ئیبراهیم لاجانی
هەڵبژاردنی سۆفیا ئەمینی، نوێنەری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕێکخراوی نەتەوە و گەلانی بێنوێنەردا (UNPO)، وەک جێگری سەرۆکی ئەم ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە لە کۆنگرەی بیست و یەکەمینیدا لە شاری لاهای هۆڵەندا، ڕووداوێکە کە نابێت تەنیا وەک هەواڵێکی ڕۆتینی تەشکیلاتی مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. ئەم هەڵبژاردنە کە لە ٣٠ی ئۆگۆستدا ڕاگەیەندرا، لە یەک کاتدا دەستکەوتێکی دیپلۆماسییە بۆ گەلی کورد و بەڵگەیەکی بەرچاوە لەسەر ئەوەی کە ژنی کورد، کاتێک دەرفەتی ڕێکخراوەیی و پشتیوانیی تەشکیلاتی بۆ دەڕەخسێت، دەتوانێت لە بەرزترین ئاستی نێودەوڵەتیدا نوێنەرایەتیی خواستەکانی گەلەکەی بکات.
UNPO لە ساڵی ١٩٩١ لە هەمان شاری لاهایدا دامەزرا، بۆ ئەوەی ببێتە دەنگی ئەو نەتەوە و گەلانەی کە لە دامەزراوە فەرمییە جیهانییەکاندا، بەتایبەت لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا، نوێنەرایەتییان نییە. ئەندامێتیی کوردستانی ڕۆژهەڵات لەم ڕێکخراوەدا، لە ڕێگەی حیزبی دێموکراتەوە، دەرفەتێکی نایابە بۆ گەیاندنی دەنگی گەلێک کە بۆ ماوەی زیاتر لە چوار دەیە لەژێر ستەمی نەتەوەیی، سیاسی و ئایینیی کۆماری ئیسلامیدا ژیاوە. بەڵام ئەمجارە، ئەوەی گرنگە تەنیا ئامادەبوونی کوردستان نییە، بەڵکوو ئەو ڕاستییەیە کە ئەم ئامادەبوونە لە لایەن ژنێکی کوردەوەیە و لە پێگەیەکی بڕیاردەردا بەرجەستە دەبێت.
لە ڕوانگەی زانستی سیاسییەوە، جیاوازییەکی بنەڕەتی هەیە لە نێوان دوو چەشنە نوێنەرایەتیدا: نوێنەرایەتیی وەسفی، واتە ئامادەبوونی ژنان بە ژمارە لە ناو دامەزراوەکاندا؛ و نوێنەرایەتیی جەوهەری، واتە توانای کاریگەریدانان لەسەر ناوەڕۆکی بڕیارەکان. ئەزموونی جیهانی نیشانی داوە کە ئەم دوانە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی تەواوکەری یەکتر نین. زۆرجار ژنان لە پلەکانی خوارەوەدا زۆرن، بەڵام لەو ئاستانەدا کە ستراتیژ و سیاسەت دیاری دەکرێت کەم دەبنەوە. لێکۆڵینەوەکانی بواری جێندەر و سیاسەت هەروەها دەریانخستووە کە بەشداریی بەرچاوی ژنان لە ئاستی سەرکردایەتیدا، پێوەندیی ڕاستەوخۆی هەیە بە فراوانبوونی ئەجێندای سیاسی، بەهێزبوونی ڕەوایی (مەشرووعییەت)ی دامەزراوەکان، و گەیشتنی دەنگی گرووپە پەراوێزخراوەکان بۆ ناوەندی بڕیاردان.
