ئاگری باڵەکی
پێشگوتار؛ وەرچەرخان لە چاوەڕوانییەوە بۆ کردار
ئێران لە ئێستادا لە نێو جەرگەی یەکێک لە هەستیارترین قۆناغەکانی مێژووی خۆیدایە. کێشە کەڵەکەبووەکانی وەک داڕمانی ئابووری، گۆشەگیریی نێودەوڵەتی و ناڕەزایەتییە مەدەنییە قووڵەکان، وڵاتەکەیان بەرەو وەرچەرخانێکی حەتمی بردووە. بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنجە، هاوتەریب لەگەڵ لاوازبوونی دەسەڵاتی ئێستا، گوتارێکی ناسیۆنالیستیی پاوانخواز لە نێو بەشێک لە ئۆپۆزیسیۆنی ناوەندگەرا سەر هەڵدەداتەوە.
ئەم گوتارە، کە بە هەمان ئەدەبیاتی کۆماری ئیسلامی و ڕێژیمی پێشوو چەکدار کراوە، دەیەوێت بە چەمکی وەک "تەمامییەتی ئەرزی" و تۆمەتی "جوداخوازی"، سنوورێک بۆ مافە ڕەواکانی نەتەوەکانی تر، بەتایبەتی کورد، دابنێت. بۆ کورد، داهاتوو تەنیا گۆڕینی ڕێژیمێک نییە بە یەکێکی تر، بەڵکوو گۆڕینی ئەو عەقڵیەتە فاشیستییەیە کە ناهێڵێت ئەم جوگرافیایە ببێتە ماڵێک بۆ هەمووان.
تەڵەی "جوداخوازی" و چەکی بێدەنگکردن
لە فەرهەنگی سیاسیی ناسیۆنالیستە توندڕەوەکانی فارسدا، وشەی "جوداخوازی" (تجزیەطلبی) نەک وەک زاراوەیەکی سیاسی، بەڵکوو وەک "تابۆ" و "نەنگ" بەکاردێت. ئەم چەمکە بووەتە ئامرازێک بۆ سڕینەوەی هەر جۆرە داواکارییەکی دادپەروەرانە. کاتێک کوردێک داوای فیدڕاڵیزم، خوێندن بە زمانی دایک و دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان دەکات، ڕاستەوخۆ بە جوداخوازی تۆمەتبار دەکرێت.
بەڵام پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: بە ڕاستی جوداخواز کێیە؟ بۆچی دەبێت جوداخوازی "نەنگ" بێت؟ لە چەقی دێموکراسیدا، مافی دیاریکردنی چارەنووس بنەمایەکی سەرەکییە. جوداخواز ئەو گەلە نییە کە دوای سەد ساڵ چەوسانەوە هێشتا دەیەوێت بە کەرامەتەوە بژی، بەڵکوو ئەو دەسەڵاتە ناوەندگەرایەیە کە بە ئاگر و ئاسن و پەتی سێدارە، میللەتێک لە خۆی و لە نیشتمان دادەبڕێت. کاتێک ناوەند ناتوانێت ژیانێکی شایستە، ئاسایش و یەکسانی بۆ هاووڵاتییەک دابین بکات، کاردانەوەی سروشتیی ئەو مرۆڤە بیرکردنەوەیە لە جیابوونەوە. جوداخوازی بەرهەمی "زوڵم"ە، نەک هەڵبژاردەیەکی سەرەتایی.
"بیرکردنەوە لە جودابوونەوە" نەک هەر تاوان نییە، بەڵکوو کاردانەوەیەکی لۆژیکی و مرۆییە بەرانبەر بە جەهەنەمێک کە ناوەند بۆی دروست کردووە. ئەو کەسەی لە نێو جەهەنەمی تەبعیزدا چاوی کردووەتەوە، ناتوانێت بە زۆرەملێ مەیلی بۆ ئەو ناوەندە هەبێت کە تەنیا وەک "سەربازی پیادە" یان "نەیاری ئەمنی" سەیری دەکات.
