N. Dr Mecîd Heqî

Bavê perwerdehiya zimanê Kurdî ya nûjen li Bakura Kurdistanê

Îro, ziman û wêjaya Kurdî yek ji stûnên xwe yên bêdeng ên herî domdar winda kir.

Mihemed Emîn Bozerselan (1935 – 09.202026), nivîskar, lêkolîner, mamoste û yek ji pêşengên herî wêrek ên perwerdehiya zimanê Kurdî, koça dawî kir, lê tiştê ku ji wî maye ne tenê berhevokek pirtûkan e, lê rêyek dîrokî ye ku miletek nêzîkî xwendin, nivîsandin û "xwebûn"ê kir.

Ew ji nifşekê bû ku axiftin û nivîsandina bi zimanê dayikê ne wekî hilbijartinek çandî, lê wekî kiryarek siyasî û biha dihat hesibandin. Di cîhanekê de ku zimanê Kurdî li Bakurê Kurdistanê wekî sûc dihat dihat dîtin, Bozarslan biryar da ku tiştekê bike ku hêsan xuya dikir, lê bingehên înkarê hejand: fêrkirina alfabeyê ji gelê xwe re.

Alfabe; Pirtûkek Biçûk bi Sûcek Mezin

Di sala 1968an de, dema ku pirtûka "ALFABE" hate weşandin, tenê 64 rûpel hebûn; Lê ji bo hikûmeta Tirkiyê, ev 64 rûpel wekî "hewldanek ji bo parçekirina welêt" hat hesibandin.

Ji bo Bozarslan, "Alfabe" ne daxuyaniyek siyasî bû û ne jî manîfestoyek îdeolojîk bû; ew bersivek mirovî bû ji bo pêdiviyek hêsan:

Mirovên ku bi Kurdî diaxivin mafê wan heye ku bi Kurdî bixwînin û binivîsin.

Lê vê sadehiyê ew xist zindanê. Girtin, darizandinên dirêj, salên darizandinê û qedexekirina daîmî ya pirtûkê bedela nivîsandina bi zimanê xwe yê zikmakî bû. "Alfabe" bû yekane pirtûka alfabeyê li cîhanê ku hate qedexekirin; û ev yek ew kir sembolek dîrokî.

Penaberî, lê ne bêdengî

Koçberiya bi zorê ya Swêdê di sala 1978an de ne dawiya rê bû. Li Uppsala, Bozarslan xebata ku wî li Amedê dest pê kiribû domand:

nivîsandin, hînkirin û ji nû ve avakirina bîra çandî ya Kurdan.

Wî ne tenê çapên paşê yên "Alfabe" çap kirin, lê di heman demê de bi dehan berhem di warên wêjeya zarokan, folklor, çîrokên kurt û rastkirinên nivîsên klasîk ên Kurdî de li pey xwe hiştin. Wergerandina berhemên girîng ên wekî Mem û Zîn a seyîda Ehmedê Xanî ji tîpên aramî bo latînî ne tiştek bû ku zimannasek bi tenê dikare bike; ew projeyek şaristanî û netewî bû ji bo nasîna manîfista netewiya gelê Kurd.

Rewşenbîrek bê jest

Buzerselan ne ji wan rewşenbîran bû ku xwe di pişt peyvan de vedişêre. Zimanê wî sade bû, lê projeya wî mezin bû. Ne slogan çêdikir, ne jî xwe di navenda balê de digirt. Xebata wî, aram û berdewam, avakerê nifşan bû. Zarokên ku bi pirtûkên wî fêrî xwendinê bûn, îro mamoste, nivîskar û lêkolînerên zimanê Kurdî ne.

Wî bawer dikir ku jiyan bi perwerdehiyê tê, berî siyasetê.

Xatirxwestin ji mamosteyê neteweyekê re

Îro, seyda Mihemed Emîn Buzarselan koça dawî kir, lê alfabeya ku wî nivîsandiye hîn jî tê xwendin.

Di cîhanek ku hêz tên û diçin de, tiştê ku dimîne ew tîp in ku mirov navên xwe pê dinivîsin.

Ew çû,

Lê her zarokek ku bi Kurdî dixwîne,

Her pirtûkek ku bi Kurdî hatiye weşandin,

Her mamosteyek ku bê tirs zimanê dayikê fêr dike,

berdewamiya rêya wî ne.

Bîranîna wî bi qedir e, û navê wî di dîroka çandî ya Kurdistanê de nemir e.