لاپەڕەکانی مێژووی بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد پڕن لە ژنانی خەباتگێڕ. لە شەڕی چیاکانەوە تا ڕێکخستنی نهێنی لە شارەکاندا، لە پەروەردە و کاری کۆمەڵایەتییەوە تا نووسین و ڕۆشنبیری، ژنی کورد هەمیشە بەشێکی چالاکی خەباتی نەتەوەیی و کۆمەڵایەتی بووە. بەڵام گواستنەوە لە بەشداریی گشتییەوە بۆ سەرکردایەتیی فەرمی، خۆبەخۆ ڕوونادات. ئەم گواستنەوەیە پێویستی بە بڕیاری تەشکیلاتی، بە میکانیزمی ڕوون، بە پەروەردەی کادیر و بە هۆشیارییەکی سیاسی هەیە کە بەشداریی ژنان نەک وەک شتێکی ڕواڵەتی، بەڵکوو وەک پێویستییەکی ستراتیژی ببینێت.
هەر لەم ڕوانگەیەشەوە، هەڵبژاردنی سۆفیا ئەمینی نابێت وەک ڕووداوێکی دەگمەن و تاک تەماشا بکرێت. ئامادەبوونی کانی جەهانگیری وەک نوێنەری حیزب لە فەرەنسا هەر لەو کۆنگرەیەدا، هەروەها ڕۆڵی کوێستان گادانی وەک بەرپرسی یەکەمی حیزب لە ئورووپا، دەریدەخەن کە ئێمە لەگەڵ دیاردەیەکدا بەرەوڕووین نەک لەگەڵ حاڵەتێکی دەگمەن. ژنانی کورد لە ناو ڕیزەکانی حیزبی دێموکراتدا، لە دیپلۆماسی و ڕێکخستن و بەڕێوەبردندا، توانا و لێوەشاوەیی خۆیان سەلماندووە. ئەمە ئەو بنەمایە دروست دەکات کە لەسەری دەتوانین بانگەوازێکی ڕوون ئاراستە بکەین.
ئەو بانگەوازە ئەمەیە: ژنان و کچانی کورد، لە هەر چوار پارچەی کوردستان و لە هەموو وڵاتانی جیهاندا، لەو شوێنەی کە هەن، دەبێت ببنە ئەندامی چالاکی تەشکیلاتیی حیزبە سیاسییەکان، بەتایبەت حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، و پێگەکانی بڕیاردان فەتح بکەن. چاوەڕوانی ئەوە مەکەن کە دەرگا بۆتان بکرێتەوە یان بانگهێشت بکرێن؛ لە کۆمیتەی ناوچەوە تا ڕێکخراوەکانی لاوان و ژنان، لە دەستەی ڕاگەیاندنەوە تا کۆمیسیۆنی پێوەندییەکان، شوێنی خۆتان بگرن و بەرپرسیارێتی وەربگرن. سیاسەت پیشەیەکە کە بە ئەزموون فێری دەبیت، و ئەزموونیش تەنیا لە ناو کاری ڕۆژانەی ڕێکخراوەییدا کۆدەکرێتەوە.
بەڵام ئەم بانگەوازە دوو لایەنی هەیە. ئەگەر لە ڕوویەکەوە داوا لە ژنان دەکات کە هەنگاو بنێن، لە ڕووەکەی تریشەوە داوا لە تەشکیلات و سەرکردایەتی دەکات کە ڕێگا خۆش بکەن. حیزبێکی نەتەوەیی و دێموکرات پێویستە خاوەنی سیاسەتێکی ڕوون بێت بۆ پەروەردەی کادیری ژن: خولی فێرکردنی زمانی بیانی و دیپلۆماسی، فێرکردنی نووسینی سیاسی و ڕاگەیاندن، دەرفەتی بەشداری لە دانوستان و کۆنگرە نێودەوڵەتییەکاندا، و میکانیزمێکی ڕوون بۆ دڵنیاکردنەوە لەوەی کە ژنان لە دامەزراوە هەڵبژێردراوەکانی حیزبدا بە ڕێژەیەکی شایستە ئامادەن. بەبێ ئەم هەنگاوانە، هەڵبژاردنی ژنێک بۆ پۆستێکی بەرز دەبێتە ڕووداوێکی خۆش، نەک بەشێک لە پرۆسەیەکی بەردەوام.
