خالید قادری

پوختە (Abstract)

پرۆفایلینگی نەتەوەیی یەکێکە لە ئامرازە زانستییە گرنگەکان لە داڕشتنی ستراتیژییە سیاسی، ئەمنییەتی و سایبێرییەکان لە سەردەمی هاوچەرخدا. ئەم وتارە هەوڵ دەدات پرۆفایلینگی نەتەوەیی وەک چوارچێوەیەکی تیۆری و کرداری شیکاری بکات، بەتایبەتی لەسەر نەتەوەی کورد. بە تیشک خستنە سەر مێژوو، کارەسات، دەروونناسیی کۆمەڵایەتی و ڕاگەیاندن، وتارەکە نیشان دەدات چۆن ئەم زانیارییانە لەلایەن هێزە نێودەوڵەتییەکان و نەیارانی کوردەوە بۆ گوشار و کۆنترۆڵکردنی هەلومەرجەکان بەکار دەهێنرێن. هەروەها، وتارەکە شێوازی وەڵامدانەوە و پووچەڵکردنەوەی ئەم ستراتیژییانە لەلایەن کوردەوە شیکاری دەکات.

 

پێشەکی

لە سەردەمی هاوچەرخدا، شەڕ و ململانێی نێودەوڵەتی تەنیا بە هێزی سەربازی ڕوو نادات، بەڵکوو بە شێوەیەکی فراوان لە بواری دەروونی، ڕاگەیاندن و سایبێردا ڕوو دەدات. لێرەدا پرۆفایلینگی نەتەوەیی وەک یەکێک لە گرنگترین ئامرازە زانستییەکان دەردەکەوێت.

 

١. چوارچێوەی تیۆریی پرۆفایلینگی نەتەوەیی

پرۆفایلینگی نەتەوەیی سیستەمێکی زانستییە کە لەسەر بنەمای زانیارییە مێژوویی، دەروونی، ئایدیۆلۆژی، کولتووری و کۆمەڵایەتییەکان دروست دەبێت. ئەم سیستەمە لەلایەن دەزگا ئەمنییەتی و زانیارییە نێودەوڵەتییەکانەوە بەکار دەهێنرێت بۆ پێشبینیکردنی کردار و هەڵوێستی نەتەوەکان و دیاریکردنی خاڵە ئەرێنی و نەرێنییەکان بۆ داڕشتنی ستراتیژییە گونجاوەکان.

نەتەوەی کورد لە مێژووی نوێدا تووشی ژمارەیەکی زۆر لە شۆڕش، سەرهەڵدان، خیانەت و تەنیاهێشتنەوەی نێودەوڵەتی بووە. ئەم ئەزموونانە بوونەتە بەشێک لە ناخودئاگای کۆمەڵایەتیی کورد و بنەمای پرۆفایلینگی نەتەوەییان دروست کردووە، وەک:

ترسی دووبارە تەنیاهێشتنەوە.

هەستی خیانەت لێکران.

گرێدانی ناسنامەی نەتەوەیی بە مێژووەوە.

بەکارهێنانی پرۆفایلینگی نەتەوەیی دژی کورد: هێزە ستراتیژییەکان لە ڕووی سیاسی و ئەمنییەتییەوە، ئەم تایبەتمەندییانەیان بەکار هێناوە بۆ دروستکردنی هەستی لاوازی، ناڕەزایی و ڕازیبوون بە کەمتر. شەڕی سایبێری، ڕاگەیاندنی ئانقەست و کارەساتەکانی مێژووی خەباتی کورد، بەشێکی سەرەکی بوون لەم ستراتیژییە.

 

٢. وەڵامی کورد و پووچەڵکردنەوەی ستراتیژییەکان

لە ڕووداوە نوێکاندا، لایەنی کوردی توانی بە شێوەیەکی نائاسایی (چاوەڕواننەکراو):

هەستی لاوازی ڕەت بکاتەوە.

میدیا وەک ئامرازێکی یەکخستنی هەستی نەتەوەیی بەکار بهێنێت.

هەستی سۆزداریی (ئیحساسی) لەپڕ و کوتوپڕ، بە شێوەیەکی تاکتیکی و کاریگەر بەکار بهێنێت.

