ئاگری باڵەکی
مێژووی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست گەواهیی ئەوە دەدات کە توندوتیژی لە جیاتی ئەوەی ببێتە وانە، دەبێتە خولێکی دووبارەبووەوە؛ خولێک کە تێیدا خوێنی مرۆڤ دەکرێتە قوربانیی چەسپاندنی هاوکێشەکانی دەسەڵات. ئەوەی ئەمڕۆ لە کوردستان ڕوو دەدات ــ بەتایبەت دوای شەهیدبوونی چەندین گەنجی کورد لە مەلەکشاهی و ئیلام ــ ئاماژەیەکی مەترسیداری بەردەوامیی هەمان نموونەی مێژووییە. ئەم ڕووداوانە ناکرێت وەک هەڵچوونێکی کاتی یان کاردانەوەیەکی سادە ببینرێن؛ بەڵکوو بەشێکە لە سیستمێکی ناسراو کە تێیدا کوردستان دەکرێتە «مەیدانی سزادان» و تاران دەمێنێتەوە وەک «مەیدانی سیاسەت».
دوو لۆژیکی جیاوازی سەرکوت؛ بۆچی تاران جیاوازە؟
وردبوونەوە لە شێوازی مامەڵەی دەسەڵات لەگەڵ ناڕەزایەتییەکان، جیاوازییەکی قووڵ و ترسناک نیشان دەدات. لە تاران، وەک چەقی سیاسی و ئابووریی وڵات، دەسەڵاتداران زیاتر پەنا بۆ دەستبەسەرکردن، گازی فرمێسکڕێژ و توندوتیژییەک دەبەن کە تا ڕادەیەک کۆنترۆڵکراوە. تەنانەت لە توندترین کاتیشدا، هەوڵ دەدەن زیانە گیانییەکان کەم بکەنەوە.
بەڵام لە شارەکانی کوردستان، زمانی دەسەڵات دەگۆڕێت. لەم ناوچانەدا، گولـلە جێگەی هەموو ئامرازەکانی تری کۆنترۆڵ دەگرێتەوە و کوشتنی ڕاستەوخۆ دەبێتە ئەمرێکی ئاسایی. ئەم جیاوازییە نە ڕێکەوتە و نە هەڵەی فەرماندەیەکە؛ بەڵکوو ستراتیژییەکی داڕێژراو و سیستماتیکە.
دەسەڵات ناڕەزایەتیی تاران وەک جۆرە «کێشەیەکی نێوخۆیی» دەبینێت کە دەبێت بە کەمترین تێچوو چارەسەر بکرێت، بەڵام کوردستان لە لۆژیکی ئەمنی و ئایدۆلۆژیی ڕێژێمدا، هێشتا وەک «مەترسییەکی وجودی» پێناسە دەکرێت. کوشتنی چەندین گەنج لە ناوچەیەکی دیاریکراودا، پەیامێکی ڕاشکاوە بۆ هەموو ئێران: لە کوردستان هیچ سنوورێک بۆ توندوتیژی نییە. دەسەڵات کوردستان وەک «نموونەیەکی چاوترسێنکردن» بەکار دەهێنێت تا بە ناوچەکانی تری ڕابگەیەنێت کە هەر جۆرە گۆڕانخوازییەک، تێچووەکەی وێرانکارییەکی گشتگیر دەبێت.
پێداگریمان لەسەر ئەم جیاوازییانە بۆ ئەوە نییە داوای گشتگیرکردنی توندوتیژی بکەین، بەڵکوو بۆ ئاشکراکردنی ئەو جیاکارییە پێکهاتەییەیە کە دەبێت کۆتایی پێ بێت. ئامانجی خەبات نەک فراوانکردنی گۆڕەپانی مەرگ، بەڵکوو دۆزینەوەی ڕێگەی ڕزگارییە بە کەمترین تێچووی مرۆیی.
وەهمی ڕزگاری لە سێبەری ناوەندگەراییدا
لەکاتێکدا لە کوردستان گەنجان دەکرێنە ئامانجی گولـلە، بەشێک لە میدیا و ناوەندە سیاسییەکانی ئۆپۆزسیۆنی فارستەوەر، خەریکی بەرهەمهێنانی گێڕانەوەیەکی ترن. لەم گێڕانەوەیەدا، چەند کەسایەتی و پڕۆژەیەک وەک تاکە ڕزگارکەری ئێران و پارێزەری یەکپارچەیی خاک پیشان دەدرێن. ئەم ڕوانگە ناوەندگەرایە کە لە مێژووی چڕبوونەوەی دەسەڵاتەوە سەرچاوەی گرتووە، ئامادەیە هەموو شتێک بکاتە قوربانیی مانەوەی ناوەندێتیی تاران.
