N. Dr. Mecîd Heqî

Dîroka dîktatoriyên totalîter her tim bi şêweyekî ku dubare dibe bi dawî dibe: Dema ku ambisyonên stratejîk li kevirê hişk ê rastiyê dikevin, rejîm li şûna ku şikestê qebûl bikin û guhertineke bingehîn pêk bînin, dest bi çirûskên taktîkî dikin. Komara Îslamî ya Îranê îro tam di vê xala jiyana xwe ya dîrokî de ye. Rejîmek ku zêdetirî çar dehsalan bi dirûşmeyên "hinardekirina şoreşê" û "tunekirina emperyalîzmê", sermayeyên mezin ên gelên Îranê di tenûrên şerxwazî û serpêhatiyên herêmî de şewitand, niha di piştlerzên şerekî wêranker û di dorpêça krîzên kûr ên navxweyî û derveyî de, qopiya stratejîk bi temamî winda kiriye.

Tiştê ku em îro di reftarên siyasî, dîplomatîk û aborî yên Tehranê de dibînin, ne nîşaneya desthilatdariyê, belkî "reviyana ber bi pêş ve di taktîkê de" ye ji bo veşartina "şikesteke mutleq di stratejiyê de". Lêkolîna geşedanên dawî, ji danûstandinên herêmî bigire heta hilweşîna hêdî ya aboriyê û hilweşîna navxweyî ya bloka desthilatê, wêneyekî zelal ji rejîmekê dide ku tenê ji bo mayîna xwe ya rojane şer dike û ti pêşdîtineke zelal ji bo paşerojê nîne.

Danûstandinên Îslamabadê: Manovreke biçûk ji bo kirîna demê

Piştî bidawîbûna pevçûn û şerê ku makîneya propagandayê ya rejîmê hewl da wekî serkeftineke epîk bi bingeha xwe ya civakî ya ku ber bi hilweşînê ve diçe bide qebûlkirin, rastiyên meydanê tiştekî din nîşan dan. Civîn û danûstandinên ku van dawiyan di bin navê "Danûstandinên Îslamabadê" de pêk hatine, tam di vê çarçoveyê de tên nirxandin.

Komara Îslamî di van danûstandinan de li çi digere? Bersiv hêsan e: Kirîna demê û sererastkirina rewşa aloz a piştî şer. Tehran baş dizane ku hevsengiya hêzê li herêmê êdî ne di berjewendiya wê de ye. Binesaziyên wê yên leşkerî û hêzên wê yên wekaletê zirarên mezin dîtine û şiyana wê ya lojîstîk gihîştiye asta herî kêm. Beşdarbûna di danûstandinên Îslamabadê de ne ji ber îradeyeke dîplomatîk a bo aştiyê, belkî manovreke taktîkî û reviyana ber bi pêş ve ye, ji bo ku belkî bi riya dîplomasiya veşartî û eşkere, derfetekê ji bo ji nû ve avakirina makîneya zext û destwerdanê peyda bike. Lê ev taktîk, stratejiya şikestî ya rejîmê ya ji bo bûyîna hejmona herêmê telafî nake. Cîhan û welatên herêmê destê Tehranê xwendine û ev kirîna demê, tenê dibe sedema dirêjtirbûna êşa xelkê Îranê û îzolasyona zêdetir a welêt.

Nameya ku Tehran hejand; Şerê gurran di kuncikên tarî yên desthilatê de

Şikesta di stratejiya derve de, tavilê parçeyên xwe yên şer avêt navenda hişk a desthilatê. eşkerekirina "nameya ku Tehran hejand" û perdehilanîna ji şerê veşartî û dijwar di astên bilind ên sîstemê de li ser danûstandina bi Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê re, nîşaneya lûtkeya bêhêvîbûn û şeqama di avahiya serweriyê de ye.

Ev nameya pir-veşartî ku dîroka nivîsandina wê vedigere dawiya meha Nîsana 2026-an û rojên piştî dawîbûna şer, ji aliyê komek endamên payebilind ên Şêwra Bilind a Ewlekariya Neteweyî û çend fermandarên payebilind ên di nav beşa Pasdaran de hatiye amadekirin û bo navenda biryardanê ya sîstemê hatiye şandin. Di naveroka vê nameyê de, şandevan bi pêşkêşkirina raporeke hejandî û amaran ji rewşa xirab a lojîstîkî, ji hev ketina aborî û nekarîna dabînkirina lêçûnên ewlehiyê piştî şer, bi eşkere hişyarî dane ku şiyana makîneya zextê û mayîna rejîmê bi mûyekê ve girêdayî ye. Wan di vê nameyê de tekez kirine ku tenê rêya pêşîgirtina li hilweşîna mutleq û lezgîn a sîstemê li hember bayê serhildanên girseyî, danîna alî ya dirûşmeyên îdeolojîk û destpêkirina bêşert û merc a danûstandinên rasterast bi Washingtonê re ye, ji bo kirîna demê û kêmkirina zextên navneteweyî.

