، کام ڕێکار لە سەر زەوی جێبەجێ دەکرێت؟ کەواتە ناکرێت تەنیا بپرسین «دەبێ چی بکرێت؟»، بەڵکوو دەبێت بپرسین: لە چوارچێوەی کۆتوبەندە دامەزراوەیی، ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکاندا، بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد دەتوانێت چی بەدەست بهێنێت؟
بۆیە گونجاوترین و بەردەوامترین ستراتیژی، گرتنەبەری ڕێبازێکی فرەڕەهەندە؛ بە جۆرێک کە تێیدا کۆکردنەوەی توانای نێوخۆیی، ڕێکخستنی کۆمەڵگەی مەدەنی، کاراکردنی پێگەی سیاسیی ڕەوەند، ئاڕاستەکردنی ڕای گشتیی نێودەوڵەتی و بنیاتنانی شەرعیەتی دامەزراوەیی هاوتەریب کارلێک بکەن. ستراتیژییەکی لەم شێوەیە، پشتبەستنی کوێرکورانە بە لایەنی دەرەکی کەم دەکاتەوە و هاوکات بزووتنەوەکە لەو بەربەستانە دەپارێزێت کە بەهۆی پشتبەستنی تاکلایەنە بە خەباتی چەکدارییەوە دێنە ئاراوە. لەم ڕوانگەیەوە، خۆڕاگریی سیاسی، بەردەوامیی ڕێکخراوەیی و بەدەستهێنانی شەرعیەتی نێودەوڵەتی، مەرجی بنەڕەتین بۆ بەهێزکردنی چانسی گەیشتنی نەتەوەی کورد بە ئامانجە دێموکراسی و نەتەوەییەکانی.
ململانێی نایەکسان و مانەوەی سیاسی
لە ململانێیەکی ناهاوسەنگدا، کە ئەکتەرێکی نادەوڵەتی ڕووبەڕووی دەوڵەتێکی ناوەندیی بەهێز دەبێتەوە، زۆرجار ڕەفتار و کردەوە ستراتیژییەکان لە سەر سێ لۆژیکی بنەڕەتی بنیات دەنرێن:
یەکەم: گۆڕینی هاوسەنگیی تێچوون؛ ئەکتەرە لاوازەکە هەوڵ دەدات تێچووی سیاسی، ئابووری یان ئەمنیی لایەنی بەرامبەر بەرز بکاتەوە، بۆ ئەوەی مەودای مانۆڕی لێ تەنگ بکاتەوە و هاوسەنگیی هێز لە ململانێکەدا بگۆڕێت.
دووەم: ململانێ لەسەر شەرعییەت؛ ئەکتەرەکە هەوڵ دەدات پشتگیری و دانپێدانانی پێکهاتە نێوخۆییەکەی خۆی، ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان یان ڕای گشتیی جیهانی بەدەست بهێنێت. لەم هاوکێشەیەدا، شەرعییەت دەبێتە سەرمایەیەکی ستراتیژیی وا کە دەتوانێت قەرەبووی کەمیی سەرچاوە ماددی و سەربازییەکان بکاتەوە.
سێیەم: لۆژیکی مانەوە؛ ئامانجی سەرەکی لێرەدا، دەستەبەرکردنی بەردەوامیی بوونی بزووتنەوەکەیە. لە زۆرێک لە ململانێ ناهاوسەنگەکاندا، خودی مانەوە و بەردەوامبوون—و دوورکەوتنەوە لە لەناوچوونی یەکجاری—سەرکەوتنێکی ستراتیژیی گەورە ئەژمار دەکرێت.
هاوکات، تیۆرییە سیاسییەکان ئاماژە بەوە دەکەن ئەو بزووتنەوانەی لە پێناو ڕەزامەندیی لایەنە دەرەکییەکاندا زۆر لە بنەماکانی خۆیان لادەدەن، دەکەونە بەردەم مەترسیی لەدەستدانی سەربەخۆیی سیاسی و شەرعییەتی نێوخۆییان.