لەم گوتارەدا، هەموو سەرنجەکان لەسەر تارانە و ناوچەکانی تری وەک کوردستان پشتگوێ دەخرێن. ئەم ڕوانگەیە مافی بڕیاردانی خەڵکی پەراوێزخراو زەوت دەکات و نیشانی دەدات کە ناوەندگەرایی تەنیا بیرکردنەوە نییە، بەڵکوو واقیعێکی سەپێندراوە لە سیاسەت و میدیادا. ئەنجامی ئەم ڕێگەیە تەنیا بەرهەمهێنانەوەی هەمان پێکهاتەی کۆنی چەوساندنەوەیە، بێ ئەوەی هیچ ئاسۆیەکی ڕزگاری بۆ ناوچە پەراوێزخراوەکان تێدا بێت.
پەیوەندیی نێوان پلانی سیاسی و خەباتی مەیدانی
لەپاڵ ئەمانەدا، پێویستە ڕەخنەمان ڕوو لە خۆشمان بێت. حیزبە سیاسییە کوردییەکان ــ بەپێچەوانەی هەندێک خوێندنەوەی سەرپێیی ــ خاوەن ئامانج و بەرنامەی سیاسیی ڕوونن. مەسەلەی سەرەکی نەبوونی بەرنامە نییە، بەڵکوو چۆنێتیی ڕێکخستنی خەباتی مەیدانی و گونجاندنیەتی لەگەڵ ستراتیژییەکی گەورەتردا.
هەندێک جار لە نێوان دروشمەکان و شێوازی ناڕەزایەتییەکان لە شەقامدا بۆشاییەک دروست دەبێت؛ بۆشاییەک کە تێیدا ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ تێچوویەکی مرۆیی زۆر قورسی لێ دەکەوێتەوە، بێ ئەوەی ئەم قوربانییانە ببنە دەستکەوتێکی بەرجەستە لە ئاستی نێودەوڵەتی، یاسایی یان دیپلۆماتیکەکاندا. ئەگەر ئامادەبوونی گەنجان لە شەقام نەبەسترێتەوە بە ڕێکارێکی ڕوون بۆ گۆڕینی ناڕەزایەتی بۆ گوشارێکی سیاسیی کاریگەر، ئەوا مەترسیی ئەوە هەیە وزە و سەرمایەی مرۆیی ئەم بزووتنەوەیە بەفیڕۆ بچێت.
شەهیدبوون کاتێک دەبێتە هێزێکی پایەدار کە لە چوارچێوەی پلانێکی گشتگیردا بێت، نەک تەنیا وەک ئامرازێکی خەبات کورت بکرێتەوە. ئازادی هەمیشە خوێنی ویستووە، بەڵام ئەم خوێنە کاتێک بەرهەمی دەبێت کە لەگەڵ ڕێکخستنی هێز و گۆڕینی ناڕەزایەتی بۆ کارتی گوشاری سیاسی بێت. ئەو گەنجانەی دەچنە مەیدان، مافی خۆیانە بزانن قوربانییەکەیان چۆن دەبێتە دەستکەوتێکی ڕاستەقینە.
بەرەی یەکگرتووی کوردستانی؛ پێویستییەکی مێژوویی
بۆ دەربازبوون لەم خولە داخورێنەرە، کوردستان پێویستی بە گۆڕانکاری لە ڕوویکەردی سیاسیدا هەیە، کە تەنیا لە ڕێگەی پێکهێنانی بەرەیەکی یەکگرتووی کوردستانییەوە دەکرێت. بەرەیەک کە:
خاوەن گوتارێکی یەکگرتوو و پڕۆژەیەکی نەتەوەیی بێت لە بەرامبەر ناوەند و جیهاندا؛
هۆشیاری و خەباتی ڕێکخراو بکاتە جێگرەوەی کاردانەوەی سۆزداری؛
بە دیپلۆماسییەکی بەهێز، دەنگی ئیلام و مەلەکشاهی بگەیەنێتە ناوەندەکانی بڕیار لە جیهاندا.
کۆتایی
ئێمە لە ساتەوەختێکی چارەنووسسازداین. یان دەبێت بە پلان و ڕێکخستن ببینە بکەرێکی سیاسیی خاوەن بڕیار، یاخود دەبێت دیسان چاوەڕێ بین لە تارانەوە بڕیارمان لەسەر بدەن و پشکی ئێمە تەنیا قوربانیدان بێت. کوردستان شایستەی ئەوەیە بڕیاردەر بێت، نەک قوربانی. هۆشیاریی سیاسی تەنیا قەڵغانێکە کە ناهێڵێت مێژوو بە خوێناویترین شێوە دووبارە بێتەوە.
پەراوێز: بەو هیوایەی خوێنی شەهیدانی ئیلام و مەلەکشاهی، نەک تەنیا لاپەڕەیەکی تر بێت لە مێژووی ئازارەکان، بەڵکوو ببێتە هەوێنی یەکێتی و پێگەیشتنی سیاسیی نەتەوەکەمان.