Salên dirêj e ku Elî Xaminêyî, rêberê kuştî yê rejîmê, û tevahiya Pasdaran, danûstandina bi Amerîkayê re wekî xeta sor û tabûya ku nayê şikandin a sîstemê nasandin e. Lê niha, zexta giran a dorpêçan, îflasa aborî û tirsa ji serhildanên girseyî, beşên bloka desthilatê gihandiye wê encamê ku bêyî teslîmbûna li hember rastiyên navneteweyî û vexwarina "cama jehrê" ya din, hilweşîna sîstemê hetmî ye.

Ev nameya nakok û rêzkirina alîgir û dijberên veşartî yên danûstandinê, diselmîne ku yekdengiya xeyalî ya serweriyê dereweke mezin e. Gava stratejiya mezin a "berxwedan û nihêrîna li rojhilat" li dîwarê betonî dikeve, taktîk dibin cihê nakokiyê. Ev şerê veşartî, ne ji bo berjewendiya gelên Îranê, belkî tenê ji bo dîtina rêyekê ye ji bo rizgarkirina rejîmeke ku di bin avê de dimîne.

Hilweşîna hêdî ya aboriyê: Bacê ku gel didin

Ti stratejiya siyasî bê piştgiriya aborî namîne. Gelo aboriya Îranê di rêya hilweşîneke hêdî de ye? Bersiv di nihêrîna her çavdêrekî dadmend de, "erê"yeke tekez û biêş e. Komara Îslamî di dirêjahiya dehsalên borî de, li şûna pêşketina domdar, aboriyeke rantxwer, mafyayî û leşkerî ava kiriye ku tenê erkê wê dabînkirina darayî ya makîneya zextê li navxwe û girûpên niyabetî li derve bûye.

Aborînas li ser vê bawerê ne, aboriya Îranê êdî ne li ber devê newalê ye, belkî di ketina azad de ye. Enflasyona bêkontrol, daketina bêwêne ya nirxê pereyê neteweyî, tunebûna çîna navîn û belavbûna feqîriya mutleq di nav piraniya civakê de, nîşaneyên nexweşiyeke kronîk nînin, belkî nîşanên mirina mêjî ya sîstemeke aborî ne. Lêçûnên giran ên şer û serpêhatiyên piştî wê, xezîneya welêt vala kirine. Rejîm bi çapkirina pereyên bêpiştgirî û destavêtina berîka xelkê (bi riya bacên giran û borsayê), mijûlî talankirineke rêxistinkirî ye. Ev hilweşîna hêdî, qelsiya herî mezin a rejîmê ye. Gava sifrika gel vala bin, ti manovreke taktîkî û ti propagandayeke medyayî nikare ewlehiya pûç a sîstemê misoger bike. Aboriya Îranê ayineyek e ku şikesta stratejiyên mezin ên Komara Îslamî bi bêrehmî nîşan dide.

Ayineya pendwergirtinê

Yek ji bingehên sereke yên stratejiya Komara Îslamî, afirandina kûrahiya stratejîk bi riya komên wekaletê yên wekî Hizbullah a Libnanê bûye. Lê îro, nihêrînek li rewşa xirab a Hizbullahê li Libnanê, wêneyekî sembolîk ji paşeroja Komara Îslamî bixwe xêz dike.

Hizbullah a Libnanê ku rojekê bi pere û çekên Tehranê li Libnanê dewlet di nav dewletê de ava kiribû û wekî baskê bihêz ê "Eniya berxwedanê" dihat naskirin, îro hem di qada leşkerî de derbeyên bêveger xwariye û hem jî di nav raya giştî ya Libnanê de wekî sedema sereke ya wêranî û rojreşiyê tê naskirin. Şibahiya çarenivîsa vê koma çekdarî bi piştevanê wê yê sereke li Tehranê balkêş e. Her du avahî, bi piştrastbûna li ser îdeolojiya firqeyî û tundûtûjiyê, li şûna avadaniyê, wêranî bi xwe re anîn û niha rastî nefretiya giştî hatine. Hilweşîna heybeta Hizbullahê, di rastiyê de şikesta stratejiya herêmî ya Xaminêyî ye. Gava şax û pelên vê darê jehrî li herêmê hişk dibin, rehên wê li Tehranê jî nikarin sax bimînin.