ستراتیژیی خۆڕاگری و سیاسەتی ڕووبەڕووبوونەوە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان
ئاراستەیەکی ستراتیژیی ناوەندی لە ناو گوتاری سیاسیی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، لەسەر بنەمای بەرخۆدانی کارا بەرامبەر بە دەوڵەتی ئێران پێکهاتووە. ئەم ستراتیژییە پاڵپشتە بەو تێڕوانینەی کە پێکهاتەی سیاسیی ئێران بە چەوساندنەوەی دامەزراوەیی و نەبوونی چاکسازیی دێموکراسیی ڕاستەقینە دەناسرێتەوە. بۆیە لایەنگرانی ئەم ڕێبازە پێیان وایە گۆڕانکاریی ڕیشەیی و بەردەوام، تەنیا لە ڕێگەی بەرخۆدانی ڕێکخراو و ڕووبەڕووبوونەوەی سیاسیی ئاشکرا لە دژی دەسەڵاتی دەوڵەت بەدی دێت.
یەکێک لە خاڵە بەهێزەکانی ئەم ستراتیژییە، توانای ڕێکخستن و کۆکردنەوەی خەڵکە لە دەوری ئامانجە سیاسییە هاوبەشەکان و پشتبەستنە بە شوناسێکی بەکۆمەڵی بەهێز. بزووتنەوەکە بە گژداچوونەوەی پێکهاتەکانی دەسەڵاتی زاڵدا، بوونی ئیرادەی نەتەوەیی و ڕەتکردنەوەی پەراوێزخستنی بەردەوام دەسەلمێنێت. بەم پێیە، ئەم ستراتیژییە لە دۆخێکی پڕ لە چەوساندنەوەی درێژخایەندا، دەبێتە ئامرازێک بۆ دەنگپێدان بە داواکارییە سیاسییەکان و قایمکردنی یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی.
هاوکات، ئەم ڕێبازە ڕووبەڕووی ئاڵنگاریی قورس دەبێتەوە؛ چونکە ناهاوسەنگیی هێز لە نێوان دەوڵەتی ئێران و ئەکتەرە سیاسییەکانی کورددا، تێچووی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ زۆر بەرز دەکاتەوە. ئەزموونی مێژووییش دەریخستووە کە زۆرجار هاووڵاتییانی مەدەنی بە شێوەیەکی نادادپەروەرانە دەبنە قوربانیی شاڵاوی سەرکوتکاری، ئۆپەراسیۆنە ئەمنی و سزای ئابوورییەکان. جگە لەوەش، لە نەزمی نێودەوڵەتیی هاوچەرخدا، سەرکەوتنی هەر بزووتنەوەیەک تا ڕادەیەکی زۆر بەستراوەتەوە بە شەرعییەتی دەرەکی، پشتیوانیی دیپلۆماسی و سەرنجی جیهانییەوە؛ هۆکارگەلێک کە زۆرجار نادیارن و بە بەرژەوەندییە جیۆپۆلەتیکییەکانەوە مەرجدار کراون.
لەم قۆناغەدا، ئاراستەیەکی ستراتیژیی دیکە لە ناو کایەی سیاسیی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا سەر هەڵدەدات کە ئەویش سیاسەتی وریایی و دانبەخۆداگرتنی ستراتیژییە. ئەم ڕێبازە پاڵپشتە بەو تێڕوانینەی کە مانەوەی سیاسیی دوورمەودا، پێویستی بە خۆپارێزی، بەرگەگرتنی دامەزراوەیی و گونجانی ژیرانە هەیە لەگەڵ هاوکێشەکانی دەسەڵاتی ناوچەییدا.
سەرەڕای ئەم لایەنە ئەرێنییانە، ئەم ستراتیژییەش ئاڵنگاریی گەورەی لەبەردەمدایە؛ چونکە پێداگریی بەردەوام لەسەر خۆپارێزی، دەکرێت ببێتە هۆی چەقبەستوویی سیاسی و پەراوێزخستنی بەرەبەرەی بزووتنەوەکە لە گوتاری گشتیدا. لایەکی دیکەوە، پشتبەستنی زۆر بە ئەولەویەت و بەرژەوەندییە ئەمنییەکانی هێزە دەرەکییەکان، مەترسیی پاشەکشەی سەربەخۆیی سیاسی و لاوازبوونی توانای بڕیاردانی سەربەخۆی لێ دەکەوێتەوە. بۆ نەوەی نوێش، نەبوونی دەستکەوتی سیاسیی بەرجەستە، بێزاری دەخوڵقێنێت و بۆشایی نێوان سەرکردایەتیی تەقلیدی و چاوەڕوانییەکانی گەنجان بۆ گۆڕانکاری قووڵتر دەکاتەوە.
