N. Dr. Mehmûd Ebas

Beşa Pêncem

Ma Tevgerên Neteweyî di Xwendina Sedsala Bîst û Yekem de Şaş Bûn?

Pirsgirêka tevgerên neteweyî îro ne di dadmendiya daxwazên wan de ye, belkî di awayê xwendina cîhanê de ye. Ji bo gelê Kurd, netewayetî ne zêdebariyeke ramanî ye, ne jî tenê vegereke hestyarî ber bi derbasbûyî ye, ew bingehê mayînê ye li hember nasnekirin, tunekirin û ji warê xwe rakirinê. Lê girêdana bi bingehê dozê ve tiştek e, û hişkbûna li ser amûr û rêbazên serdemên borî tiştek din.

Ji ber vê yekê, pirsa rastîn ne ev e: Ma netewayetî şaş bû? Lê ev e: Ma tevgerên neteweyî, di nav wan de tevgera Kurdistanî, di xwendina sedsala bîst û yekem de şaş bûn?

Ev pirs ne ji bo lawazkirina projeya neteweyî ya Kurdî ye, ne jî ji bo helandina wê di nav têgehên serneteweyî û nezelal de ye. Gelê Kurd hîn jî di nav cîhaneke ramyarî de dijî ku gelek desthilat hebûna neteweyî ya wî nas nakin û mafên wî red dikin. Ji ber vê yekê, aliyê neteweyî hîn jî bingehê her projeyeke rastîn a Kurdî ye. Lê parastina vî bingehî nayê wê wateyê ku tevgera Kurdistanî li nav şêwazên ramanî û rêxistinî yên serdemeke din de girtî bimîne.

Cîhan guherîye. Aborî, teknolojî, medya, dane, dîplomasî û têkiliyên navneteweyî êdî bi awayekî ku sedsala borî nedîtibû bi hev ve girêdayî ne. Dewlet jî êdî tenê xwediyê hemû amûrên bandorkirinê nîne. Ji ber vê yekê, şaşî ne di neteweyîbûna tevgera Kurdistanî de ye; şaşî ew e ku carinan hê jî bi gotar, rêxistin û amûrên serdemeke borî bersiva cîhaneke nû bide.

Di rewşa Kurdistanê de, ev pirsgirêk bi du ezmûnên girîng zelaltir dibe.

Li Başûrê Kurdistanê, ezmûneke ramyarî û rêveberî ya pêşketî derket holê ku karî herêmeke federal bi giraniya siyasî, dîplomasî, aborî û avadanî ava bike. Vê ezmûnê nîşan da ku gelê Kurd, gava derfet û aramî peyda dike, dikare nimûneyeke pêşketî ava bike. Lê herwisa eşkere kir ku pêşketina rêveberî û têkiliyên navneteweyî bi serê xwe têrê nakin, heger ew neyên veguheztin bo projeyeke neteweyî ya dûrnihêr û serbixwetir.

Li Rojavayê Kurdistanê jî ezmûneke cuda ji nav şer û hilweşîna Sûriyê derket holê. Ew di destpêkê de li ser parastina leşkerî û valahiya ramyarî hate avakirin û karî di nav şertên dijwar de ewlehî û aramiyeke kêm-zêde peyda bike. Lê dijminatiya hêzên herêmî, guherîna helwestên navneteweyî, û di heman demê de lawaziya aliyê neteweyî û kêm-bûna giraniya avakirin û pêşketinê, wê li hember guherîna hevsengiya hêzan lawaz kir. Bi veguherînên dawî re, tevgera Kurdî li wir îro zêdetir di rewşa parastina hinek destkeftan de ye, ne firehkirina wan.

Di her du ezmûnan de girêk ne di netewetiyê de ye, belkî di awayê pêkanîna wê de ye. Li Başûrê Kurdistanê, pirs ev e ku serkeftina federal û rêveberî çawa dikare bibe projeyeke neteweyî ya firehtir. Li Rojavayê Kurdistanê jî, pirs ev e ku ezmûn çawa dikare ji rêveberiya rewşa heyî wêdetir here û xwediyê kûrahiya neteweyî û hêza domdar bibe.

Tevgerên neteweyî yên ku di sedsala bîst û yekem de serdikevin, ne ew in ku ji nasnameya xwe dûr dikevin, lê ew in ku bingehê xwe diparêzin û amûrên xwe ji nû ve dişêwînin. Êdî têrê nake ku em tenê bêjin em gelekî bindest in, divê em nîşan bidin ku em xwediyê dîtineke siyasî, damezrandinî, aborî û çandî ne ku projeya Kurdî bike pêşniyareke ciddî ji bo pêşerojê, ne tenê nerazîbûnek li hember dema derbasbûyî de.

Ji ber vê yekê, xwendina nû ya sedsala bîst û yekem nayê wateya derbasbûna ji netewetîya Kurdî, belkî rizgarkirina wê ji hişkbûnê ye. Nayê wateya dûrketina ji Kurdistanê; lê ew e ku Kurdistan tenê xewneke hestyarî ya ji pêdiviyên serdemê qutmayî nemîne. Nayê wateya redkirina dîrokê; lê pêşîgirtina li wê yekê ye ku dîrok bibe bendek li ber avakirina pêşerojê.

Ji bo gelê Kurd, ev dem dikare dema venêrîn û nûbînînê be, ne dema tirsê. Kurd xwediyê dîrokeke dewlemend a tekoşînê, ezmûnên siyasî yên cuda, hêza mirovî û çandî ya berfireh in. Ya ku kêm e ne dadmendiya dozê ye, belkî nûkirina şêwaza wê ya siyasî û dîrokî ye bêyî ku bingehê wê bê guhertin.

Ji ber vê yekê, pirsa rastîn ne ev e ku ma tevgerên neteweyî dawî li wan hatiye; pirsa rastîn ew e ku ma ew dikarin xwe ji nû ve ava bikin bêyî ku ruhê xwe winda bikin. Bi taybetî ji bo tevgera Kurdistanî, serkeftina pêşerojê bi qasî girêdana wê ya bi dozê ve, bi qasî şiyana wê ya têgihiştina serdemê û ji nû ve avakirina projeya neteweyî li ser bingehên jîrtir, nermtir û rastîtir ve girêdayî ye.

Berdewam dike...