ڕەگەزپەرستیی پێشوەختە و مەرجی بەڵێندان
ئەوەی لە ئێستادا لە ناوەندە سیاسییەکانی دەرەوەی وڵات و ناو سۆشیال میدیا دەبینرێت، جۆرێکە لە "ڕەگەزپەرستیی فیکری". بەشێک لە ئۆپۆزیسیۆنی فارس مەرجی بەشداربوونی کورد لە هەر هاوپەیمانییەکدا، بە واژۆکردنی "تەمامییەتی ئەرزی" دەبەستێتەوە. ئەمە لووتکەی خۆسەپاندنە. بۆچی دەبێت فارسێک لە تاران بێ مەرج بە "هاووڵاتی" و "خاوەن ماڵ" بناسرێت، بەڵام کوردێک بۆ ئەوەی مەشروعییەت وەربگرێت، دەبێت بەڵێننامەیەک بدات؟
هیچ وڵاتێکی دێموکراتیک لە جیهاندا نییە کە پێش چالاکیی سیاسی، تاقیکردنەوەی "عەقیدە" بۆ حیزبەکان بکات. ئەمە ڕێک وەک "تەفتێشی عەقاید"ی سەردەمی نێوەڕاست وایە. ئەوانەی باس لە دێموکراسی دەکەن، بەڵام مەرجی "تەمامییەتی ئەرزی" پێش مافەکان دادەنێن، لە ڕاستیدا فاشیستگەلێکی نوێن کە دەیانەوێت پاشکۆیەتیی کورد بۆ ناوەند جێگیر بکەن. کورد پێویستی بە مۆڵەتی کەس نییە بۆ ئەوەی لەسەر خاکی خۆی بڕیار بدات.
وەڵامدانەوەی مێژوویی؛ کێ ئەجێندای بێگانەیە؟
بۆ دەربازبوون لە بەرپرسیارێتی، ناوەند هەمیشە کوردی بە "وابەستەی بێگانە" و جێبەجێکاری ئەجێندای وڵاتانی تر تۆمەتبار کردووە. ئەمە گەورەترین درۆی مێژووییە. ئەگەر سەیری مێژووی سەد ساڵی ڕابردوو بکەین، دەبینین ئەوە تاران بووە کە هەمیشە خاکی کوردستانی کردووەتە قوربانیی ڕێککەوتنە ژێرپەردەکانی لەگەڵ زلهێزەکان (نموونەی ڕێککەوتننامەی جەزائیر لە ١٩٧٥).
کورد هەرگیز بۆ هێرشکردنە سەر تاران پەنای بۆ بێگانە نەبردووە، بەڵکوو بۆ "مانەوە" و بەرگری لە بەرانبەر جینۆساید و سڕینەوەدا، هاوکاریی هەر لایەنێکی کردووە کە یارمەتیدەر بێت. ئەمە مافێکی ڕەوای هەر نەتەوەیەکی ژێردەستەیە. جێگەی سەرنجە، ئێستا هەمان ئەو ئۆپۆزیسیۆنەی کە کورد تۆمەتبار دەکات، خۆی لە دەرگای پایتەختەکانی جیهان دەدات بۆ وەرگرتنی پشتگیری. ئەگەر ئەوان بیکەن دەبێتە "دیپلۆماسی"، بەڵام ئەگەر کورد بیکات دەبێتە "خیانەت". ئەم دووفاقییە نیشانەی عەقڵیەتێکی داگیرکەرانەیە کە هێشتا دان بەوەدا نانێت کورد نەتەوەیەکی خاوەن ناسنامە و بڕیاری سەربەخۆیە.
هاوپەیمانی لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆن: تاقیکردنەوەیەکی جیددی
لە بەردەم کورددا بژاردەی جۆراوجۆر هەن بۆ هاوپەیمانی؛ لە (موجاهدینی خەلق)ەوە تا دەگاتە ڕەوتە لیبڕاڵ و چەپەکان. بەڵام وانەی مێژوو پێمان دەڵێت کە کورد نابێت تەنیا ببێتە "هێزی ڕووخێنەر" بۆ لایەنێکی تر. هەر جۆرە هاوپەیمانییەک دەبێت لەسەر بنەمای "بەڵگەی نووسراو و گەرەنتیی نێودەوڵەتی" بێت.