هەردوو ستراتیژیی خۆڕاگری و خۆپارێزی، وەڵامگەلێکی عاقڵانەن بۆ بارودۆخی ئاڵۆزی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی کوردستانیان. لە کاتێکدا یەکەمیان جەخت لەسەر ڕێکخستن، بەرخۆدان و دەرکەوتنی مەیدانی دەکاتەوە، ئەوەی تریان گرنگی بە مانەوە، سەقامگیری و پاراستنی پێکهاتە دامەزراوەییەکان دەدات. کەواتە ئاڵنگاریی سەرەکیی بەردەم ئەکتەرە سیاسییەکانی کورد، دۆزینەوەی هاوسەنگییەکی ژیرانەیە لە نێوان ئەم دوو لۆژیکەدا؛ بە جۆرێک کە هاوکات هەم دەزگا سیاسییەکان بپارێزرێن و هەم کەمترین تێچووی ململانێکە بخرێتە سەر شانی کۆمەڵگە. بەدیهێنانی هاوسەنگییەکی لەم شێوەیە، مەرجی بنەڕەتییە بۆ پاراستنی پێگەی سیاسی و بەردەوامیی کۆمەڵایەتی.
ئەکتەرە دەرەکییەکان: ئەمریکا، ئیسرائیل و خەیاڵی گەرەنتیی ئەمنی
تێڕوانینێکی باو لە ناو زۆرێک لە بزووتنەوە نەتەوەییەکاندا هەیە کە پێی وایە زلهێزە دەرەکییەکان دەتوانن ببنە گەرەنتیکاری ئاسایش یان گۆڕانکاریی سیاسی، بەڵام ئەزموونی مێژوویی سەلماندوویەتی کە ئەم تێڕوانینە هەڵگری مەترسیی گەورەیە.
سیاسەت و کردەوەکانی ئەمریکا و زلهێزەکانی دیکە لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا، بە گشتی لەسەر ئەم سێ تەوەرە دەسووڕێنەوە:
بەرژەوەندیی ستراتیژی، نەک هاوپەیمانیی ئایدیۆلۆژی.
ئامانجە ئەمنییە کورتخایەن و مامناوەندەکان.
پاراستنی هاوسەنگیی ناوچەیی، نەک پشتگیری لە مافی بڕیاردانی چارەنووسی نەتەوەیی.
ئەمەش بەو مانایەیە کە پاڵپشتیی دەرەکی زۆرجار تەنیا ئامرازێکە بۆ پێکانی ئامانجێکی کاتی و نابێتە گەرەنتییەکی هەمیشەیی. بۆ ئەکتەرە سیاسییە بچووکەکان، پشتبەستنی ڕەها بەم هێزانە تەنیا سەرابێک لە ئاسایش دەخوڵقێنێت، نەک ئەوەی کۆنترۆڵێکی ڕاستەقینە بەسەر داهاتووی سیاسیی خۆیاندا بەدەست بهێنن.
ڕۆڵی ڕەوەند: سەرچاوەی سەرمایەی سیاسی و کاریگەریی نێودەوڵەتی
ڕەوەندی کوردی یەکێکە لە سەرچاوە ستراتیژی و هەرە دیارەکانی بزووتنەوەی کورد. ڕەوەند لە ڕێگەی بڵاوبوونەوەی جوگرافی، دەستڕاگەیشتن بە تۆڕە نێودەوڵەتییەکان و ژیان لە ناو کۆمەڵگە دێموکراتەکاندا، خاوەنی سەرمایەیەکی سیاسیی وایە کە دەکرێت لە چەندین ئاستدا بۆ دروستکردنی کاریگەری بەکار بهێنرێت.
کارتێکەریی ڕەوەند بەتایبەتی لە سێ بواردا ڕەنگ دەداتەوە:
کاریگەریی دیپلۆماسی: ڕەوەند لە ڕێگەی لۆبیکردن و بەشداریکردن لە پرۆسە سیاسییەکانی وڵاتانی خانەخوێدا، دەتوانێت کار ب کاتە سەر بڕیاردەرانی نێودەوڵەتی، پەرلەمانەکان، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان. ئەمەش یارمەتیدەر دەبێت بۆ هێشتنەوەی پرسی کورد لە کارنامەی نێودەوڵەتیدا و دروستکردنی فشاری سیاسی لەسەر دەوڵەتانی داگیرکەر.