Xeyalek bi navê sererastbûnê

Gelek analîstên sadelûh an jî yên ku dixwazin rewşê nerm bikin, hertim vê pirsê dikin ku gelo rejîma Îranê piştî xwarina derbeyên giran û bidawîbûna şer, dê reftarên xwe biguherîne? Gelo dê bibe lîstikvaneke normal di sîstema navneteweyî de?

Bersiva vê pirsê pêwîstiya wê bi naskirina xwezaya Komara Îslamî heye. Ev rejîm ne hikûmeteke normal e ku li gorî berjewendiyên gel reftarê bike; belkî firqeyeke îdeolojîk û leşkerî ye ku nasnameya wê bi afirandina krîzan ve girêdayî ye. Guhertina reftarê di siyaseta derve de û teslîmbûna li mafên mirovan li navxwe, ji bo Komara Îslamî bi wateya redkirina felsefeya hebûna wê ye. Lewma, rejîm piştî şer guhertina stratejîk nake. Ew tenê taktîkên xwe diguherînin; dengê dîplomatên wan dibe ku hinekî nermtir bibe da ku di danûstandinên wekî Îslamabadê de îmtiyanan werbigirin, lê makîneya bidarvekirinê li girtîgehên navxweyî û zexta li ser gelên bindest qet ranaweste. Reviyana ber bi pêş ve di taktîkê de, tam bi vê wateyê ye: parastina rûyê nermbûnê li derve, ji bo zêdekirina zextê li navxwe.

Berxwedana navxweyî

Di demekê de ku rejîm di qada derve û aborî de rastî binbestê tê, eniya navxweyî wekî gefa herî mezin bo mayîna wê tê hesibandin. Herêmên piştguhxistî û gelên bindest li Îranê, hertim pêşengê têkoşîna li dijî vê dîktatoriyê bûne.

Kurdistan, Sîstan û Belûçistan û Ehwaz, ligel kolanên Tehran, Îsfehan û Şîrazê, bûne xelekên girêdayî yên zincîreke mezin a serhildana sivîl û berxwedanê. Rejîm hewl dide bi milîtarîzekirina van herêman û bidarvekirinên komî, tirsê çêbike, lê gava stratejiya tirsandinê fonksiyona xwe winda bike, taktîka bidarvekirinê tenê dibe benzîn li ser agirê hêrsa giştî. Civaka Îranê îro qonaxa tirsê derbas kiriye û bi zelalî dibîne ku emperator ne tenê kinc li ber nîne, belkî di qelsîtirîn xala xwe ya dîrokî de rawestiyaye.

Komara Îslamî ya Îranê, îro tiştekî din nîne ji bilî avahiyeke xerabûyî, îflaskirî û di gendeliyê de fetisî. Stratejiya hinardekirina şoreşê gihiştiye binbestê û li şûna ku bibe hêzeke bêhempa, Îran kiriye welatekî îzolekirî, feqîr û bêparastin.

Hemû liv û tevgerên ku îro ji Tehranê dibînin - çi rûniştina li ser maseya danûstandinan li Îslamabadê, çi namenivîsandinên veşartî yên tijî tirs di korîdorên desthilatê de, çi hewldana ji bo veşartina pîvanên hilweşîna aborî û çi çirûskên ji bo rizgarkirina bermayiyên Hizbullahê - hemû mînaka zelal a "reviyana ber bi pêş ve di taktîkê de" ne. Lê dîrokê fêrî me kiriye ku ti rejîmek nikare bi taktîkên demkî, ji bin barê şikesteke stratejîk a mezin xwe xilas bike.

Gelê Îranê, wekî opozîsyoneke yekgirtî li navxwe, li benda xeletiya dawî ya vê sîstemê ye. Hilweşîna hêdî dest pê kiriye û şeqên ku li ser bedena sîstema Welayetê Feqîh derketine, êdî bi ti çespê taktîkî û dîplomatîk nayên çareserkirin. Reviyana ber bi pêş ve, tenê rêya hilweşînê ji bo wan kurttir dike. Paşeroja gelên Îranê, ne di kuncikên tarî yên danûstandinên veşartî yên rejîmê de, belkî di îradeya gelên ku biryar dane xeta dawî li vê xwarbûna dîrokî bikişînin, dê were diyarkirin.