لەم پێناوەدا، ژنانی کورد لە وڵاتانی دەرەوەدا ئەرکێکی تایبەتییان لەسەر شانە. ئەوان زانستی خۆیان لە زانکۆکانی ئورووپا و ئەمریکا وەرگرتووە، بە چەند زمانێک قسە دەکەن، لەگەڵ شێوازی کارکردنی دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان و ڕێکخراوە مەدەنییەکان ئاشنان، و دەتوانن پێوەندی لەگەڵ پەرلەمانتار، چالاکوان و میدیای جیهانیدا دروست بکەن. ئەم توانایانە سەرمایەیەکی ڕاستەقینەی نەتەوەیین، بەڵام تەنیا کاتێک بەرهەم دەدەن کە لە ڕێگەی تەشکیلاتێکی ڕێکخراوەوە ئاراستە بکرێن. لە هەمان کاتدا، ژنانی ناوخۆی کوردستان کە لەژێر چاودێری و هەڕەشەی ڕاستەوخۆی ڕژێمدا خەبات دەکەن، پێویستیان بە پشتیوانی و دەنگی خوشکەکانیان لە دەرەوەیە. بەستنەوەی ئەم دوو ئەزموونە بە یەکەوە، یەکێکە لە گرنگترین ئەرکەکانی قۆناغی ئێستا.
هەروەها پێویستە ئەم پرسە لە چوارچێوەی ململانێی گشتی لەگەڵ کۆماری ئیسلامیدا بخوێنرێتەوە. ڕژێمی ئێران لەسەر دوو ئاستی پەراوێزخستن دامەزراوە: پەراوێزخستنی نەتەوەکان و پەراوێزخستنی ژنان. ئەو یاسا و بەرنامانەی کە مافی ژن سنووردار دەکەن و ئەوانەی کە کوردستان لە دەسەڵات و سامانی خۆی بێبەش دەکەن، لە یەک لۆژیکی ناوەندگەرا و کۆنەپەرستەوە سەرچاوە دەگرن. لەبەر ئەوە، هەر پێشکەوتنێک لە بواری بەشداریی ژنان لە ناو بزووتنەوەی کوردیدا، لە ڕاستیدا وەڵامێکی سیاسی و ئایدیۆلۆژییە بەرامبەر بەم لۆژیکە. دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی» کە لە کوردستانەوە بوو بە دەنگی جیهان، لە ناوەڕۆکدا هەر ئەم پێوەندییە دیالێکتیکییەی نێوان ڕزگاریی ژن و ڕزگاریی نەتەوە دەردەبڕێت.
سەرەڕای هەموو ئەمانە، بەرگری لەم داواکارییە پێویستی بە ڕاستگۆیی هەیە. ئاستەنگە کۆمەڵایەتییەکان، بارگرانیی ماڵەوە، و کولتوورێکی ڕێکخراوەیی کە هێشتا لە هەندێک شوێندا پیاوسالارە، ئاستەنگی ڕاستەقینەن و بە دروشم لانادرێن. بەڵام ئەزموونی چەند دەیەی ڕابردوو نیشانی داوە کە ئەم ئاستەنگانە دەشکێنرێن، بە مەرجێک ژنان بەکۆمەڵ و بە ئیرادە هەنگاو بنێن و حیزبیش بە جیددی پشتیوانییان لێ بکات.
بزووتنەوەیەک کە نیوەی کۆمەڵگەکەی لە دەرەوەی سەرکردایەتی بمێنێتەوە، ناتوانێت بە تەواوی بانگەشەی نوێنەرایەتیی خواستە نەتەوەیی و دێموکراتیکەکان بکات. لەبەر ئەوە، فەتحکردنی پێگەکانی بڕیاردان لە لایەن ژنانەوە، نەک تەنیا داواکارییەکی ڕەوای ژنانە، بەڵکوو مەرجێکە بۆ مۆدێرنبوون و بەهێزبوونی خودی حیزب و بزووتنەوەکە. ڕێگا کراوەیە و نموونەکان لەبەردەستن؛ ئێستا نۆرەی ژنان و کچانی کوردستانە کە ئەم دەرفەتە بقۆزنەوە.