پاڵپشتیی دارایی و پەرەپێدانی دامەزراوەیی: ڕەوەند دەتوانێت ببێتە شادەماری دارایی بۆ ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، ناوەندە پەروەردەیی و ڕۆشنبیرییەکان و پڕۆژە کۆمەڵایەتییەکان لە نێوخۆدا. ئەم جۆرە پاڵپشتییانە خۆڕاگریی کۆمەڵایەتی بەهێز دەکەن و دەبنە هۆی گەشەکردنی پێکهاتە دامەزراوەییەکان.
هێزی گێڕانەوە و پێوەندیی ستراتیژی: لە سەردەمی شۆڕشی زانیاری و میدیاییدا کە گێڕانەوەکان ڕۆڵی چارەنووسساز لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا دەگێڕن، ڕەوەند دەتوانێت تێگەیشتنێکی ڕاستەقینەی جیهانی بۆ پرسی کورد دروست بکات. ڕەوەند لە ڕێگەی ڕاگەیاندن، تۆڕە ئەکادیمییەکان و پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکانەوە، دەتوانێت گێڕانەوە چەواشەکارییەکانی دەوڵەتانی باڵادەست پووچەڵ بکاتەوە و چیرۆکێکی ڕەسەن بخاتە ڕوو کە شەرعییەتی سیاسیی داواکارییەکانی کورد بەهێزتر بکات.
سەرەڕای ئەم پوتانسیێلە بەهێزە، پێوەندیی نێوان ڕەوەند و ئەکتەرە سیاسییەکانی نێوخۆ زۆرجار بەهۆی لێڵبوونی ستراتیژی و گرژیی ڕێکخراوەییەوە سست دەبێت. نەبوونی هەماهەنگی، لاوازیی دامەزراوەیی و جیاوازیی ئەولەویەتەکان، زۆرجار دەبنە هۆی پەرتبوونی وزەکان و کەمبوونەوەی کاریگەریی ستراتیژی؛ بە جۆرێک کە سەرمایەی سیاسی، ئابووری و پێوەندییەکانی ڕەوەند بە تەواوی بۆ بەرژەوەندیی دۆزە نەتەوەییەکە کۆ ناکرێنەوە.
بۆچی ستراتیژییە تاکلایەنەکان شکست دەهێنن؟
ئەو ستراتیژییانەی زۆرجار بە «خۆگونجاندن» یان «سیاسەتی چاوەڕوانی» ناوزەد دەکرێن، کێشەیەکی هاوبەشیان هەیە؛ ئەویش پشتبەستنە بە تێگەیشتنێکی ڕووکەش بۆ واقیعێکی سیاسیی قورس و ئاڵۆز. ئەم دیدگایانە وا گریمانە دەکەن کە دەکرێت کێشەیەکی گەورە، تەنیا بە یەک ڕێکار یان بە چڕبوونەوە لەسەر ڕەهەندێکی دابڕاو چارەسەر بکرێت. بەڵام لە واقیعدا، پرسی کورد لە ئێراندا بەهۆی کارلێکی بەردەوامی چەندین هۆکاری پێکهاتەیی، سیاسی و کۆمەڵایەتی-ئابوورییەوە شێوەی گرتووە.
دۆخی کورد تەنیا لە سەرکوتی دەوڵەت یان داواکاریی مافی نەتەوەییدا کورت نابێتەوە؛ بەڵکوو ئەم پرسە لە ژێر کاریگەریی ڕاستەوخۆی ئەولەویەتە ئەمنییەکانی دەوڵەت، کێبڕکێ جیۆپۆلەتیکییەکانی ناوچەکە، هەڵوێستی هێزە نێودەوڵەتییەکان بەرامبەر بە مافەکانی مرۆڤ، پەراوێزخستنی ئابووری، و ململانێ لەسەر شوناس، زمان و دانپێدانانی کولتووریدایە. ئەم هۆکارانە جیا لە یەکتر کار ناکن، بەڵکوو پێوەندییەکی توندوتۆڵیان پێکەوە هەیە و زۆرجار کاریگەریی یەکتر قووڵتر دەکەنەوە.
