N. Sefiye Xalidî

Tebaxa 2014an bi kûrahî di bîra Kurdistanê de maye. Li Şingalê, rêxistina bi navê Dewleta Îslamî êrîşeke li dijî xelkê Êzidî da destpêkirin. Bi hezaran kes hatin kuştin, jin û zarok hatin revandin, malbat ji hev hatin qutkirin û bi sed hezaran kes neçar man ku birevin. Neteweyên Yekbûyî ew tawanên ku ji aliyê Dewleta Îslamî “Daiş” ê ve li dijî Êzidiyan hatine kirin, wekî jenosîd nas kirine.

Lê belê her sal, gava em Şingalê bi bîr tînin, divê em tenê li paş xwe nenêrin. Divê em li pêşiya xwe jî binêrin û pirseke dijwar bipirsin: Divê Kurdistan çi biguherîne da ku piştrast bike ku karesateke wiha careke din qet çênebe? Şingal ji bo Êzidiyan(herwisa ji bo miletê kurd) karesatek bû, lê di heman demê de ji bo tevahiya Kurdistanê jî hişyariyek bû.

Gelek Êzidî xwe wekî beşek ji gelê Kurd û dîroka Kurdistanê dibînin. Di heman demê de, xwediyê nasnameyeke olî û çandî ya cuda û kevnar in ku divê rêz jê re were girtin û were parastin. Di vî warî de berpirsiyariyeke taybet dikeve ser milê Kurdistanê: divê civakek tenê dema pêdiviya wê bi parastinê hebe wekî beşek ji Kurdistanê neyê dîtin, û piştre dema rewşa siyasî dijwar dibe, were jibîrkirin.

Di vê salvegerê de, pêdiviya Êzidiyan bi gotinên xweş nîne. Pêdiviya wan bi ewlekarî, nûnertiya siyasî, paşerojeke li welatê xwe û wê piştrastiyê heye ku gava careke din metirsî derkeve holê, ew ê careke din bi tenê neyên hiştin.

Êrîşa DAIŞê jenosîdek bû ku bingeha wê li ser sedemên olî bû. Wê rêxistina tundrew Êzidî wekî kafir didîtin û hewl dida hebûna wan ji holê rake. Lêbelê, dîroka herêmê jî nîşan dide ku nakokiyên derdora Kurdistanê nayên şîrovekirin tenê bi pîvanên olî. Li Rojhilata Navîn, mijar herwisa ax, desthilatdarî, kontrola siyasî, nasnameya etnîkî û paşeroja nifûsa Kurd jî li xwe digirin.

Lewma, divê Kurdistan dijberên xwe yên siyasî û gefên ku pê re rûbirû ye, bi awayekî realîst analîz bike. Ne her nakokî olî ye; berjewendiyên siyasî û axê di bin gelek nakokiyan de hene. Her kesê ku dixwaze Kurdistanê biparêze, divê ne tenê bipirse ka îro dijmin kî ye. Divê ew bipirsin ka çi berjewendiyên siyasî di bin nakokiyekê de hene, kî jê sûdê werdigire û ji bo paşeroja Kurdistanê çi encam derdikevin holê.

Yek ji wan dersên herî tal ên Şingalê ew e ku, eger hêzên siyasî yên gelekî li dijî hev bixebitin, ew gel nikare xwediyê ewlehiyeke mayinde be. Pêdiviya Kurdistanê bi pirrengiya siyasî heye. Partî û nêrînên cuda beşeke civakeke demokratîk in. Lê divê sînorên wan hebin. Dema mijar dibe ewlehiya gel, parastina welêt û jiyana mirovan, divê siyasetkirina li ser bingeha berjewendiyên partiyan qet neyê pêşiya berpirsiyariya hevpar.

Pêdiviya Kurdistanê bi yekrengiya siyasî nîne; pêdiviya Kurdistanê bi yekîtiya stratejîk heye.

Divê partiyên Kurd bikaribin bi hev re tevbigerin, tevî cudahiyên xwe yên derbarê mijarên sereke yên neteweyî de. Divê ewlekarî, parastina kêmneteweyan, perwerde, pêşveçûna aborî û paşeroja siyasî ya Kurdistanê neyên girêdan bi berjewendiyên demkurt ên partiyan ve.

Divê Kurdistana bihêz ne tenê ji bo piraniyê xurt be. Kurdistana bihêz ew e ku tê de Êzidî, Xiristiyan, Kakaî, Tirkmen, Ereb û civakên din bikaribin bi ewlehî bijîn. Bi rastî jî, awayê muamelekirina bi kêmneteweyan re ye ku diyar dike ka welatek bi rastî çiqas xurt û demokratîk e. Lewma, parastina Êzidiyan ne tenê pirsgirêkeke taybet a Êzidiyan e.

