حەسەن قارەمانی
دەستەواژەی "پاڵەوانەکان لە مردندا، نامۆکان لە ژیاندا" تەنیا کارەساتی ڕۆژاوای کوردستان کورت ناکاتەوە، بەڵکوو تەواوی سەدەیەک ئەزموونی کورد لەنێو سیستەمی نێودەوڵەتیدا دەتەقێنێتەوە. نەخشێکی دووبارەبووەوە ئاشکرا دەکات کە تێیدا کورد لە ساتەوەختە ناوازەکانی شەڕدا وەک سەرچاوەیەکی سەربازی دەکرێتە ئامراز، بەڵام بە شێوەیەکی سیستماتیک پەراوێز دەخرێت و لە ئاساییبوونی ئاشتیدا دانپێدانانی سیاسیی لێ زەوت دەکرێت.
ڕۆژاوای کوردستانیش لەم مێژووە بەدەر نییە؛ بەڵکوو نوێترین پشتڕاستکردنەوەی ئەم دەستەواژەیە پێک دەهێنێت. کاتێک بەرەنگاربوونەوەی توندڕەویی توندوتیژ پێویستی بە هێزی زەمینیی نێوخۆیی هەبوو، کورد وەک ئەکتەرێکی حەتمی و بەرگریکارێکی قارەمانی ئاسایشی ناوچەیی و نێودەوڵەتی وێنا دەکرایەوە. کاتێک دواتر ڕۆژاوای کوردستان داوای گەرەنتیی سەرەتایی ئەمنی و دانپێدانانی سیاسی و مافی ژیانێکی دوور لە هەڕەشە وجودییەکانی دەکرد، جارێکی دیکە کورت کرانەوە بۆ کەسانی نامۆی سیاسی کە هیچ شوێنێکی شەرعییان لە نەزمی باودا نەبوو.
هەروەک قۆناغە مێژووییەکانی پێشوو، بەم شێوەیە هەمان بڕیاری پێکهاتەیی بەرهەم دەهێنرێتەوە؛ دڵسۆزیی کورد قبووڵ دەکرێت، بەڵام سەروەریی کورد ڕەت دەکرێتەوە. ئەم ئەزموونە دووبارەبووەوە لەخۆتێگەیشتنی دەستەجەمعیی کورددا چڕ بووەتەوە، لە دروشمی ناسراوی: "هیچ دۆستێک جگە لە چیاکان"؛ ئەمە نەک وەک مێتافۆرێکی شێعری، بەڵکوو وەک دەرەنجامێکی عەقڵانیی سیستەمێکی نێودەوڵەتی کە بە هاودەنگیی هەڵبژێردراو و دەسەڵاتی ناهاوسەنگ تایبەتمەندە.
ئامرازسازی وەک دوکتورینی ژێئۆپۆلیتیکی
سیستەمی نێودەوڵەتی لە دەوری پلەبەندیی ژیانەکان پێک هاتووە؛ هەندێک ژیان بە شایستەی پاراستن و هەندێکی تریش بە قابیلی فەرامۆشکردن دادەنرێت. پێگەی کورد بە بەردەوامی لە پۆلی دووەمدا دانراوە؛ ئەوەندە شەرعییە کە لە خزمەتی شەڕدا قوربانی بدات، بەڵام هەرگیز ئەوەندە دانپێدانەنراوە کە بە مەرجی خۆی لە ئاشتیدا بژیت.
ئەم دینامیکە نموونەی ئەوەیە کە تیۆریی نێودەوڵەتیی ڕەخنەگرانە بە "شەرعییەتی هەڵبژێردراو" پێناسەی دەکات؛ دانپێدانان و مافەکان نەک لەسەر بنەمای نۆرمە گشتگیرەکان یان مافی مرۆڤ، بەڵکوو لەسەر بنەمای سوودی ئامرازی دەدرێن. کاتێک سوودمەندییەکە کۆتایی هات، هاودەنگیی نێودەوڵەتییش دەوەستێت.
یادگاریی مێژوویی و وانەی کوردی
دروشمی ناسراوی "هیچ دۆستێک جگە لە چیاکان" نابێت وەک زیادەڕۆییەکی شێعری، بەڵکوو دەبێت وەک عەقڵانییەتێکی مێژوویی تێی بگەین. هەموو نەوەیەکی کورد لە ڕێگەی چەندین شێوەی شکستی سیاسی و سەربازییەوە هەمان وانەی بنەڕەتی فێر بووە: گەرەنتیی نێودەوڵەتی کاتییە، پرەنسیپە ئەخلاقییەکان مەرجدارن و بەڵێنە دیپلۆماسییەکان مەرجدار نووسراون. لە بەرامبەردا چیاکان هێمای خۆڕاگری و بەردەوامیین؛ لێرەدا بوونی کورد ملکەچی دانوستان و ڕەوایی دەرەکی نییە. چیاکان خیانەت ناکەن؛ دڵسۆزییان بێوەستانە و ناسنامەیان نەگۆڕە.
ئابووریی ئەخلاقیی جیهان
دڕندەترین شت لەم سیستەمەدا خودی توندوتیژی نییە، بەڵکوو شێوازی بەکارهێنانی مەرگی کوردە وەک دراوێکی ئەخلاقی. کاتێک کورد بۆ "سەقامگیری"، "شەڕی دژی تیرۆر"، یان "ئاسایشی ناوچەیی" دەمرێت، مانشێت و میداڵ و دانپێدانانی کاتی وەردەگرێت. کاتێک داوای ژیان و داهاتوو و کەرامەت دەکەن، بە بێدەنگی پێشوازییان لێ دەکرێت. ئەمەش ناهاوسەنگییەکی قووڵی ئەخلاقی ئاشکرا دەکات: جیهان خەمیان بۆ دەخوات، بەڵام پشتیوانییان ناکات؛ چونکە خەم خواردن هەرزانترە لە بەرپرسیارێتی.
ڕۆژاوای کوردستان تەنیا شوێنێک نییە، ئاوێنەیەکە کە دووڕوویی سیاسیی جیهان لە فۆرمێکی چڕدا نیشان دەدات. ئەوەمان بیر دەخاتەوە کە کورد بەدەست نەبوونی ئازایەتی یان ڕێکخستنەوە نانالێنێت، بەڵکوو بەدەست سیستەمێکی نێودەوڵەتییەوە دەناڵێنێت کە ئامادە نییە دان بە مافی بوونی کورددا بنێت بەو مەرجانەی بۆ گەلانی دیکە ڕەوایە.
لە کۆتاییدا، مێژوو وانەیەکی سەرەکیمان فێردەکات: کەرامەت هەرگیز بە دیاری نادرێت، بەڵکوو بەرگریی لێ دەکرێت.