بۆ نموونە، سەرکوتی دەوڵەتی دەبێتە هۆی پاشەکشەی ئابووری و بێبەشکردنی سیاسی، ئەمەش لە بەرامبەردا گرژییە کۆمەڵایەتییەکان و ململانێی شوناس تیژتر دەکات. هاوكات، ململانێی دەسەڵات لە ناوچەکەدا و بەرژەوەندییە ئەمنییە نێودەوڵەتییەکان، ڕاستەوخۆ کار دەکەنە سەر چانسی گۆڕانکاریی سیاسی و بەدەستهێنانی پاڵپشتیی دەرەکی. لایەکی دیکەشەوە، پەراوێزخستنی ئابووریی ناوچە کوردییەکان، هەستی نایەکسانی و نادادپەروەری قووڵتر دەکات و باری ململانێکە ئاڵۆزتر دەکات.
لەم سۆنگەیەوە، زۆر دوورە لە ڕاستییەوە کە یەک ستراتیژی بە تەنیا بتوانێت وەڵامدەرەوەی ئەم هەموو ئاڵنگارییە پێکبەستراوانە بێت. بۆیە ستراتیژییە تاکلایەنەکان کێشەیان هەیە؛ چونکە تەنیا پەنجە دەخەنە سەر بەشێک لە نیشانەکانی نەخۆشینەکە و ڕەگ و ڕیشەی کێشەکانی دیکە فەرامۆش دەکەن، تەنانەت جاروبار بەهۆی چاوپۆشیکردن لە ڕەهەندە گرنگەکانی سیاسی، ئابووری یان کولتووری، لاوازیی نوێش بۆ بزووتنەوەکە دەخوڵقێنن.
لێرەوە دەردەکەوێت کە چارەسەری بەردەوام، پێویستی بە دیدگایەکی فرەڕەهەند هەیە؛ دیدگایەک کە پێوەندیی نێوان مافە سیاسییەکان، گەشەسەندنی ئابووری، دانپێدانانی کولتووری و هاوکێشەکانی دەسەڵاتی ناوچەیی بە تەواوی ڕەچاو بکات.
واقیعی سیاسی و بنیاتنانی توانای دوورمەودا
ستراتیژیی سیاسیی سەرکەوتوو دەبێت پاڵپشت بێت بە هەڵسەنگاندنێکی واقیعیانە بۆ پێوەندییەکانی دەسەڵات و چەندین ئاستی کردار لە یەک کاتدا لەخۆ بگرێت. سەرکەوتن بە تەنیا یەک بڕیاری یەکلاکەرەوە بەدی نایەت، بەڵکوو پێویستی بە لێهاتوویی لە هاوئاهەنگکردنی شێوازە جیاوازەکانی خەباتی سیاسی هەیە، لەوانە:
بنیاتنانی توانای دامەزراوەیی و سیاسی: گەشەپێدانی دامەزراوە نێوخۆییەکان، تۆڕە پیشەییەکان و ڕەخساندنی دەرفەتی کۆمەڵایەتی-ئابووری کە پایەکانی دەسەڵات و خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵگە قایمتر دەکەن.
بەهێزکردنی کۆمەڵگەی مەدەنی: کۆمەڵگەیەکی مەدەنیی پووچەڵنەکراوە و زیندوو، دەبێتە کۆڵەکەی شەرعییەتی نێوخۆیی، یەکگرتووایی کۆمەڵایەتی و ڕێکخستنی دێموکراتی.
کۆکردنەوەی سەرچاوەکانی ڕەوەند: بزووتنەوەکە دەتوانێت بە یەکخستنی توانای دارایی، دیپلۆماسی و فیکریی ڕەوەند، کاریگەریی نێودەوڵەتی و بەردەوامیی ستراتیژیی خۆی چەند بەرامبەر بکات.
پێوەندیی ستراتیژی: لێهاتوویی لە ئاڕاستەکردنی گێڕانەوەکان، بڵاوکردنەوەی زانیاریی دروست و دروستکردنی لایەنگری لە ناو ڕای گشتیی نێودەوڵەتیدا، هۆکاری سەرەکین بۆ بەدەستهێنانی شەرعیەت و کارتێکردن لەسەر ئەکتەرە دەرەکییەکان.
کارامەیی لە بەڕێوەبردنی مەترسیی پێوەندی لەگەڵ هێزە دەرەکییەکان: پاڵپشتیی نێودەوڵەتی گرنگە، بەڵام وابەستەیی مەترسیی زەوتکردنی ئازادیی بڕیاردانی هەیە؛ بۆیە پاراستنی هاوسەنگییەکی ورد لە نێوان هاوکاری و سەربەخۆیی سیاسیدا پێویستییەکی حەتمییە.
