Kurdistanmedia

Yekşem 17 Çirriya pêşîn 2021
Malpera Navendî a Partiya Demokrat Kurdistana Îranê

Peymana Serxwebûna Kurdistanê (Sîver) 10 Tebax 1920

13:30 - 11 Tebax 2021

Emer Ismayîl

Berî 101 salan, peymanek dîrokî ya ku serxwebûna Kurdistanê nas dike, bi navê Peymana Sîvrê, li bajarê Sîver a Firansê, li nêzîkî Parîsê, hat wajo kirin. Di 10 ê Tebaxa 1920 an de, di navbera “Îngilistan û Firansa, Îtalya, Japon, Beljîka, Yûnanistan, Romanî, Polonya, Portekîz, Çîkoslovakîya, Yûgoslavîya, Hîcaz û Ermenistan”ê ji aliyekî ve, û Impiratoriya Osmanî ji aliyekî dinê ve.”Pirsgirêka Kurd di Peymana Sîverê de cihekî girîng girt.

Beşa Sêyemîn ya peymanê ji bo çareserkirina pirsgirêka Kurd hatibû veqetandin, û ev beş sernavê "Kurdistan" girtibû û ew ji bendên 62, 63, 64 ê pêk dihat ku armanca wan avakirina dewleteke serbixwe ya Kurdî bû. Li Tirkiyeyê, Kurdên Kurdistana îraqê (Wîlayeta Mûsilê) eger bixwaze dikare tevlî wê bibe.

Di wê peymanê de di dema gotûbêjkirina pirsa Ermenîyan û pirsa kêmnetewên li hundirê Tirkiyê de jî carekê zêdetir li ser pirsgirêka Kurd disekinî.  Weke beşa çaremîn, ku armanca wê parastina kêmnetewan e.  Di beşa şeşemîn a bi sernavê "Ermenîstan" û beşa heftemîn a bi sernavê "Sûriye, Mezopotamya, Filestîn" de tiştên ku bi Kurdan re têkildar in wiha hatin rêzkirin:

Bend 62: Komîteyek ku ji sê endaman pêk tê ji hêla hikûmetên Brîtanya, Firansa û îtalya yên li Stenbolê biryar dan, ku di nav şeş mehan de ji roja cîbicîkirina vê peymanê, pêşnimayek xweseriya herêmî ji bo deverên ku tê de amade dike. Kurd piraniyê pêk tînin û li rojhilatê Firatê û li başûrê Firatê ne. Sînorê başûrê Ermenîstanê, wekî ku li vir hatî destnîşan kirin, û li bakurê sînorê Tirkiyê bi Sûriye û Mezopotamyayê re li gorî danasîna li "3,2,11" ya Benda 27 ya Enstîtûyan, û di derbarê cûdahiya nerînê de li ser mijarek, Cûdahî ji hêla endamên komîteyê ve ji hikûmetên wan re tê pêşkêş kirin, û divê ev pilan garantiyên tevahî ji bo parastina Aşûrî-Keldanî û kêmaniyên din ên li van deveran. Cihên ku guheztinên divê bêne kirin, gava ku hewce be, di sînorên Tirkiyê de li her deverê ku ew bi sînorên îranê re rû bi rû dimînin bêne lêkolîn kirin, û li gorî biryarên vê peymanê.

Benda 63: Hikumeta Tirkiyê ji nuha û pê de biryar dide ku biryarên her du komîteyên ku di xala 62 -an de hatine gengeşe kirin nas bike û di nav sê mehan de ji roja agahdarkirina wan bicîh bîne.

Benda 64: Ger Kurdên ku li herêmên ku di Benda 62 -an de hatine gengeşe kirin di nav salekê de ji ketina fermeriyetê ya vê peymanê serî li Konseya komeleya Miletan bidin, ev nîşan dide ku piranîya rûniştevanên van deveran serxwebûnê dixwazin. - Bi dayîna wê ji wan re, Tirkiye ji nuha û pê de soz dide ku wê fermanê bicîh bîne, dev ji hemî maf û nîqaşên xwe yên qanûnî di van waran de berde, û hûrguliyên vê berdanê dibin mijara peymanek taybetî di navbera welatên sereke yên hevalbend û Tirkiyê de. Di wê de, welatên sereke yên hevalbend wê tu astengiyan li pêşiya hatina dilxwazî ya Kurdên ku li wê beşa Kurdistanê dijîn, ku heta niha hîn jî di nav Wîlayeta Mûsilê de ye, ji vê dewleta kurdî ya serbixwe re nehêlin. mafên Kurdan heta serxwebûnê misoger bike, hemî nîşan diyar kirin  Ku hevalbend di pêkanîna şertên peymanê de ne tekezûn , ji ber ku ew ji hêla hemî welatên îmzekar ve ji bilî îtalya, di encama guherîna balansê de nehatiye pejirandin. hêz û xurtkirina pozîsyona Kemalîstên li Enqerê ku hikûmeta Ferîd Paşa, ya ku Peymana Sîverê mor kiriye, û ji derve nas nakin. Bi xêra damezrandina pêwendiyên nêzîk bi Yekîtiya Sovyetê re, û girêdana Peymana Moskovê "Peymana Biratî û Dostiyê" bi Federasyona Rûsyayê re di 3/16/1921 -an de, ku tê de hevkariya hevbeş a di navbera her du welatan de, peydakirina aborî û leşkerî piştgiriya ji bo Tirkiyeyê, ji bilî diyarkirina sînorên di navbera her du welatan de û parvekirina hin erdan, bû sedema guherîna helwesta welatên rojavayî li hember Tirkiyeyê

Di derbarê gelê Kurd de, peymana Sîverê hêviyên avakirina dewletek serbixwe ya kurdî zêde kir, û dema ku ji wan re hat piştrast kirin ku hikûmeta Kemal Ataturk vê peymanê nas nake, û nahêle ku tu mafê kurdan bide wan ( tewra xweser jî), serokên kurd ji bo bicihanîna vê yekê tevgeriyan.  Xalid Begê Jibrî, bi hevkariya EbdulQader Alê Nahri, Ebdulrehman Hekarî û Yûsif Zia, çalakiyek berfireh meşandin û ji bo bicîhanîna bendên Peymana Sîverê li ser erdê xebitîn.  Civaka Vejîna Kurdistanê çend bîranîn ji komeleya Miletan re şandin ji bo cîbicîkirina tiştên ku di Peymana Sîverê de hatine gotin, lê mixabin ew li gorî berjewendiyên navneteweyî, bi peymanek nû ya reş û bi dijî mafê Kurdan, a bi navê (Peymana Lozanê) hat guherîn. lê mileltê kurd di vê rojê ve heya niha berdewan doza serxwebûna Kurdistanê didomîne.

Naveroka vê nivîsê, nerîn û dîtina nivîskar bi xwe ye û malpera Kurdistan Media jê berpirsiyar nine