ئەم کردارانە پلانەکانی نەیار و دژبەرانی پووچەڵ کردەوە و هەلومەرجەکانی گۆڕی. هەروەها پێویستە تێبینی بکرێت کە، سەرەڕای جیاوازییە سیاسی و ئەمنییەتییەکان لە ڕۆژاوا، باشوور، باکوور و ڕۆژهەڵات، نەتەوەی کورد بنەمایەکی مێژوویی و دەروونیی هاوبەشی هەیە. ئەمە وادەکات کە پرۆفایلینگی نەتەوەیی یەکگرتوو بێت، بەڵام نەک یەکسان.

 

٣. ڕۆژاوای کوردستان و کەمبوونەوەی ترسە مێژووییەکان: شیکارییەکی نموونەیی

(Case Analysis: Rojava Kurdistan and the Reduction of Historical Fears)

لە چوارچێوەی پرۆفایلینگی نەتەوەیی کورددا، ڕۆژاوای کوردستان وەک نموونەیەکی گرنگ دەردەکەوێت بۆ شیکردنەوەی چۆنیەتیی کەمبوونەوە یان پووچەڵکردنەوەی ئەو ترسە مێژووییانەی لە ناخودئاگای کۆمەڵگەی کوردیدا جێگیر بوون. لەنێو ئەم ترسانەدا، دوو ترسی سەرەکی بە شێوەیەکی تایبەت بەکارهاتوون:

ترسی پشتگیری نەکردنی کوردانی باشوور لە ڕۆژاوا: لە پرۆفایلینگی کلاسیکی نەتەوەی کورددا، هەمیشە ئەو باوەڕە هەبووە کە کوردانی پارچەکان لە کاتی قەیراندا پشتگیریی یەکتری ناکەن. ئەم ترسە بەردەوام لەلایەن دەزگاکانی ڕاگەیاندن و شەڕی دەروونییەوە زیندوو دەکرایەوە بۆ دروستکردنی هەستی تەنیا مانەوە و لاوازی. بەڵام لە ڕووداوە نوێکاندا، ئەم ترسە بە شێوەیەکی دیار کەم بووەوە؛ بە هۆکاری:

گۆڕانی شێوازی پەیوەندیی نەتەوەیی لە ڕێگەی میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە.

هەستی هاوبەشی مێژوویی و ناسنامەیی لە نێوان کوردانی ناوچەکاندا.

کەمبوونەوەی کاریگەریی ڕاگەیاندنی فەرمیی دەوڵەتان لەسەر ڕوانینی کۆمەڵگە.

ترسی شەڕی براکوژی لە ئەگەری تێکەڵبوونی هێزە کوردییەکان: ئەمە ترسێکی قووڵ بووە، بەتایبەتی لەو سناریۆیەی کە هێزەکانی ڕۆژاوا تێکەڵی سوپای سووریە و هێزەکانی باشوور تێکەڵی سوپای عێراق بن و شەڕ لەنێوان ئەو دوو دەوڵەتەدا ڕوو بدات. لە پرۆفایلینگی کلاسیکدا، ئەمە وەک "کێشەی مێژوویی" بۆ ترساندن بەکار دەهات. بەڵام لە حاڵەتی ڕۆژاوادا ئەم ترسە کەم بووەوە چونکە:

هێزە کوردییەکان خۆیان وەک ئەکتەرێکی سەربەخۆ ناساند، نەک پاشکۆی سوپای دەوڵەتان.

ئاگایی نەتەوەیی بەرامبەر مەترسیی شەڕی براکوژی بەرز بووەوە و وەک هۆشدارییەکی ستراتیژی بەکار هات.

 

کۆتایی (Conclusion)

پرۆفایلینگی نەتەوەیی زانستێکی دوولایەنەیە: ئەگەر نەتەوەیەک خۆی نەناسێت، ئەم زانستە دەبێتە ئامرازێکی دژایەتی؛ بەڵام ئەگەر خۆی بناسێت و فێری شێوازی بەکارهێنانی بێت، دەتوانێت بیگۆڕێت بۆ ئامرازێکی پاراستن و بەرەنگاربوونەوە. بۆ نەتەوەی کورد، تێگەیشتن لە پرۆفایلینگی نەتەوەیی پێویستییەکی ئەکادیمی و ستراتیژییە، نەک تەنیا بابەتێکی تیۆری.