کەواتە ئاڵنگاریی ڕاستەقینە، تەنیا هەڵبژاردن لە نێوان خۆپارێزی یان چاوەڕوانیکردنی دەرفەتی گونجاوتر نییە؛ ئەرکی سەرەکی پەرەپێدانی ستراتیژییەکی نەرم، فرەئاست و گونجاوە کە بتوانێت هاوتەریب لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی هاوسەنگیی هێز لە ناوچەکە و جیهاندا بجووڵێتەوە، لە کاتێکدا شەرعییەتی دوورمەودا، سەربەخۆیی و توانای ڕێکخراوەیی بزووتنەوەکە وەک خۆی دەپارێزێت.
کۆتایی
ئەزموونی مێژوویی بزووتنەوە هاوشێوەکان لە جیهاندا دەریخستووە کە گۆڕانکاریی سیاسیی بەردەوام، بە دەگمەن تەنیا لە ڕێگەی یەک جۆر ستراتیژییەوە دێتە بەرهەم؛ بەڵکوو بەرهەمی ئاوێتەکردنی بنیاتنانی دامەزراوەیی، بەدەستهێنانی شەرعیەتی نێودەوڵەتی و پاراستنی ڕێکخستنی نێوخۆییە، بە جۆرێک کە تێیدا توانای دامەزراوەیی، شەرعیەتی سیاسی و یەکگرتووایی کۆمەڵایەتی پێکەوە گەشە بکەن و هاوکاری یەکتر بن.
کەواتە کێشەی سەرەکی بۆ ئەکتەرە سیاسییەکانی کورد، هەڵبژاردنی نێوان ڕووبەڕووبوونەوە یان چاوەڕوانی نییە، بەڵکوو پەرەپێدانی هێزێکی ستراتیژییە کە بتوانێت خۆڕاگری و گونجاندن پێکەوە گرێ بدات. لە ژینگەیەکی سیاسیدا کە بە سەرکوتی دەوڵەت، کێبڕکێی هێزە ناوچەییەکان و تەمومژاویبوونی دۆخی نێودەوڵەتی دەناسرێتەوە، خۆڕاگریی ڕێکخراو دەبێتە سەرمایەیەکی چارەنووسساز. ئەو بزووتنەوانەی بە شێوەیەکی تاکلایەنە تەنیا پشت بە هێزە دەرەکییەکان دەبەستن، سەربەخۆیی خۆیان دەخەنە مەترسییەوە، لە کاتێکدا ئەوانەشی خۆیان لە جیهانی دەرەوە دادەبڕن، چانسی دروستکردنی پشتیوانیی نێودەوڵەتی و کاریگەریی سیاسی لە خۆیان زەوت دەکەن.
لەم سۆنگەیەوە، ستراتیژییەکی فرەڕەهەند و هەمەلایەنە، واقیعیترین بەدیلە. ستراتیژێکی لەم شێوەیە پێویستی بە وەبەرهێنان لە کۆمەڵگەی مەدەنیدا هەیە، لەگەڵ پەرەپێدانی دامەزراوە نێوخۆییەکان، بەهێزکردنی پێکهاتە کۆمەڵایەتی-ئابوورییەکان و کۆکردنەوەی ژیرانەی سەرچاوە سیاسی و داراییەکانی ڕەوەند. هاوكات، بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی گێڕانەوە نێودەوڵەتییەکان و گەیاندنی دروستی داواکارییەکانی کورد بۆ ماف، نوێنەرایەتی و بڕیاردانی چارەنووس، پێویستە گرنگییەکی تەواو بە پێوەندیی ستراتیژی بدرێت.
کەواتە گرێکوێرەی سەرەکی، کێشەی نێوان «چاوەڕوانی» یان «ڕووبەڕووبوونەوە» نییە، بەڵکوو داڕشتنی توانایەکی ستراتیژیی وایە کە بتوانێت لە کاتی گۆڕانی هاوسەنگییە نێودەوڵەتییەکاندا خۆی ڕابگرێت، بەبێ ئەوەی بنەما و ناوەڕۆکە سیاسییەکەی خۆی بدۆڕێنێت. تەنیا لە ڕێگەی ئەم هاوسەنگییە لە نێوان ڕیالیزم، هێزی ڕێکخراوەیی و پلاندانانی دوورمەودادا، دەرفەتی ڕاستەقینە بۆ گۆڕانکاریی سیاسیی بەردەوام دەخوڵقێت.