موجاهدینی خەلق یان هەر هێزێکی تر ئەگەر دەیانەوێت کورد وەک شەریکێکی ڕاستەقینە لەگەڵیان بێت، دەبێت پێشوەختە دان بە فیدڕاڵیزمێکی نەتەوەیی و لامەرکەزییەتێکی تەواودا بنێن. کورد نابێت جارێکی تر بکەوێتە ناو تەڵەی "جارێ با ڕێژیم بڕووخێت، دواتر لەسەر مافەکان قسە دەکەین". ئەم ڕستەیە تەڵەیەکە کە لە ساڵی ١٩٧٩دا کوردستانی تووشی کارەسات کرد. کورد نابێت تەنیا لەگەڵ مێژوودا بژی، بەڵکوو دەبێت لە مێژوو کەڵک وەرگرێت.
یەکگوتاری؛ قەڵغانی بەرگریی نەتەوەیی
هەموو ئەو هەڕەشانەی لە ناوەندەوە ئاراستەی کورد دەکرێن، تەنیا بە یەک ڕێگە پووچەڵ دەبنەوە: یەکدەنگیی نێوخۆیی کوردستان. کاتێک حیزبە کوردییەکان پەرتەوازە بن، ناسیۆنالیستی ناوەندگەر بە ئاسانی دەتوانێت یاری بە کارتی "دابەشکردن" بکات.
پێویستە بەرەیەکی یەکگرتووی کوردستانی دروست بێت کە تەنیا نوێنەرایەتیی حیزبەکان نەکات، بەڵکوو دەنگی کۆمەڵگەی مەدەنی، ژنان و نەوەی نوێی "ژن، ژیان، ئازادی" بێت. کاتێک کورد بە یەک گوتار (فیدڕاڵیزم، مافی بڕیاردان، دادپەروەری) ڕووبەڕووی تاران دەبێتەوە، سەنگ و قورساییەکەی دەبێتە هێزێکی جیۆپۆلیتیکی کە کەس ناتوانێت نادیدەی بگرێت. یەکگرتوویی کورد گەورەترین وەڵامە بۆ ئەو کەسانەی بە تەمای "تەفرەقە و حوکمڕانی"ن.
پەیام بۆ ناوەند: بۆچی بیر لە جوداخوازی نەکەمەوە؟
پەیامی کۆتایی کورد بۆ ئێرانی داهاتوو دەبێت ڕاشکاو بێت: ئێمە پێویستمان بە سەلماندنی "ئێرانی بوون"ی خۆمان نییە، بەڵکوو ئەوە ناوەندە کە دەبێت بیسەلمێنێت "ئێرانی داهاتوو" جەهەنەمێک نابێت بۆ نەتەوەکان. ئێوە چیتان کردووە تا من بیر لە جوداخوازی نەکەمەوە؟
ئایا ئامادەن دەست لە پیرۆزیی سنوورەکان هەڵبگرن و مرۆڤ بکەنە سەنتەر؟
ئایا ئامادەن زمان و کولتووری کورد وەک بەشێکی یەکسان لە ناسنامەی وڵات بناسن؟
ئایا ئامادەن کۆتایی بە باڵادەستیی نەتەوەیی و ئایینی بهێنن؟
وتەی کۆتایی: ئێرانی داهاتوو یان دەبێتە مەکۆیەکی دێموکراتیک بۆ هەموو پێکهاتەکان لەسەر بنەمای یەکسانیی ڕەها، یاخود بەرەو هەڵوەشانەوەیەکی یەکجاری هەنگاو دەنێت. کورد نابێت لە تۆمەتی "جوداخوازی" بترسێت، چونکە ئازادی نەک هەر نەنگ نییە، بەڵکوو پیرۆزترین ئامانجە. ئەگەر ناوەند ئامادەی گۆڕانکاریی بنەڕەتی نەبێت، ئەوا جودابوونەوە نەک تەنیا مافێک، بەڵکوو تەنیا ڕێگەی ڕزگاری دەبێت لە فاشیزمێک کە سەد ساڵە دەستی لە بینەقاقای ئەم نەتەوەیە ناوە. کورد دەبێت بە یەک دەنگ بڵێت: "ئێمە شەریکین لە بڕیار، نەک پاشکۆی هیچ گوتارێکی پاوانخواز".