Ev berpirsiyariyeke Kurdî ye. Dema ku beşek ji gel rastî zilmê tê, ji cih û warê xwe tê derxistin an jî tê kuştin, tevahiya civakê jê bandor dibe. Lewma divê Şingal jî bibe xaleke werçerxanê. Divê Kurdistan sazî û pêkhateyên wiha ava bike ku rê li ber bêparastinmayîna gelê wê di kêliyeke krîtîk de bigirin. Tiştê ku pêwîst e, saziyên ewlehiyê yên pispor, berpirsiyariyên bi zelalî diyarkirî û stratejiyeke demdirêj a ji bo herêmên nakokî li ser hene, pêwîst in.

Ji bo gelek kesên ku ji komkujiyê rizgar bûne, Şingal hîn ne tiştekî berê ye. Gelek kes bi encamên qirkirinê re dijîn; malbat li benda hezkiriyên xwe ne, gelek jin û zarok hîn jî encamên dîlgirtina xwe dikişînin, û gelek kes nekarîne bi awayekî daîmî vegerin welatê xwe. Ji ber vê yekê, lidarxistina çalakiyek bîranînê salê carekê têrê nake.

Pêwîstî bi gavên pratîkî heye: Divê piştgirî ji bo vegera kesên jicîhûwarkirî were kirin. Şengal pêdivî bi ewlehî, binesazî, dibistan, xizmetguzariyên tenduristiyê û derfetên kar heye. Kesên ku ji komkujiyê rizgar bûne, pêdiviya wan bi piştgiriya demdirêj heye. Divê tawan bên belgekirin û berpirsiyar jî bên cezakirin. Ya herî girîng, divê xelkê Şengalê bi xwe di diyarkirina paşeroja xwe de xwedî gotin bin.

Dîroka Kurdistanê dîroka serhildan, zilm, koçberî û komkujiyan e. Tam ji ber vê yekê, divê Kurdistan ezmûna xwe ya siyasî ji bîr neke. Kesên ku dîroka xwe dizanin, fêm dikin ku ewlekarî ticarî tiştekî misoger û garantîkirî nîne. Lewma, divê gelê ku dixwaze paşeroja xwe ya siyasî diyar bike, dema karesatek rû dide, ne tenê bi awayekî hestyarî tevbigere; divê ji berê ve ji bo parastina gelê xwe saziyan ava bike. Bersiva herî baş a li hemberî Şingalê, Kurdistanek e ku amade, yekgirtî û ji hêla siyasî ve jî hişyar û zîrek be.

Kurdistanek ku fêm dike ku dabeşbûna navxweyî dikare qelsiya herî mezin a gelekî be.

DAIŞê bi rêya jenosîda xwe xwest ku tirs û bêhêvîtiyê belav bike. Armanca wê ew bû ku civakekê ji axa wê ya bav-kalî derxîne û nasnameya wê tune bike. Lewma divê berteka Kurdistanê ne tenê xemgînî be. Divê ew bertek li ser bingeha berpirsiyariya siyasî be. Divê em qurbaniyan bi bîr bînin, lê di heman demê de ji çarenivîsa wan dersan werbigirin. Divê em piştgiriya rizgarbûyan bikin, lê herwisa pêkhateyan ava bikin da ku piştrast bin ku êdî kes bêparastin namîne. Divê em cudahiyên xwe yên siyasî nîqaş bikin, lê di mijara berjewendiyên bingehîn ên Kurdistanê de yekgirtî bin.

Divê em fêm bikin: Pêşeroja Kurdistanê dê ne tenê bi çekan were diyarkirin. Ew ê bi yekîtiya siyasî, perwerde, hêza aborî, saziyên demokratîk û dîtineke hevpar were avakirin.

Şingal divê qet neyê jibîrkirin, ne tenê ji ber ku li wir jenosîd li dijî Êzîdiyan pêk hat, ji ber ku Şingal tîne bîra me ka çi dikare bibe dema ku gelek ji hêla siyasî ve parçebûyî, ji hêla leşkerî ve ne amade û di asta navneteweyî de ne têra xwe parastî be. Ji ber vê yekê, Tebaxa 2014 divê ji bo her nifşî wekî dersekê xizmet bike.

Çimkî êdî pirsa herî girîng ne ew e ku di Tebaxa 2014an de çi qewimî. Pirsa herî girîng ev e: Îro em çi bikin da ku piştrast bin ku zarok û neviyên me careke din neçar namînin ku tebaxeke mîna ya sala 2014an de bijîn?